Eπιστημονικό Συμπόσιο «Προς την Αγία και Μεγάλη Σύνοδο»

Afisa Symposiou VlatadonΑπό την Πέμπτη, 3 Δεκεμβρίου ώς το Σάββατο 5 Δεκεμβρίου 2015 θα πραγματοποιηθεί στους χώρους του Πατριαρχικού Ιδρύματος Πατερικών Μελετών, στην Ιερά Μονή Βλατάδων, Επιστημονικό Συμπόσιο με τίτλο «Προς την Αγία και Μεγάλη Σύνοδο», με αφορμή την προγραμματισθείσα για το έτος 2016 Αγία και Μεγάλη Σύνοδο. Στις εργασίες του Συμποσίου θα παρουσιαστούν και συζητηθούν τα θέματα που έχει αποφασισθεί να συζητηθούν στις εργασίες της Συνόδου.

Ακολουθεί το Πρόγραμμα του Επιστημονικού Συμποσίου:

 

Πέμπτη, 3 Δεκεμβρίου 2015

17.30-18.00 Προσέλευση συνέδρων

18.00-18.30 Χαιρετισμοί Ἐπισήμων

Α΄ Συνεδρία

Πρόεδρος: Μιλτιάδης Κωνσταντίνου, Κοσμήτορας Θεολογικῆς Σχολῆς ΑΠΘ

18.30-18.50 Μητροπολίτης Μεσσηνίας κ. Χρυσόστομος, Καθηγητής Τμ. Θεολογίας ΕΚΠΑ

Ἡ σχέση τῆς Ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας μετά τῶν ἄλλων χριστιανικῶν Ἐκκλησιῶν καί Ὁμολογιῶν μέ βάση τίς Ἀποφάσεις τῶν Πανορθοδόξων Διασκέψεων

18.50-19.10 Γεώργιος Μαρτζέλος, Ὁμότιμος Καθηγητής Θεολογικῆς Σχολῆς ΑΠΘ

Ἡ ἀναγκαιότητα τῆς Ἁγίας καί Μεγάλης Συνόδου τῆς Ὀρθοδοξίας γιά τήν ἀντιμετώπιση τῶν σύγχρονων προκλήσεων

19.10-19.30 Θεόδωρος Γιάγκου, Καθηγητής Τμ. Ποιμαντικῆς καί Κοινωνικῆς Θεολογίας ΑΠΘ

Πορεία πρός τήν Ἁγία καί Μεγάλη Σύνοδο. Οἱ θεολογικές διακυμάνσεις

19.30 Συζήτηση


 

Παρασκευή, 4 Δεκεμβρίου 2015

Β΄ Συνεδρία

Πρόεδρος: Κωνσταντίνος Χρήστου, Πρόεδρος Τμ. Ποιμαντικῆς καί Κοινωνικῆς Θεολογίας ΑΠΘ

09.30-09.45 Δέσπω Λιάλιου, Καθηγήτρια Τμ. Ποιμαντικῆς καί Κοινωνικῆς Θεολογίας ΑΠΘ

Ἡ οἰκουμενικότητα μιᾶς συνόδου τῆς Ἐκκλησίας

09.45-10.00 Χρυσόστομος Σταμούλης, Καθηγητής Τμ. Θεολογίας ΑΠΘ

«Ἡ λειτουργία τῆς ὁμοφωνίας καί ἡ ποιητική τῆς ἑνότητας». Κριτικός σχολιασμός τῶν κατανοήσεων τῆς μεθόδου λήψης ἀποφάσεων τόσο κατά τό προκαταρκτικό ὅσο καί κατά τό τελικό στάδιο τῆς συνόδου.

10.00-10.15 Μητροπολίτης Μεσογαίας καί Λαυρεωτικῆς κ. Νικόλαος 

Ἡ Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία καί τά ζητήματα τῆς Βιοηθικῆς

10.15-11.00 Συζήτηση

11.00-11.30 Διάλειμμα

Γ΄ Συνεδρία

Πρόεδρος: Γεώργιος Νάκος, Ὁμότιμος Καθηγητής Νομικῆς Σχολῆς ΑΠΘ

11.30-11.45 Στυλιανός Τσομπανίδης, Ἀναπλ. Καθηγητής Τμ. Θεολογίας ΑΠΘ

Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία καί Οἰκουμενική Κίνηση. 

Πρός τήν Ἁγία καί Μεγάλη Σύνοδο

11.45-12.00 Χρῆστος Τσιρώνης, Ἐπίκ. Καθηγητής Τμ. Θεολογίας ΑΠΘ

Τό παγκόσμιο καί τό τοπικό, ὁ ἄνθρωπος καί ἡ Οἰκουμένη. Ἕνα σημείωμα Κοινωνικῆς Θεωρίας γιά τήν Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία στόν σύγχρονο κόσμο

12.00-12.15 Βασιλική Σταθοκώστα, Ἐπίκ. Καθηγήτρια Τμ. Θεολογίας ΕΚΠΑ

Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία καί σύγχρονες προκλήσεις: Ἡ γυναίκα στήν Ἐκκλησία καί στόν κόσμο σήμερα

12.15-13.00 Συζήτηση

Δ΄ Συνεδρία

Πρόεδρος: Μητροπολίτης Κίτρους, Κατερίνης καί Πλαταμῶνος κ. Γεώργιος

18.00-18.15 Παναγιώτης Σκαλτσῆς, Πρόεδρος Τμ. Θεολογίας ΑΠΘ

Ἡ νηστεία κατά τίς Προσυνοδικές Συζητήσεις

18.15-18.30 Μαρία Τατάγια, Δρ Νομικῆς ΑΠΘ

Οἱ συζητήσεις περί τῶν κωλυμάτων γάμου ἐν ὄψει τῆς Ἁγίας καί Μεγάλης Συνόδου

18.30-19.00 Συζήτηση

19.00-19.30 Διάλειμμα

Ε΄ Συνεδρία

Πρόεδρος: Παναγιώτης Σκαλτσῆς, Πρόεδρος Τμ. Θεολογίας ΑΠΘ

19.30-19.45 Πρωτοπρεσβύτερος Χρυσόστομος Νάσσης, Ἐπίκ. Καθηγητής Τμ. Ποιμαντικῆς καί Κοινωνικῆς Θεολογίας ΑΠΘ

Τά Ἐκκλησιαστικά Δίπτυχα

19.45-20.00 Συμεών Πασχαλίδης, Καθηγητής Τμ. Ποιμαντικῆς καί Κοινωνικῆς Θεολογίας ΑΠΘ

Τό ζήτημα τοῦ κοινοῦ ἑορτασμοῦ τοῦ Πάσχα. Ἱστορική καί θεολογική διερεύνηση

20.00-20.30 Συζήτηση


 

Σάββατο, 5 Δεκεμβρίου 2015 

ΣΤ΄ Συνεδρία 

Πρόεδρος: Μητροπολίτης Λαγκαδᾶ, Λητῆς καί Ρεντίνης κ. Ἰωάννης 

09.30-09.50 Mιλτιάδης Κωνσταντίνου, Κοσμήτορας Θεολογικῆς Σχολῆς ΑΠΘ

Tό οἰκολογικό πρόβλημα ὡς πρόβλημα σχέσεων 

09.50-10.10 Μητροπολίτης Προύσης κ. Ἐλπιδοφόρος, Ἀν. Καθηγητής Τμ. Ποιμαντικῆς καί Κοινωνικῆς Θεολογίας ΑΠΘ

Ἡ Ὀρθόδοξη Διασπορά 

10.10-10.30 Δημήτριος Μάρδας, Ὑφυπουργός Ἐξωτερικῶν – Καθηγητής Τμ. Οἰκονομικῶν Ἐπιστημῶν ΑΠΘ

Ἡ Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία καί ἡ οἰκονομική κρίση 

10.30-11.30 Συζήτηση

11.30-12.00 Διάλειμμα

Ζ΄ Συνεδρία 

Πρόεδρος: Σοφία Τζωρτζακάκη-Τζαρίδου, Ἐπίκ. Καθηγήτρια Νομικῆς Σχολῆς ΑΠΘ

12.00-12.15 Δημήτριος Νικολακάκης, Ἐπίκ. Καθηγητής Τμ. Ποιμαντικῆς καί Κοινωνικῆς Θεολογίας ΑΠΘ

Τό αὐτοκέφαλον καί τό αὐτόνομον στήν πορεία πρός τήν Ἁγία καί Μεγάλη Σύνοδο τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας

 12.15-12.30 Κωνσταντίνος Κωτσιόπουλος, Ἐπίκ. Καθηγητής Τμ. Ποιμαντικῆς καί Κοινωνικῆς Θεολογίας ΑΠΘ

Ἡ Εὐρωπαϊκή ἀρχή τῆς Ἐπικουρικότητας καί τό Ὀρθόδοξο Αὐτοκέφαλο 

12.30-13.00 Συζήτηση

13.00-13.10 Πορίσματα Συνεδρίου

Kύκλος διαλέξεων με θέμα «Βυζαντινή και Οθωμανική Θεσσαλονίκη (4oς-18ος αι.)»

«Βυζαντινή και Οθωμανική Θεσσαλονίκη (4ος – 18ος αι.)»

Κέντρο Βυζαντινών Ερευνών, Θεσσαλονίκη

Νοέμβριος 2015 – Μάιος 2016

Το Κέντρο Βυζαντινών Ερευνών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης διοργανώνει κύκλο ομιλιών με θέμα «Βυζαντινή και Οθωμανική Θεσσαλονίκη (4ος18ος αι.)». Ο κύκλος ομιλιών, ο οποίος θα διαρκέσει από το Νοέμβριο του 2015 έως το Μάιο του 2016, απευθύνεται σε μαθητές, φοιτητές, αλλά και οποιονδήποτε ενδιαφέρεται να γνωρίσει καλύτερα την ιστορία της Θεσσαλονίκης μέσα από τις γραπτές πηγές και τα αρχαιολογικά κατάλοιπα. Οι ομιλητές είναι μέλη της πανεπιστημιακής και αρχαιολογικής κοινότητας της Θεσσαλονίκης. Το πρόγραμμα του κύκλου ομιλιών (βλ. παρακάτω) διακρίνεται σε δύο ενότητες: η πρώτη αφορά στη βυζαντινή και οθωμανική Θεσσαλονίκη μέσα από τις γραπτές πηγές (Νοέμβριος 2015 – Μάρτιος 2016), ενώ η δεύτερη επικεντρώνεται στη βυζαντινή και οθωμανική Θεσσαλονίκη μέσα από τα αρχαιολογικά δεδομένα (Ιανουάριος – Μάιος 2016).

Ημερομηνία έναρξης δηλώσεων συμμετοχής: Τρίτη 13 Οκτωβρίου 2015

Ημερομηνία έναρξης ομιλιών: Δευτέρα 2 Νοεμβρίου 2015

Χώρος: Κέντρο Βυζαντινών Ερευνών, Βασ. Όλγας 36 (Κτίριο Μέλισσα), 1ος όροφος.

 

ΠληροφορίεςΕπικοινωνία: info@kbe.auth.gr

Γραμματεία ΚΒΕ: 2310-992002 (κος Γεώργιος Πούλιος)

2310-992007 (κα Αναστασία Πλιώτα)

 

ΚΥΚΛΟΣ ΟΜΙΛΙΩΝ

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΚΑΙ ΟΘΩΜΑΝΙΚΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ (4ος – 18ος αι.)

Κέντρο Βυζαντινών Ερευνών, Βασ. Όλγας 36 (Κτίριο Μέλισσα), 1ος όροφος

ΕΝΟΤΗΤΑ Ι

Η βυζαντινή και οθωμανική Θεσσαλονίκη μέσα από τις γραπτές πηγές

1. Εισαγωγή στην ιστορία της βυζαντινής και οθωμανικής Θεσσαλονίκης

2.11 Η Θεσσαλονίκη κατά την πρωτοβυζαντινή περίοδο: ιστορία και διοίκηση (ΑΓκουτζιουκώστας)

9.11 Η Θεσσαλονίκη κατά τη μέση βυζαντινή περίοδο (Θ. Κορρές)

16.11 Η Θεσσαλονίκη κατά την ύστερη βυζαντινή περίοδο (Α. Ζαφράκα)

23.11 Η Θεσσαλονίκη κατά την οθωμανική περίοδο (Φ. Κοτζαγεώργης)

2. Ειδικά θέματα βυζαντινής και οθωμανικής ιστορίας της Θεσσαλονίκης

30.11 Οι αλώσεις της Θεσσαλονίκης (Π. Κατσώνη)

7.12 Η συμβολή των θεσσαλονικέων αγίων Κυρίλλου και Μεθοδίου στη διαμόρφωση του σλαβικού κόσμου (Α. Δεληκάρη)

14.12 Οι σχέσεις της Θεσσαλονίκης με τη Δύση (Ε. Τούντα)

21.12 Τα χριστιανικά καθιδρύματα της Θεσσαλονίκης κατά την Τουρκοκρατία: το παράδειγμα της Ιεράς Μονής Βλατάδων (Σ. Τζαρίδου)

11.1 Συσσωματώσεις και πολιτικός λόγος στην επαναστατημένη Θεσσαλονίκη, 1342-1349 (Δ.

Παπαδάτου)

18.1 Εθνοτική και κοινωνική διαστρωμάτωση της Θεσσαλονίκης κατά την Τουρκοκρατία (Β.

Δημητριάδης)

3. Η λογοτεχνική παραγωγή στη βυζαντινή Θεσσαλονίκη

29.1 Bυζαντινοί λόγιοι της Θεσσαλονίκης (Χ. Σιμελίδης)

4. Θρησκευτικά και εκκλησιαστικά ζητήματα

5.2 Το θρησκευτικό μωσαϊκό της Θεσσαλονίκης κατά την ύστερη αρχαιότητα (Α. Κραλίδης)

12.2 Το πέρασμα από τον παγανισμό στο χριστιανισμό: μαρτυρίες και τεκμήρια (Χ. Παπακυριακού)

19.2 Η Θεσσαλονίκη και οι άγιοί της κατά τη βυζαντινή εποχή (Σ. Πασχαλίδης)

26.2 Αλληλεπιδράσεις και εξελίξεις στην πολιτική και εκκλησιαστική διοίκηση της βυζαντινής Θεσσαλονίκης (Ε. Χατζηαντωνίου)

4.3 Ησυχασμός και θεολογικά ρεύματα στη Θεσσαλονίκη (Χ. Αραμπατζής)

18.3 Οι νεομάρτυρες της Θεσσαλονίκης (Π. Υφαντής)

ΕΝΟΤΗΤΑ ΙΙ

Η βυζαντινή και οθωμανική Θεσσαλονίκη μέσα από τα αρχαιολογικά δεδομένα

1. Μνημειακή τοπογραφία – πολεοδομία

25.1 Σχεδίασμα της πολεοδομικής εξέλιξης της Θεσσαλονίκης (Γ. Βελένης)

1.2 Μνημειακή τοπογραφία της Θεσσαλονίκης κατά την ύστερη αρχαιότητα (Α. Μέντζος)

8.2 Μνημειακή τοπογραφία της Θεσσαλονίκης κατά τη μεσοβυζαντινή περίοδο (Μ. Παϊσίδου)

15.2 Η ναοδομία και η αρχιτεκτονική της πόλης στη Θεσσαλονίκη την εποχή των Παλαιολόγων (Α. Τάντσης)

22.2 Μνημειακή τοπογραφία της Θεσσαλονίκης κατά την οθωμανική περίοδο (Π. Ανδρούδης)

2. Βυζαντινή και μεταβυζαντινή τέχνη

29.2 Τα ψηφιδωτά δάπεδα της Θεσσαλονίκης (Π. Ασημακοπούλου-Ατζακά)

7.3 Η τέχνη των εντοίχιων ψηφιδωτών στη βυζαντινή Θεσσαλονίκη (Α. Σέμογλου)

21.3 Η μνημειακή ζωγραφική και η τέχνη των φορητών εικόνων στη Θεσσαλονίκη κατά τη βυζαντινή περίοδο (Ν. Σιώμκος)

28.3 Φορητές εικόνες του Εκκλησιαστικού Μουσείου Θεσσαλονίκης (Α. Σέμογλου)

3. Όψεις της καθημερινής ζωής

4.4 Οι αριστοκρατικές οικίες της Θεσσαλονίκης κατά την ύστερη αρχαιότητα (Α. Πλιώτα)

11.4 Από τα παλαιοχριστιανικά νεκροταφεία στα βυζαντινά κοιμητήρια της Θεσσαλονίκης (Ε. Μαρκή)

18.4 Τα τείχη (Ν. Πούλου)

9.5 Έργα υποδομής και χώροι παραγωγής στη βυζαντινή Θεσσαλονίκη (Σ. Ακριβοπούλου)

16.5 Το νομισματοκοπείο Θεσσαλονίκης και τα προϊόντα του κατά τη βυζαντινή και οθωμανική περίοδο (Π. Παπαδοπούλου)

4. Επισκέψεις σε αρχαιολογικούς χώρους και μνημεία

3.4 Παλαιοχριστιανικά μνημεία της Θεσσαλονίκης (Χ. Παπακυριακού)

10.4 Μεσοβυζαντινά μνημεία της Θεσσαλονίκης (Μ. Παϊσίδου)

17.4 Υστεροβυζαντινά μνημεία της Θεσσαλονίκης (Α. Τάντσης)

15.5 Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού (Π. Παπαδοπούλου)

29.5 Οθωμανικά μνημεία της Θεσσαλονίκης (Π. Ανδρούδης)

ΕΤΗΣΙΑ ΔΙΑΛΕΞΗ – ΕΟΡΤΗ ΛΗΞΗΣ

30.5 Ο ομιλητής και το θέμα θα προσδιοριστούν.

 

Διεθνές Συνέδριο «Η Αρχαία Χριστιανική Γραμματεία και τα Χριστιανικά Απόκρυφα» – Πρόσκληση για εισηγήσεις

Symposium_Apocrypha

Το Διεθνές Συνέδριο για την απόκρυφη Χριστιανική γραμματεία (Θεσσαλονίκη, 26-29 Ιουνίου 2014) θα εστιάσει την προσοχή του στη θέση των απόκρυφων χριστιανικών κειμένων μέσα στη μεγάλη δεξαμενή της αρχαίας χριστιανικής γραμματείας και θα διερευ­νήσει κρίσιμες πτυχές της σχέσης αυτών των κειμένων με την κανο­νι­κή παράδοση της Εκκλησίας τόσο κατά την πρώιμη χριστιανική όσο και κατά τη βυζαντινή περίοδο. Το γενικό ζήτημα της αποδοχής και εμφανούς ή αφανούς χρήσης των απόκρυφων χριστιανικών κειμένων από τους χριστια­νούς συγγραφείς της πατερικής και βυζαντινής περιόδου εξακο­λουθεί να κεντρίζει το ενδιαφέρον της θεολογικής έρευνας, δεδομένου ότι τα κείμενα αυτά συχνά θεω­ρή­θηκαν συλ­λή­β­δην ως ένα ενιαίο σώμα, όχι απλά ενταγμένο στη μη κανο­νική παράδοση της Εκκλησίας, αλλά ως το θεωρητικό όχη­μα των χριστια­νικών αιρέσεων. Κύ­ριος στόχος επομένως του Συνεδρίου είναι η διαλεύ­κανση αυτών των κρίσιμων ζητημάτων και η ανάδειξη της ουσια­στικής σχέσης και προσφοράς των από­κρυφων χριστιανικών κειμένων στη διαμόρφωση της εκκλησιαστικής παρά­δο­σης της πρώτης χιλιετίας.

 

1. Η χρήση των χριστιανικών απόκρυφων στην πατερική γραμματεία 

Η χρήση των χριστιανικών απόκρυφων από τους Πατέρες της Εκκλησίας και τους εκκλησιαστικούς συγγραφείς παραμένει ένα κρίσιμο ερώτημα. Ποια στάση τήρησαν οι εκκλησιαστικοί συγγραφείς των πρώτων αιώνων απένα-ντί τους και σε ποιο βαθμό και με ποιο τρόπο υιοθετήθηκαν αυτά τα κείμενα από τους Πατέρες της Εκκλησίας στην εξηγητική και δογματική της παράδοση;

2. Η επίδραση των χριστιανικών απόκρυφων στη χριστιανική Λατρεία και Τέχνη 

Αποτέλεσαν τα απόκρυφα χριστιανικά κείμενα πηγή για την ανάπτυξη της χριστιανικής Λατρείας και του εορτο-λογίου της Εκκλησίας; Σε συνάρτηση με το ερώτημα αυτό τίθεται κι εκείνο της σχέσης της απόκρυφης γραμμα-τείας με τις αφετηρίες και την εξέλιξη της χριστιανικής Τέχνης.

3. Η απόκρυφη γραμματεία και η εκκλησιαστική ιστοριογραφία 

Ποιά είναι η εικόνα των απόκρυφων χριστιανικών κειμένων, όπως αυτή αντικατοπτρίζεται στην επίσημη εκ-κλησιαστική ιστοριογραφία των πρώτων αιώνων και ποια κριτήρια υιοθετούνται από τους εκκλησιαστικούς ιστορικούς όσον αφορά στην αποδοχή αυτών των κειμένων;

4. Η απόκρυφη γραμματεία και η χριστιανική αιρεσιολογία 

Ποιος είναι ο ρόλος των απόκρυφων κειμένων στην εμφάνιση των χριστιανικών αιρέσεων και πώς καταγράφεται αυτή η σχέση στην αντιαιρετική γραμματεία και στη συνοδική και κανονική παράδοση της αρχαίας Εκκλησίας;

5. Η απόκρυφη γραμματεία και η διάδοση της χριστιανικής πίστης 

Πώς συνέβαλε η απόκρυφη γραμματεία στο περιεχόμενο της χριστιανικής γραμματείας (κατηχήσεων, πραγματειών, ομιλιών) η οποία με τη σειρά της διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση της χριστιανικής πίστης;

 

Οι προτάσεις για εισηγήσεις  σε ένα από τα πέντε πεδία μπορούν  να αποσταλούν στην Οργανωτική Επιτροπή πριν από τις 31 Ιανουαρίου 2014. Οι εισηγήσεις μπορούν να εκφωνηθούν στα Αγγλικά, Γαλλικά, Γερμανικά ή Ιταλικά και δεν θα πρέπει να υπερβαίνουν τα 25 λεπτά (συμπεριλαμβα­νο­μένης της συζήτησης). 

Διαλέξεις

Το Συνέδριο θα περιλάβει ειδικές διαλέξεις διακεκριμένων ομιλητών σε ειδικά θέματα της πρόσφατης έρευνας για τη σχέση των αποκρύφων κειμένων με την αρχαία χριστιανική γραμματεία, καθώς και σε επιμέρους ζητήματα.

 

Διεθνές Συνέδριο «Tά στάδια τῆς πνευματικῆς ζωῆς» (Μονή Bose, 4-7 Σεπτεμβρίου 2013)

CEISO2013WF4_600Στό Bose τῆς Ἰταλίας πρόκειται νὰ διοργανωθεῖ τὸν ἐρχόμενο Σεπτέμβριο τὸ 21ο Διεθνὲς Συνέδριο γιὰ τὴν Ὀρθόδοξη Πνευματικότητα, μὲ τίτλο:

Tὰ στάδια τῆς πνευματικῆς ζωῆς

Ἀκολουθεῖ ἡ παρουσίαση τοῦ θέματος καὶ τὸ πρόγραμμα τοῦ Συνεδρίου στὰ ἀγγλικὰ καὶ ἑλληνικὰ (ἀπὸ τὴ σελίδα τῆς Μονῆς τοῦ Bose, http://www.monasterodibose.it/content/category/19/354/528/lang,en/).

XXI International Ecumenical Conference
on Orthodox spirituality

THE AGES OF THE SPIRITUAL LIFE

Bose, Wednesday 4 – Saturday 7 September 2013

in collaboration with the Orthodox Churches

Almost fifty years ago the famous Russian émigré philosopher & theologian Paul Evdokimov published in Paris a book that marked all those in the West who wanted to know and understand better the spirituality of the Orthodox Church. This was Les âges de la vie spirituelle, des Pères du désert à nos jours (Paris 1964). The 21st International ecumenical conference on Orthodox spirituality, which will be held in Bose on 4–7 September 2013, has chosen this title for its theme.

Life in Christ is the gift that God the Father gives to those who believe in his Son Jesus, Christ and Lord, and who accept the graces of the sacraments of Christian initiation. The believer, pilgrim towards the Kingdom, moved by the Holy Spirit, enters into a dynamism of spiritual growth and interiorization. This dynamism carries him towards the accomplishment that saves him from sin and death and lets him taste already in this life the joy of salvation. The gift of divine life, however, requires the believer’s synergy.

The parable of the sower and the seed can illustrate what in the last analysis remains the mystery of God’s love for his Church and its children (cf. Mk 4,1–20; Mt 13,1–23; Lk 8,4–15; Jn 12,23–25). The seed is the Word of God. Jesus Christ is the sower who sows generously, without excluding anybody. The ground, however, is not all of the same quality. The believer must work to purify the ground of his heart. He must consent to live with Christ on the cross and to lose his life for the love of God and of his neighbor. He is called to follow Christ in his passage to the Father. The spiritual struggle in an ever greater obedience to the Word of God is the daily bread that he eats with patience ( cf. Lk 8,15).

The coming conference will help us to examine more deeply some essential aspects of this road along the stages of Christian conversion.

 

XXI International Ecumenical Conference on Orthodox Spirituality

in collaboration with Orthodox Churches

 

Tὰ στάδια τῆς πνευματικῆς ζωῆς

The Ages of Spiritual Life

 

Monastery of Bose

4- 7 September 2013

with the contribution of Piedmont Region

Tετάρτη, 4 Σεπτεμβρίου

9.30 π.μ.

Ἔναρξη συνεδρίου

Introductory Remarks

ENZO BIANCHI, Prior of Bose

 

Ἡ πνευματικὴ ζωὴ καὶ ἡ ἑνότητα τῶν χριστιανῶν

Spiritual Life and the Unity of Christians

✠ IOSIF OF PATARA, Buenos Aires

 

Τò ἅγιον Βάπτισμα, πηγὴ τῆς ἐν Χριστῷ ζωῆς 

Baptism as the Source of Life in Christ

MICHAIL ŽELTOV, Moscow

3.30 μ.μ.

Βιβλικο-πατερικὴ ἑρμηνεία τοῦ βίου τοῦ Μωυσέως ὡς πνευματικῆς ὁδοιπορίας

A Biblical-Patristic Reading of the Life of Moses as a Spiritual Path

ANDREJ DESNICKIJ, Moscow

 

«Eἰς μέτρον ἡλικίας τοῦ πληρώματος τοῦ Χριστοῦ» (Εφ. 4:13). Ἡ πνευματικὴ ὡριμότητα κατὰ τὸν Ἀπόστολο Παύλο

«The Measure of the Full Stature of Christ» (Eph 4:13): Spiritual Maturity according to St Paul

PETROS VASSILIADIS, Thessaloniki

 

«Ἀρχὴν ἐξ ἀρχῆς μεταλαμβάνων»: ἡ ἀτελεύτητος πνευματική προκοπὴ στὸν ἅγιο Γρηγόριο Νύσσης

“From Beginning to Beginning”: Endless Spiritual Progress in St Gregory of Nyssa

ANDREW LOUTH, Durham

 

Discussion

 

Πέμπτη, 5 Σεπτεμβρίου

9.00 π.μ.

Τὰ στάδια τῆς πνευματικῆς ζωῆς κατὰ τὸν ἅγιο Ἰσαὰκ τὸν Σύρο καὶ τὴ συριακὴ παράδοση

Stages in the Spiritual Life according to St Isaac the Syrian and the Syrian Tradition

SEBASTIAN BROCK, Oxford

 

Ἡ πνευματικὴ τελειότητα ἐν τῷ κόσμῳ κατὰ τὴν ἀρχαία πατερικὴ καὶ μοναστικὴ παράδοση

Spiritual Fullness in the World according to the Ancient Patristic and Monastic Tradition 

SYMEON PASCHALIDIS, Thessaloniki

 

Πνευματικὴ ἀνάβαση καὶ τρόποι μοναχικῆς πολιτείας στὸν ἅγιο Ἰωάννη τῆς Κλίμακος

Spiritual Ascension and Forms of Monastic Life in St John Climacus

NORMAN RUSSELL, Farnham

3.30 μ.μ.

Ἡ κλίμακα τῆς ταπεινώσεως καὶ ἡ κοινωνία μὲ τοὺς ἀδελφοὺς κατὰ τὸν ἅγιο Βενέδικτο

The Ladder of Humility and Βrotherly Communion according to St Benedict

MICHEL VAN PARYS, Chevetogne

 

Ἡ ἀρχὴ τῆς μοναχικῆς πορείας

The Beginning of the Monastic Path

Ig. MEFODIJ MARKOVIĆ, Monastery of St Nicholas of Vranje

 

Ἡ ἀνακαίνιση τοῦ ἔσω ἀνθρώπου στὸν ἅγιο Τύχωνα  τοῦ Ζαντόνσκ

The Renewal of the Inner Man in St Tikhon of Zadonsk

Ig. NIKOLAY PAVLYK, St Sergius Lavra, Sergiev-Posad

 

Discussion

 

Παρασκευή, 6 Σεπτεμβρίου

9.00 π.μ.

 

Βοηθοῦν οἱ κρίσεις τὴν πνευματικὴν ὡρίμανση;

Can Crises Facilitate Spiritual Growth?

VASSILIOS THERMOS, Athens

 

Ἡ τέχνη τοῦ γηράσκειν στὴ χριστιανικὴ ζωή

The Art of Growing Old in Christian Life

ANDREI PLEŞU, Bucarest

 

Ἡ χριστιανικὴ τέχνη τοῦ θνήσκειν

The Christian Art of Dying

JOHN BEHR, Washington

 

3.30  μ.μ.
ROUND TABLE

Ἡ χριστιανικὴ ἐλπίδα καὶ τὰ στάδια τῆς πνευματικῆς ζωῆς

“Christian Hope and the Ages of the Spiritual Life”

Chair:

KONSTANTIN SIGOV, Kiev

Speakers:

MICHEL EVDOKIMOV, Paris

ANTOINE ARJAKOVSKY, Paris

ATHANASIOS PAPATHANASIOU, Athens

 

Σάββατο, 7 Σεπτεμβρίου

9.00 π.μ.

 

Ἡ θέωσις, τελείωσις τῆς ἀνθρωπίνης ὑπάρξεως

Deification as the Fulfillment of the Human Being

PORPHYRIOS GIORGI, Balamand

 

Ὁ χρόνος στὴ ζωὴ τῆς Ἐκκλησίας

Time in Ecclesial Life

✠ MAXIM OF WESTERN AMERICA, Los Angeles

 

Συμπεράσματα τοῦ συνεδρίου

Conclusions of the Conference

ADALBERTO MAINARDI, Bose

 

 

INFORMATION

AND CONFERENCE REGISTRATION

  • The Conference is open to all.
  • Simultaneous translation will be provided in Italian, Greek, Russian, French and English.
  • Participants are kindly requested to arrive on Tuesday, 3 September. The Conference will end on Saturday, 7 September with a festive meal.
  • Lodging will be provided at the Monastery and in the nearby area. There will be daily transportation service for those who are not lodged at the Monastery.
  • To sign up for the Conference it is necessary to contact the Secretariat of the Conference to see if there are available places and only then to send the enclosed registration form by 31 August 2013. For further information, contact the Secretariat.

Ημερίδα για την Ελληνική Γλώσσα και την Πολυγλωσσία

Στο πλαίσιο της Γιορτής Πολυγλωσσίας που διοργανώνεται από τις 7 ώς τις 9 Ιουνίου 2013 από τον Δήμο Θεσσαλονίκης, το Σάββατο 8 Ιουνίου και ώρα 5 μ.μ. θα πραγματοποιηθεί στο νέο δημαρχιακό μέγαρο Ημερίδα με τίτλο «Η Ελληνική γλώσσα και η Πολυγλωσσία: Ζητήματα κοινωνικής συνοχής».

Ακολουθεί το Πρόγραμμα της Ημερίδας:

Σάββατο 8 Ιουνίου 2013 – Νέο Δημαρχιακό Μέγαρο Θεσσαλονίκης (Β. Γεωργίου 1), Αίθουσα Δημοτικού Συμβουλίου

Διοργάνωση: Δήμος Θεσσαλονίκης (Διεύθυνση Εκπαίδευσης και Αθλητισμού, Δημοτική Εταιρεία Πληροφόρησης, Θεάματος και Επικοινωνίας) σε  συνεργασία με φορείς της πόλης.

Π Ρ Ο Γ Ρ Α Μ Μ Α

17:00μ.μ.–17:15μ.μ.            Χαιρετισμοί

17:30μ.μ.-19:00μ.μ.            Εναρκτήρια Συνεδρία

Συντονίστρια: Μουμτζίδου Αργυρώ, Επιστημονική Συνεργάτιδα του Α.Π.Θ.

 «Συναντήσεις μέσα από μία γιορτή»   

Γλώσσα μου, η αγαπητή 

-Συμεών Πασχαλίδης: «Δημήτριος, ο Άγιος της Οικουμένης μέσα από τις μεταφράσεις της Δημητρείου γραμματείας στο μεσαίωνα»

-Γιώργος Παπαναστασίου: «Τα ταξίδια των λέξεων από την ελληνική προς άλλες γλώσσες κι αντίστροφα»

-Χαράλαμπος Συμεωνίδης: «Η Κυπριακή διάλεκτος»

-Ηolopainen Outi: «Η φιλανδική γλώσσα»

-Χισάμ Νταρουίς: «Η αιγυπτιακή γλώσσα»

Συζήτηση

19:00μ.μ.-21:30μ.μ.            Στρογγυλή τράπεζα γύρω από την κεντρική θεματική της Γιορτής της Πολυγλωσσίας «Η Ελληνική γλώσσα και η Πολυγλωσσία: Ζητήματα κοινωνικής συνοχής»

Εισηγητές/τριες: Άννα Αναστασιάδη-Συμεωνίδη, Πετρούλα Τσοκαλίδου, Χρυσούλα Παλιαδέλη, Δημήτρης Μαυροσκούφης, Γιώργος Νικολάου, Κώστας Τσιούμης, Σταύρος Καμαρούδης.

Συζήτηση

Κλείσιμο εργασιών

 

Διάλεξη του M. Pirard για τον αββά Ισαάκ τον Σύρο

Την Τρίτη 23 Απριλίου, και ώρα 11 π.μ. ο κ. Μάρκελλος Πιράρ, φιλόλογος και εκδότης της πρόσφατης κριτικής έκδοσης των Ασκητικών Λόγων του αββά Ισαάκ του Σύρου (έκδ. Ι. Μονής Ιβήρων), θα δώσει διάλεξη στο Γ´ αμφιθέατρο της Θεολογικής Σχολής (2ος όροφος), με τίτλο:
 «Ο ΑΒΒΑΣ ΙΣΑΑΚ Ο ΣΥΡΟΣ: ΓΡΑΜΜΑ ΚΑΙ ΠΝΕΥΜΑ 

(ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗΝ ΚΡΙΤΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΤΩΝ ΛΟΓΩΝ ΤΟΥ)».
Ο κ. Πιράρ είναι ο πρώτος που προέβη στην έκδοση των Ασκητικών Λόγων του αββά Ισαάκ, βασιζόμενος όχι μόνο στις χειρόγραφες μεσαιωνικές μεταφράσεις τους στην ελληνική γλώσσα, αλλά και στα συριακά χειρόγραφα των πρωτοτύπων τους, πάνω στα οποία αυτές βασίσθηκαν.
Η διάλεξη θα δοθεί στα ελληνικά και θα ακολουθήσει συζήτηση.

Ημερίδα «Ιστορία, Λόγος και Ερμηνεία για τον άγιο Δημήτριο, τον άγιο Γρηγόριο Παλαμά και την πόλη τους»

Με την Επιστ. αυτή Ημερίδα ανοίγει ο κύκλος εκδηλώσεων και επιστημονικών δράσεων του νεοσύστατου Κέντρου αγίου Δημητρίου και αγίου Γρηγορίου Παλαμά, η λειτουργία του οποίου εκρίθηκε πρόσφατα από τη Σύγκλητο του ΑΠΘ.

Ακολουθεί το πρόγραμμα της Ημερίδας:

Πέμπτη, 11 Ἀπριλίου 2013 – Δ´ ἀμφιθέατρο Θεολογικής Σχολῆς

10.20 – 10.40 Βυζαντινοί  Ὕμνοι ἀπό τό Χορό τῶν Φοιτητῶν τῆς Θεο­λογικῆς Σχολῆς (διευθ. ὁ ἐπ. καθη­γητής πρωτ. Σπυρίδων Ἀντωνίου)

Χαιρετισμοί

Παρουσίαση τῆς  Ἡμερίδας ἀπό τήν καθηγήτρια Δεσπω Λιαλιου, ἀναπληρώτρια πρύτανη τοῦ ΑΠΘ

Α´ ΣΥΝΕΔΡΙΑ

Πρόεδρος : Καθηγητής Ἀθανάσιος Ε. Καραθανάσης

10.40-11.00    Εka Tchkoidze, ἐπ. καθηγήτρια Ilia State University Τι­φλίδας, Ἡ παρουσία το ἁγίου Ἰλαρίωνος τοῦ Γεωργιανοῦ (9ος αἰ.) στὴ Θεσσαλονίκη

11.00-11.20  Ἀριστοτέλης Μέντζος, καθηγητής Τμ. Ἱστορίας καί Ἀρχαιο­λο­γίας ΑΠΘ, Ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Παλαμς κα ἡ εἰκονογραφία το ἁγίου Δημητρίου

11.20-11.40     Ἄννα Kόλτσιου-Νικήτα, ἀν. καθηγήτρια Τμ. Θεολογίας ΑΠΘ, Sanctus Demetrius translatus: Δεδομένα καί ζητού­μενα τς ἔρευνας

11.40-12.00     Συζήτηση

12.00-12.20     Διάλειμμα

Β´ ΣΥΝΕΔΡΙΑ

Πρόεδρος : Καθηγητής Κωνσταντίνος Π. Χρήστου

12.20-12.40   Συμεών Πασχαλίδης, ἀν. καθηγητής Τμ. Ποιμ. & Κοιν. Θεολογίας ΑΠΘ, “Μόνος ἐν ἑαυτῷ τὰ πάντων συλλα­βὼν ἔχει”. Ὁ ἅγιος Δημήτριος ὡς τέλειος μάρτυρας, ἀπόστολος, προφήτης καί διδάσκαλος στήν 49η Ὁμιλία τοῦ ἁγίου Γρη­γορίου τοῦ Παλαμᾶ

12.40-13.00    Κωνσταντίνος Γεωργιάδης, δρ.Θ, θεολόγος/νομικός, Ἡ τεκμηρίωση τῆς διάκρισης οὐσίας καὶ ἐνεργειῶν τοῦ Θεοῦ μέσα ἀπὸ τὶς πατερικὲς χρήσεις τῶν Ἀντιρρητικῶν πρὸς Ἀκίνδυνον Λόγων τοῦ ἁγίου Γρηγορίου Παλαμᾶ

13.00-13.20     Δημοσθένης Κακλαμάνος, ὑπ. διδάκτωρ Θεολογίας, Παρα­τηρήσεις γι τ χειρόγραφη παράδοση κα τ διάδοση τν Ὁμιλιν το ἁγίου Γρηγορίου το Παλαμ

13.20-13.40      Συζήτηση

Επιμορφωτικό Θεολογικό Σεμινάριο για τη Β´ Οικουμενική Σύνοδο στη Θεολογική Σχολή της Χάλκης

Ισχυρό μήνυμα προς όλες τις κατευθύνσεις για την έμπρακτη συμμετοχή του Ορθόδοξου Χριστιανικού κόσμου στο όραμα της επαναλειτουργίας της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης έστειλαν οι 65 κληρικοί της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Αθηνών, Ι. Μητροπόλεων της Εκκλησίας της Ελλάδος, Ι. Μητροπόλεων της Ευρώπης και της Ι. Πατριαρχικής και Σταυροπηγιακής Μονής Αγίας Τριάδος νήσου Χάλκης που συμμετείχαν, στη διάρκεια αυτής της εβδομάδος, σε ταχύρυθμο μεταπτυχιακό επιμορφωτικό θεολογικό σεμινάριο.

Η διοργάνωση του σεμιναρίου, που πραγματοποιήθηκε από την Κυριακή 3 Μαρτίου έως και την Πέμπτη 7 Μαρτίου στον ιστορικό χώρο της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης αποτέλεσε την πρώτη επίσημη εκδήλωση του Ιδρύματος Ποιμαντικής Επιμόρφωσης της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Αθηνών αμέσως μετά την πιστοποίησή του από τη Βουλή των Ελλήνων και αποτέλεσε ουσιαστικά μία κίνηση με ειδικό συμβολικό βάρος από έναν εκκλησιαστικό εκπαιδευτικό οργανισμό – τη δημιουργία του οποίου εμπνεύστηκε και υλοποίησε ο Μακαριώτατος Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και Πάσης Ελλάδος κ. Ιερώνυμος – ισότιμο πλέον σήμερα με την Εθνική Σχολή Δημόσιας Διοίκησης.

Το Σεμινάριο υπό τον γενικό τίτλο «Η Περίοδος της Δευτέρας Οικουμενικής Συνόδου» διοργάνωσε ο Πρωτοσύγκελλος της Ι. Αρχιεπισκοπής Αθηνών Πανοσ. Αρχιμανδρίτης Μάξιμος Παπαγιάννης με την ευλογία του Παναγιωτάτου Οικουμενικού Πατριάρχη κ. κ. Βαρθολομαίου και τη φιλοξενία του Σεβ. Μητροπολίτη Προύσης κ. Ελπιδοφόρου.

Υλοποιήθηκε από το Ίδρυμα Ποιμαντικής Επιμόρφωσης της Ι.Α.Α. υπό τον Διευθυντή του Αιδεσιμ. Πρωτοπρεσβύτερο Αδαμάντιο Αυγουστίδη και ήταν χωρισμένο σε δύο επιστημονικές ενότητες αποτελούμενες η κάθε μία από έξι επιστημονικές διαλέξεις. Ακολούθησαν επιπλέον δώδεκα ώρες επεξεργασίας των θεμάτων κατά τμήματα και κοινές συζητήσεις υπό τη μορφή ερωταπαντήσεων.

Ο Παναγιώτατος, ιδιαίτερα συγκινημένος, ευχήθηκε να συνεχιστεί αυτή η πρωτοβουλία και να ακολουθήσουν ανάλογες και από άλλους φορείς, μέχρι να έρθει η τελική δικαίωση και να λειτουργήσει η Σχολή εκπληρώνοντας τον αρχικό σκοπό της ίδρυσής της.

Οι διδάξαντες στην Α΄ επιστημονική ενότητα, επί θεμάτων Συστηματικής Θεολογίας ήταν:

1. Καθηγητής Μητροπολίτης Μεσσηνίας κ. Χρυσόστομος με θέμα «Το Σύμβολον της πίστεως. Δογματικά θέματα, Σύνταξις Συμβόλου.»
2. Αναπληρωτής Καθηγητής Μητροπολίτης Προύσης κ. Ελπιδοφόρος με θέμα «Πρωτείο εις την Β΄ Οικουμενικήν Σύνοδον – Ιστορικαί προεκτάσεις».
3. Ομότιμος Καθηγητής κ. Πέτρος Βασιλειάδης με θέμα «Βιβλικόν υπόβαθρον και βιβλική κατοχύρωσις Συνοδικότητος και Πρωτείου».
4. Καθηγητής κ. Χρυσόστομος Σταμούλης με θέμα «Ιστορικαί συνθήκαι, θεολογία της Β΄Οικουμενικής Συνόδου, Τριαδολογία, Χριστολογία, Πνευματολογία».
5. Αναπληρωτής Καθηγητής κ. Συμεών Πασχαλίδης με θέμα «Πατέρες της Β΄ Οικουμενικής Συνόδου και η θεολογική παρακαταθήκη των» και
6. Επίκουρος Καθηγητής κ. Αθανάσιος Γλάρος με θέμα «Η προσωπική συμβολή των μεγάλων Καππαδοκών Πατέρων εις την διαμόρφωσιν των πλαισίων της Β΄ Οικουμενικής Συνόδου».

Οι διδάξαντες στη Β΄ επιστημονική ενότητα, επί θεμάτων Ποιμαντικής, Πρακτικής και Κοινωνικής Θεολογίας ήταν:

 

  1. Καθηγήτρια κυρία Δέσπω Λιάλιου και Αν. Καθηγητής κ. Συμεών Πασχαλίδης με θέμα «Από τα Βαπτιστήρια Σύμβολα εις τα Συνοδικά Σύμβολα»
  2. Καθηγητής κ. Απόστολος Νικολαϊδης με θέμα «Οργάνωσις κοινωνικής δράσεως και παρεμβάσεως της Εκκλησίας κατά την περίοδον της Β΄ Οικουμενικής Συνόδου»
  3. Καθηγητής Αρχιμανδρίτης κ. Γρηγόριος Παπαθωμάς με θέμα «Κανονικόν έργον της Συνόδου και της περιόδου αυτής»
  4. Αναπληρωτής Καθηγητής Πρωτοπρεσβύτερος π. Αδαμάντιος Αυγουστίδης με θέμα «Ποιμαντική των ασθενούντων κατά την περίοδον της Β΄ Οικουμενικής Συνόδου».
  5. Επίκουρος Καθηγητής κ. Δημήτριος Μόσχος με θέμα «Ο μοναχισμός κατά την περίοδον της Β΄ Οικουμενικής Συνόδου»
  6. Πρόεδρος της Διακοινοβουλευτικής Συνδιασκέψεως Ορθοδόξων κ. Σεργκέι Ποπώφ, ο οποίος ενημέρωσε για το έργο της Δ.Σ.Ο.

Νέα έκδοση: J.-Cl. Larchet (ed.), La Vie et l’œuvre théologique de Georges/Grégoire II de Chypre (1241-1290) patriarche de Constantinople

Στὴ νέα σειρὰ «théologie byzantine» τῶν ἐκδόσεων Cerf (ἐγκαινιάστηκε μὲ τὴν πρὸ δεκαετίας δημοσιευθεῖσα κριτικὴ ἔκδοση τῶν πέντε Λόγων τοῦ Νείλου Καβάσιλα περὶ τῆς ἐκπορεύσεως τοῦ Ἁγίου Πνεύματος ἀπὸ τὸν ἀρχιγραμματέα τῆς Ἱ. Κοινότητος τοῦ Ἁγίου Ὄρους, ἱερομόναχο Θεόφιλο Παντοκρατορινό), δημοσιεύθηκε πρόσφατα ἕνας τόμος γιὰ τὴ ζωὴ καὶ τὸ θεολογικὸ ἔργο τοῦ πατριάρχη Γρηγορίου Β´ Κυπρίου, μιᾶς σημαντικῆς καὶ λίγο γνωστῆς θεολογικῆς μορφῆς τοῦ 13ου αἰώνα. Ὁ παρὼν τόμος συνιστᾶ προϊὸν συνεργασίας τοῦ γνωστοῦ Γάλλου Ὀρθόδοξου θεολόγου καὶ φιλοσόφου J.-Cl. Larchet μὲ τὸν μητροπολίτη Μεσσηνίας Χρυσόστομο Σαββάτο, καθηγητὴ τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς τῆς Ἀθήνας, τὸν ἱερομ. Θεόφιλο(Κισλᾶ) Παντοκρατορινὸ καὶ τὴν καθηγήτρια τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς τοῦ Στρασβούργου Fr. Vinel.

Σημαντικὴ εἶναι ἡ συμβολὴ τοῦ τόμου αὐτοῦ ὡς πρὸς τὴν ἔκδοση, γιὰ πρώτη φορά, τοῦ πλήρους κειμένου ἑνὸς ἐξαιρετικὰ σημαντικοῦ γιὰ τὶς θεολογικὲς συζητήσεις αὐτῆς τῆς περιόδου ἔργου ποὺ ἐπιγράφεται· Λόγος ἀντιρρητικὸς τῶν τοῦ Βέκκου βλασφήμων δογμάτων ἐκδοθεὶς  πρὸ τοῦ ψήφῳ Θεοῦ εἰς τὸν πατριαρχικὸν ἀνελθεῖν αὐτὸν θρόνον.

Προηγοῦνται ἕνα ἐκτενὲς βιοεργογραφικὸ τμῆμa καὶ ἕνα κεφάλαιο γιὰ τὴ θεολογική του σκέψη, καθὼς καὶ ἡ μελέτη τοῦ μητρ. Μεσσηνίας Χρυσοστόμου γιὰ τὴ σχέση τοῦ προαναφερθέντος Ἀντιρρητικοῦ Λόγου μὲ ἕνα ἄλλο ἔργο, σχετικὸ μὲ τὴν ἐκπόρευση τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, ἐνῶ στὸ τελευταῖο μέρος προστίθενται γαλλικὲς μεταφράσεις τεσσάρων ἀκόμη ἔργων τοῦ Γρηγορίου Β´ Κυπρίου, ἀπὸ τὴν καθηγήτρια Vinel.

 

 

« »

Νέα έκδοση: Maxime le Confesseur, Questions à Thalassios, II (Questions 41 à 55)

Νέα, σχολιασμένη ἔκδοση τμήματος τοῦ περίφημου ἔργου τοῦ ἁγίου Μαξίμου τοῦ Ὁμολογητῆ, Πρὸς Θαλάσσιον, περὶ διαφόρων ἀπόρων της θείας Γραφῆς, κυκλοφόρησε ἀπὸ τὴ γνωστὴ σειρὰ πατερικῶν ἐκδόσεων Sources Chrétiennes (ἀρ. 554). Ἡ ἔκδοση περιλαμβάνει τὶς Ἀποκρίσεις 41 ὣς 55, ἀποτελεῖ συνέχεια τοῦ πρώτου τόμου τοῦ ἔργου, ποὺ κυκλοφόρησε τὸ 2010 (SC 529) καὶ βασίζεται στὴν κριτικὴ ἔκδοση τοῦ ἔργου ἀπὸ τοὺς Carl Laga καὶ Carlos Steel στὴ σειρὰ Corpus Christianorum – Series Graeca (CCSG 7 & 22, Turnhout 1980 & 1990).

Ἡ νέα ἔκδοση συνοδεύεται ἀπὸ γαλλικὴ μετάφραση ποὺ ἐκπόνησε ἡ καθηγήτρια τῆς Πατρολογίας στὸ Τμῆμα Καθολικῆς Θεολογίας τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς τοῦ Στρασβούργου Françoise Vinel καὶ ἀπὸ σχόλια τοῦ ἔγκριτου μελετητῆ τοῦ ἔργου τοῦ ἁγίου Μαξίμου Jean-Claude Larchet.

Ἀκολουθεῖ ἡ παρουσίαση τῆς ἐκδόσεως ἀπὸ τὴν ἰστοσελίδα τῶν ἐκδόσεων Cerf:

«Les  «Questions à Thalassios» sont l’une des œuvres les plus importantes de Maxime le Confesseur (580-662). Elles ont sans doute été écrites entre 630 et 634, alors que Maxime, fuyant l’invasion des Perses et des Avars, séjournait dans un monastère près de Carthage.

Thalassios, higoumène d’un monastère libyen, avait posé à Maxime soixante-cinq questions sur des passages difficiles de l’Écriture. Dans ses réponses, celui-ci manie avec une grande virtuosité l’exégèse allégorique. Les thèmes les plus divers y sont abordés sans ordre, mais peu à peu se dégage une vision théologique, cosmologique, anthropologique et spirituelle cohérente et profonde. Cette pensée originale, aussi puissante qu’exigeante, a exercé une grande influence dans l’Orient byzantin, notamment sur Jean Damascène, et aussi dans l’Occident latin, grâce à une traduction faite au IXe siècle par Jean Scot Érigène. Elle fascine aujourd’hui encore nombre de théologiens des différentes Églises »

 

Διεθνές Συνέδριο «Βυζαντινή Αγιολογία: Θέματα, Κείμενα και Προγράμματα» (Μόσχα, 12-14 Νοεμ. 2012)

Διεθνές Συνέδριο για τη Βυζαντινή Αγιολογία συνδιοργανώνουν στη Μόσχα τον ερχόμενο Νοέμβριο το Ορθόδοξο Πανεπιστήμιο του Αγίου Τύχωνος και το Πανεπιστήμιο Ca “Foscari της Βενετίας. Το συνέδριο είναι ενταγμένο στο κοινό Πρόγραμμα των δύο Πανεπιστημίων, με τίτλο «Βυζαντινή Θεολογία» (έχουν ήδη δημοσιευτεί τα Πρακτικά προηγούμενων Συνεδρίων), και τελεί υπό την αιγίδα των εθνικών Βυζαντινολογικών Επιτροπών  της Ρωσίας, της Ιταλίας και της Γαλλίας.

Σύμφωνα με την ανακοίνωση του Συνεδρίου:

From 12-14 November 2012 a conference will be held at St Tikhon’s Orthodox University of the Humanities: “Byzantine hagiography: themes, texts and projects”.

This conference will be the fifth in the context of the joint project «Byzantine theology,» carried out by St Tikhon’s theological faculty and the humanities research center of the Ca “Foscari University of Venice.

This year the conference is being held under the auspices of the National Byzantine Committees of Russia, Italy and France, and with the financial support of the Centre of Byzantine Civilization of the University of Paris College de France. The conference is being organised by A. Rigo, D. Afinogenov and Deacon P. Yermilov. Among the participants are the leading domestic and foreign experts in the field of study of the Byzantine hagiographic tradition.

Ακολουθεί το Πρόγραμμα του Συνεδρίου στα αγγλικά:

November 12, Monday

OPENING SESSION

10:00 – 11:00

Bernard Flusin (École Pratique des Hautes Études, Paris)

Les byzantinistes et l’hagiographie: tendances actuelles de la recherche

Break

 

FIRST SESSION: PROJECTS

11:30 – 13:00

Xavier Lequeux (Société des Bollandistes, Bruxelles)

La Bibliotheca Hagiographica Graeca: origine, développements et mise à jour

Eleonora Kountoura-Galake (Institute for Byzantine Research, Athens)

Presentation of the Late Byzantine Hagiography Data Base (1204-1453)

Donatella Bucca (Università di Roma «Tor Vergata»)

«Codices hymnographici Byzantini antiquiores»: descrizione del database

Francesco D’Aiuto (Università di Roma «Tor Vergata»)

The Imperial Menologion one hundred years after V. V. Latyšev’s edition (St. Petersburg 1911–1912): status quaestionis and research perspectives

 

SECOND SESSION: VARIA

14:00 – 17:00

Michael Asmus (St Tikhon’s University, Moscow)

The Canons of George of Nicomedeia of Hagiographic Content: Problems of Genre

Andrea Luzzi (Universita di Roma «La Sapienza»)

Un raffinato canone giambico per san Basilio il Grande fra teologia e critica filologico-letteraria

Michael Zheltov (Sts Cyril and Methodius Church Post-Graduate and Doctoral School, Moscow)

Some Particularities of Liturgical Praxis in the Byzantine Provinces During the Seventh Century Based on Hagiographic Data

Darya Penskaya (St Tikhon’s University, Moscow)

Paradise According to the Hagiographic Authors of Byzantium

Break

Yulia Mantova (The Institute for Advanced Studies in the Humanities of Russian State University for Humanities)

The Descriptions of Cosmic Space in the Lives of Saint Nikon the Metaniote and Saint Grigentios

Marina Detoraki (University of Crete, Rethimon)

Aux marges de l’hagiographie: les histoires édifiantes

Sophie Metivier (Université de Paris I)

Peut-on parler d’une hagiographie aristocratique à Byzance?

Alexander Grischenko (Moscow State Pedagogical University)

Ethnonymous Surnames of Saints: Standard Nomination or Special Semantic Marker?

Paul Magdalino (Koc University, Istanbul)

St John the Theologian and St Dionysios the Areopagite on Byzantine territory

 

November 13, Tuesday

THIRD SESSION: ANCIENT AND EARLY BYZANTINE PERIODS

10:00 – 17:00

Anna Krykova (Museum Graeco-Latinum, Moscow)

At the Origins of Byzantine Hagiography: some Early Texts Describing Second and Third Century Martyrdoms

Alexander Korolev (Orthodox Encyclopedia, Moscow)

Some Forgotten Martyrs of Rome: Eusebius of Caesarea’s «History of the Church» and the Depositio Martyrum

Andrej Vinogradov (Higher School of Economics, Institute of World History, Russian Academy of Sciences, Moscow), Sergej Kashtanov

The Chronology Relating to the Hagiograpical Tradition of St Clement of Rome

Sergey Ivanov (Moscow State University)

The life of St Onesimos the Miracle Worker: Dating and Locating

Vincent Déroche (Centre d’Histoire et Civilisation de Byzance, Paris)

Les «Vies» de Théodose le cénobiarque par Théodore de Pétra et par Cyrille de Scythopolis

Ilya Popov (Orthodox Encyclopedia, Moscow)

History and Legends in the Byzantine Vitae of St John Chrysostom

Alexey Muraviev (Institute of World History, Russian Academy of Sciences, Moscow State University)

A Syriac Tradition Concerning the Emperor Constantine’s Baptism in Connection with some anti-Nicomedian Polemic in the Work of Theophanes the Confessor

13:00 – 14:00: Break

Irina Okhlupina (Ural Federal University, Ekaterinburg)

Images of Women in Byzantine Hagiography of the Eighth to Twelfth Centuries

Katerina Nikolaou (Faculty of History and Archaeology, University of Athens)

Byzantine Woman’s Depiction in Hagiographical Texts

André Binggeli (Institut de recherche et d’histoire des textes, Paris)

La réception de l’hagiographie palestinienne des 7e-10e s. à Byzance

Albrecht Berger (Institut für Byzantinistik, Universität München)

Manufactory Work or Writer’s Competition? Some Remarks on 10-th Century Byzantine Hagiographical Texts

Alice-Mary Talbot (Dumbarton Oaks emerita)

Observations on the Vita of St. Basil the Younger

Dmitry Afinogenov (Institute of World History, Russian Academy of Sciences, Moscow)

The Interpretation of an Hagiographic Text within the Context of an Historical Narration: the Example of the Life of Saint Stephen the Younger

Lev Lukhovitsky (Institute of Slavonic Studies, Russian Academy of Sciences, Moscow)

Reception of Iconoclasm in certain Late Byzantine Metaphrases of Lives of Saints during the Period of Iconoclasm

Stephanos Efthymiadis (Open University of Cyprus, Latsia)

The Hagiography of the Byzantine Periphery in the Middle Byzantine Period (South Italy, Cyprus and Thessalonike): an Overview

 

14 November, Wednesday

FOURTH SESSION: LATE BYZANTINE PERIOD

10:00 – 13:00

Nike-Ekaterini Koutrakou (Minister-Counselor of the Greek Embassy, Rome; Institute for Graeco-Oriental and African Studies, Athens)

Τhe Hagiographers’ Pen Painting Social Unrest and Civil Strife in Late Byzantium

Eleonora Kountoura-Galake (Institute for Byzantine Research, Athens)

Ideological Conflicts in Veiled Language as seen by the Palaiologan Hagiographers of St. Theodosia

Oleg Rodionov (Institute of World History, Russian Academy of Sciences, Moscow)

The Four Vitae of St Maximus Kausokalybes: their Provenance and Characteristics

Andrea Babuin (University of Ioannina, Greece)

The Cuenca Diptych: Iconography and Hagiography in Epirus and Thessalia in the XIV Century

Olga Losseva (Orthodox Encyclopedia, Moscow)

The Greek and Slavonic Vitae of the New-Martyr John of Serres

 

FIFTH SESSION: CONNECTIONS (CHRISTIAN EAST)

14:00 – 15:30

Beatrice Caseau (Université de Paris-Sorbonne)

Du nouveau dans l’hagiographie des stylites syriens?

Sofia Moiseeva (Orthodox Encyclopedia, Moscow)

Early Arabic-Melkite Hagiography from the Ninth to Eleventh Centuries and its Ties with the Byzantine Tradition

Alexander Pritula (The State Hermitage Museum, Saint-Petersburg)

Some Hymns from the Twelfth Century Varda collection: an Example of East-Syriac Hagiography

Sergey Frantsouzov (Institute of Oriental Manuscripts, Saint-Petersburg)

Les vies des saints orthodoxes dans la tradition arabe (d’après un recueil hagiographique manuscrit de la fin du 18e siècle, conservé dans la Bibliothéque de l’Académie Roumaine)

 

SIXTH SESSION: CONNECTIONS (THE SLAVS)

16:00 – 18:30

Klimentina Ivanova (Sofia University «St. Kliment Ohridski»)

Byzantine texts in the South-Slavic Repertorium: the case of calendar compilations

Antonio Rigo, Marco Scarpa (Universita Ca” Foscari, Venezia)

The Life of St Theodosius of Trnovo reconsidered

Smilja Marjanović-Dušanic (University of Belgrade)

Le changement de la fonction du genre anachorétique: l’hagiographie Sud-Slave dans le cadre de la fin du XIIIe siècle

Kriton Chryssochoidis (Institute of Historical Research, NHRF/ Athens)

The Hagiographical Renaissance in Southern Balkans in 16th Century: New perspectives

Symeon A. Paschalidis (Aristotle University of Thessaloniki)

Russian Hagiographical Traditions in Greek-speaking Orthodoxy (16th–19th c.): With special reference to Meletios’ Syrigos work

Διεθνές Συμπόσιο για τον άγιο Μάξιμο τον Ομολογητή στο Βελιγράδι

Η  Σχολή Ορθοδόξου Θεολογίας του Πανεπιστημίου του Βελιγραδίου, σε συνεργασία με το Πρόγραμμα Ορθοδόξων Σπουδών του Πανεπιστημίου του Fordham, διοργανώνει στις 18-21 Οκτωβρίου 2012 Διεθνές Συμπόσιο, με αφορμή την 1350ή επέτειο από την κοίμηση του αγίου Μαξίμου του Ομολογητή, με τίτλο «KNOWING THE PURPOSE OF EVERYTHING THROUGH THE POWER OF THE RESURRECTION».

Το Πρόγραμμα του Συμποσίου και περιλήψεις των εισηγήσεων έχουν αναρτηθεί στο σχετικό σύνδεσμο [http://saint-maximus.pbf.rs/].

Νέα, ψηφιακή καταλογογράφηση των Πατμιακών χειρογράφων από το Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών

από την Ι.Μ.Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου Πάτμου

«On line διαδραστικός (interactive) κατάλογος των ελληνικών χειρογράφων της Ι. Μονής Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου Πάτμου».

Το νέο ερευνητικό πρόγραμμα του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών στη Μονή Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου Πάτμου

Συνεχίζοντας την πεντηκονταετή παράδοση της αγαστής συνεργασίας της Ιεράς Μονής του Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου Πάτμου με το Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη η εκτέλεση ενός νέου πρωτοποριακού επιστημονικού προγράμματος για τη σύνταξη του on line διαδραστικoύ (interactive) καταλόγου των βυζαντινών και μεταβυζαντινών  χειρογράφων της Ιεράς Μονής Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου Πάτμου. Το έργο, που τελεί υπό τις ευλογίες του καθηγουμένου της Μονής πανοσιολογιωτάτου αρχιμανδρίτου κ. Αντίπα και με τήν ἀμέριστη συμπαράσταση της Γεροντικής Συνάξεως, αποτελεί τμήμα ευρύτερου Προγράμματος του Εθνικού Κέντρου Τεκμηρίωσης (ΕΚΤ) του Εθνικού ιδρύματος Ερευνών (ΕΙΕ), είναι ενταγμένο στα έργα της  «Ψηφιακής Σύγκλισης» και σε επιστημονικό επίπεδο εκτελείται από το Τμήμα Βυζαντινών Ερευνών του Ινστιτούτου Ιστορικών Ερευνών του ΕΙΕ.

Το ιστορικό της συνεργασίας

Η Ιερά Μονή του Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου είναι το μοναδικό (πλην του Άθω) μοναστικό ίδρυμα στον ελληνικό χώρο με συνεχή και αδιάσπαστο βίο και δραστηριότητα σχεδόν χιλίων ετών (από την ίδρυσή του ως σήμερα). Ο μοναδικός κειμηλιακός πλούτος που διαφυλάχθηκε σε αυτό επί χίλια σχεδόν χρόνια  το καθιστούν ως ένα από τα σπουδαιότερα μνημεία της Ανατολικής Μεσογείου.

Στα σημαντικότερα τμήματα του κειμηλιακού πλούτου της μονής εντάσσονται: 1) Τα 1.100 ελληνικά χειρόγραφα που χρονολογούνται στην Βυζαντινή (6ος αιώνας) και στην Μεταβυζαντινή περίοδο. Και είναι διεθνώς γνωστό ότι το μέγεθος και το περιεχόμενο της βιβλιοθήκης των χειρογράφων της Μονής του Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου Πάτμου είναι εφάμιλλα και ισάξια με εκείνα των μεγαλύτερων βιβλιοθηκών του Αγίου Όρους αλλά και των συλλογών ελληνικών χειρογράφων των μεγάλων βιβλιοθηκών της Ευρώπης. 2) Το εντυπωσιακό βυζαντινό και μεταβυζαντινό αρχείο, το οποίο αποτελεί ένα από τα πλουσιότερα και παλαιότερα, χρονολογικά, αρχειακά σύνολα της Ελλάδος και το μοναδικό που καλύπτει την περιοχή του νοτιοανατολικού Αιγαίου αλλά και τα αντίστοιχα παράλια της Μικράς Ασίας. Είναι διεθνώς γνωστό, ότι οι έρευνες στη βιβλιοθήκη χειρογράφων και στο αρχείο της μονής αποτέλεσε ένα από τα κύρια ερευνητικά πεδία του Ινστιτούτου Βυζαντινών Ερευνών του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών (ΙΒΕ/ΕΙΕ) και χρονολογούνται από το 1960. Οι έρευνες συνεχίζονται και υπό την νέα δομή του Ινστιτούτου, το οποίο από τον Μάρτιο του 2012 αποτελεί το Τμήμα Βυζαντινών Ερευνών του Ινστιτούτου Ιστορικών Ερευνών (ΙΙΕ) του ΕΙΕ. Οι ως τώρα δύο τόμοι με την έκδοση των βυζαντινών εγγράφων της μονής Πάτμου (αυτοκρατορικά έγγραφα και έγγραφα δημοσίων λειτουργών)  από τις Έρα Βρανούση (†) και Μαρία Νυσταζοπούλου-Πελεκίδου, η πρόσφατη έκδοση των επιτομών των τουρκικών εγγράφων από διεθνή ομάδα τουρκολόγων (Nicolas Vatin, Gilles Veinstein και Ελισάβετ Ζαχαριάδου), οι Πίνακες των χρονολογημένων κωδίκων της μονής († Αθανάσιος Κομίνης), πολυάριθμα επιστημονικά άρθρα πλειάδας ερευνητών του ΕΙΕ, που αναφέρονται στην ιστορία καθώς και στο περιεχόμενο του αρχείου και της βιβλιοθήκης της μονής και η επικείμενη έκδοση των βυζαντινών πατριαρχικών εγγράφων (Μαρία Γερολυμάτου) καταδεικνύουν την προτεραιότητα πού έχει για το Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών η πολυεπίπεδη έρευνα της ιστορίας της μονής του Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου Πάτμου. Ειδικότερα με το παρουσιαζόμενο σήμερα υπό εκτέλεση μείζον έργο συνεχίζεται η νέα καταλογογράφηση των χειρογράφων της Μονής που είχε αρχίσει, με τον τίτλο «Νέα Πατμιακή Βιβλιοθήκη», ο αείμνηστος παλαιός ερευνητής του Ινστιτούτου Βυζαντινών Ερευνών, καθηγητής Αθανάσιος Κομίνης.

 

Στόχος του Προγράμματος

Στόχος του έργου είναι η συνέχιση της σύνταξης αναλυτικού, διαδραστικού (interactive) περιγραφικού καταλόγου των ελληνικών χειρογράφων και η οn line χρήση του διεθνώς. Στην παρούσα φάση θα καταλογογραφηθούν τριακόσια σαράντα δύο (342) περγαμηνά και χαρτώα χειρόγραφα που χρονολογούνται από τόν 9ο ως τον 18ο αιώνα και περιέχουν έναν εξαιρετικά ποικίλο αριθμό έργων της αρχαίας ελληνικής, της βυζαντινής και της μεταβυζαντινής γραμματείας (ιστορικά, λειτουργικά, θεολογικά, νομικά, επιστημονικά κλπ. κείμενα). Εκατό από αυτά θα αναρτηθούν άμεσα στο διαδύκτιο και θα αποτελέσουν τον πυρήνα του on line διαδραστικού (interactive) περιγραφικού καταλόγου των χειρογράφων της Μονής. Ορισμένος αριθμός από τα παραπάνω χειρόγραφα θα ψηφιοποιηθούν και θα συνδεθούν άμεσα με την αναλυτική περιγραφή του περιεχομένου τους. Ο on line κατάλογος θα συνδέεται μέ ειδική βάση δεδομένων (database) που θα περιλαμβάνει τις αναλυτικές περιγραφές των μικρογραφιών των ιστορημένων χειρογράφων του δείγματος. Μετά το πέρας των περιγραφών του συνόλου των 342 χειρογράφων, ο κατάλογος θα λάβει και έντυπη μορφή.

Σπουδαιότητα του Προγράμματος

Το εκτελούμενο έργο είναι διεθνώς ο πρώτος on line διαδραστικός (interactive) κατάλογος ελληνικών χειρογράφων μιας μεγάλης συλλογής. Η χρησιμότητα του έργου είναι πολλαπλή: 1.  Δίνει τη δυνατότητα άμεσης και ελεύθερης πρόσβασης διεθνώς σε ένα δυσπρόσιτο υλικό, αναγκαίο για την πρωτογενή έρευνα των ανθρωπιστικών επιστημών, σε πολλές κατηγορίες ειδικών επιστημόνων (π. χ. φιλολόγους, θεολόγους, ιστορικούς κάθε ειδικότητας, παλαιογράφους, ιστορικούς τέχνης, ιστορικούς του βιβλίου) 2. Εξυπηρετεί άμεσα εκπαιδευτικούς σκοπούς για φοιτητές φιλοσοφικών αλλά και άλλων σχολών (νομικών και θεολογικών), όσον αφορά την εκμάθηση και άσκηση στην ελληνική παλαιογραφία και την κωδικολογία καθώς και την ιστορία και την κριτική των κειμένων. 3. Αποτελεί άμεσο και οπτικοποιημένο υλικό διδασκαλίας στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση για την εξοικείωση των μαθητών με την ιστορία και εξέλιξη της ελληνικής γραφής και τον τρόπο διάσωσης των κειμένων της ελληνικής γραμματείας. 4. Δίνει τη δυνατότητα σε ένα διεθνώς ευρύ κοινό άμεσης πρόσβασης και επικοινωνίας με απρόσιτα πολιτισμικά αγαθά και τη δυνατότητα δυναμικής συμμετοχής στην εξειδικευμένη γνώση. 5. Συνδέει άμεσα τη Μονή με τις νέες τεχνολογίες και αναβαθμίζει τον ηλεκτρονικό εξοπλισμό της, δημιουργώντας νέες προοπτικές για την ηλεκτρονικὴ διαχείριση του βιβλιακού (χειρογράφων και εντύπων) και αρχειακού της πλούτου.

Επιστημονική ομάδα υλοποίησης του έργου

Το έργο της σύνταξης του αναλυτικού, διαδραστικού (interactive) περιγραφικού καταλόγου των ελληνικών χειρογράφων και της οn line χρήσης του εκτελείται: 1) Από επιστημονική ομάδα του Προγράμματος «Αρχειακές, Παλαιογραφικές και Διπλωματικές Έρευνες» του Τμήματος Βυζαντινών Ερευνών του Ινστιτούτου Ιστορικών Ερευνών/ΕΙΕ με τη συνεργασία εξειδικευμένων εξωτερικών συνεργατών.

Συντονιστής του προγράμματος καταλογογράφησης: Κ. Χρυσοχοΐδης, διευθυντής του ΙΙΕ/ΕΙΕ.

Επιστημονικός υπεύθυνος καταλογογράφησης: Ζ. Μελισσάκης, εντεταλμένος ερευνητής του ΙΙΕ/ΕΙΕ.

Επιστημονικοί συνεργάτες:

  • Συμεών Πασχαλίδης, αναπληρωτής καθηγητής της Θεολογικής Σχολής του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης,
  • Διονύσιος Καλαμάκης, επίκουρος καθηγητής της Βυζαντινής Φιλολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών,
  • Δημοσθένης Στρατηγόπουλος, λέκτωρ του Τμήματος Ιστορίας και Εθνολογίας του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης και
  • Nancy Sevcenko, καθηγήτρια ιστορίας της βυζαντινής τέχνης (ΗΠΑ).

Ομάδα υποστήριξης της έρευνας: Νίκος Μελβάνι, δρ. βυζαντινής αρχαιολογίας Πανεπιστημίου Αθηνών και Νίκος Λιβανός, υποψήφιος διδάκτωρ Πανεπιστημίου Θεσσαλίας.

2) Από ομάδα ειδικών πληροφορικών του Εθνικού Κέντρου Τεκμηρίωσης (ΕΚΤ), το οποίο είναι και ο ανάδοχος του έργου. Συντονίστρια για τη δημιουργία του on line διαδραστικού καταλόγου και τις εφαρμογές των ψηφιοποιήσεων: Εύη Σαχίνη, προϊσταμένη του τμήματος Στρατηγικής και Ανάπτυξης του ΕΚΤ. Υπεύθυνος ανάπτυξης εφαρμογών: Νίκος Χούσος, υπεύθυνος της Μονάδας Ανάπτυξης Εφαρμογών/Τμήμα Πληροφοριακών Συστημάτων του ΕΚΤ.

Για την προώθηση του έργου, τις ημέρες αυτές, η επιστημονική ομάδα του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών, με την αρωγή του καθηγουμένου αρχιμανδρίτου κ. Αντύπα και τη συναντίληψη των πατέρων της Μονής, πραγματοποιεί επιτόπια αποστολή στη βιβλιοθήκη της Ιεράς Μονής Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου. Τα αποτελέσματα της αποστολής θα τροφοδοτήσουν τη βάση δεδομένων που έχει συγκροτηθεί στο Εθνικό Κέντρο Τεκμηρίωσης και θα φιλοξενήσει  τις αναλυτικές περιγραφές των χειρογράφων με σκοπό την έρευνα.

Διεθνές Συνέδριο στο ΑΠΘ με θέμα: «Werner Jaeger – Ελληνική Παιδεία & Χριστιανισμός στο έργο ενός ουμανιστή του 20ού αιώνα»

To Tμήμα Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογίας και ο Τομέας Φιλοσοφίας του Τμήματος Φιλοσοφίας και Παιδαγωγικής του ΑΠΘ συνδιοργανώνουν, με την αρωγή της Επιτροπής Ερευνών του ΑΠΘ, της Τράπεζας Πειραιώς, του Goethe Institut και του Συνδέσμου των Φίλων του Αρχαιολογικού Μουσείου Θεσσαλονίκης, Διεθνές Συνέδριο με αφορμή τη συμπλήρωση 50 χρόνων από το θάνατο του μεγάλου ανθρωπιστή, φιλολόγου και φιλοσόφου Werner Jaeger, κριτικού εκδότη, μεταξύ πολλών άλλων, και των έργων του αγίου Γρηγορίου Νύσσης.

Στο Συνέδριο, που θα διεξαχθεί στην Αίθουσα «Μανόλης Ανδρόνικος» του Αρχαιολογικού Μουσείου Θεσσαλονίκης την Τετάρτη 25 και την Πέμπτη 26 Απριλίου 2012, συμμετέχουν επιστήμονες από την Ελλάδα και το εξωτερικό, ειδικοί μελετητές των θεμάτων στα οποία επικεντρώθηκε το φιλοσοφικό, φιλολογικό και θεολογικό έργο του Jaeger.

Μεταξύ αυτών επισημαίνουμε τις εισηγήσεις της απογευματινής συνεδρίας της ερχόμενης Πέμπτης, 26 Απριλίου:

18:30 Françoise Vinel, Το εκδοτικό πρόγραμμα «Gregorii Nysseni Opera» 

18:55 Adolf Martin Ritter – Θεόδωρος Αλεξόπουλος, Οι μελέτες του W. Jaeger για τον Γρηγόριο Νύσσης 

19:20 Κωνσταντίνος Μποζίνης, Οι διαλέξεις του W. Jaeger στο Harvard: «Πρώιμος χριστιανισμός και Ελληνική Παιδεία».

Για το Πρόγραμμα του Συνεδρίου δείτε εδώ: http://press.auth.gr/news/wordpress/?p=30089

Πύλη – A Gateway to Greek Manuscripts

Στην ιστοσελίδα http://www.pyle.unicas.it/  θα βρείτε ένα ενδιαφέρον πρόγραμμα διδασκαλίας και έρευνας στο πεδίο της Ελληνικής Παλαιογραφίας και Κωδικολογίας. Mεταξύ άλλων, καταγράφονται σύνδεσμοι έντυπων και ψηφιακών καταλόγων ελληνικών χειρογράφων και ειδικών βιβλιογραφιών, όπως της Βιβλιογραφίας για τα χειρόγραφα της Καινής Διαθήκης.

Η ακροστιχίδα και ο ρόλος της στη θεολογική γραμματεία

Η ακροστιχίδα συνιστά ένα τεχνικό εφεύρημα της αρχαιότητας, το οποίο εμφα­νίστηκε αρχικά στον ελληνικό κόσμο και την Ανατολή, για να επεκταθεί αργότερα και στη λατινική λογοτεχνία. Με τον όρο αυτό χαρακτηρίζουμε μια λέξη, φράση ή πρόταση, πεζή ή έμμετρη, που σχηματίζεται συνήθως από τα αρχικά γράμματα των στροφών ή των στίχων μιας έμμετρης, ποιητικής σύνθεσης και χαρακτηρίζεται ως «ονομαστική ακροστιχίδα». Είναι όμως εξαιρετικά σύνηθες να σχηματίζεται και από τα γράμματα του αλφα­βήτου, όπως συμβαίνει στην περίπτωση του Ακαθίστου Ύμνου, κάποιες φορές και κατ’ αντίστροφη φορά –με εμφανή τη βιβλική αναγωγή στους λόγους του Χριστού  «εγώ ειμί το Α και το Ω»–, οπότε ονομάζεται «αλφαβη­τική». Στο χώρο της εκκλη­σιαστικής γραμματείας, η ακροστιχίδα χρησιμοποιήθηκε και επικράτησε κυρίως στη λειτουργική ποίηση της Εκκλησίας, κάνοντας την εμφάνισή της στις κύριες υμνο­γραφικές συνθέσεις που εμφανίστηκαν από τον έκτο αιώνα και μετά, τα Κοντάκια και τους Κανόνες. Στα Κοντάκια ως ακροστιχίδα χρησιμοποιήθηκε μια πεζή φράση η οποία συνιστά βασικό δομικό στοιχείο τους, αφού συνδέει πάντοτε τους οίκους τους –και όχι το προοίμιό τους– μεταξύ τους. Αντίθετα, στους Κανόνες η ακροστιχίδα έλαβε έμμετρη μορφή, με την υιοθέτηση αρχαίων προσωδιακών μέτρων και συντί­θεται από τα πρωτογράμματα των τροπαρίων που συγκροτούν τις ωδές τους, εξαιρου­μένων των θεοτοκίων, από τα πρωτογράμματα των οποίων δημιουργείται ενίο­τε ως ακροστιχίδα το όνομα του ποιητή του Κανόνα. Κάποιες φορές η χρήση των ακροστιχίδων επεκτάθηκε και σε πιό επιτηδευμένες μορφές, είτε στην περίπτωση των ιαμβικών κανόνων είτε με τη δημιουργία έμμετρων ή πεζών φράσεων ή και προτά­σεων με τα μεσαία (μεσοστιχίδα) ή τα τελευταία γράμματα των στίχων (τελε­στιχίδα) των τροπαρίων. Παρά το γεγονός ότι η ακροστιχίδα σχετίζεται κυρίως με ποιη­τικά ή υμνογραφικά έργα, όχι σπάνια κάνει την εμφάνισή της και σε πεζά κείμενα, όπως τα έργα της παραινετικής γραμματείας, εκκλη­σια­στικής (παραινετικά αλφάβητα, πνευ­μα­τικές στοιχειώσεις) και κοσμικής. Εκτός όμως της λογοτεχνικής της σημασίας, η ακροστιχίδα διασφαλίζει στις περισσότερες περιπτώσεις και την πατρότητα ή την πληρότητα ενός ποιητικού-υμνογραφικού έργου, αφού παρέχει τη δυνατότητα στον αναγνώστη ή το μελετητή του να διακριβώσει, σε συνάρτηση και με άλλα στοιχεία, το όνομα του συνθέτη του, όπως συμβαίνει στα Κοντάκια του Ρωμανού του Μελω­δού και τους Κανόνες του Ιωσήφ του Υμνογράφου, αποκλείοντας με αυτόν τον τρόπο την εισαγωγή και ψαλμώδηση αιρετικών ύμνων στην αρχαία Εκκλησία, ή να αποτρέψει, και σε κάθε περίπτωση να διαπιστώσει, τις ενδεχόμενες φθορές ή μεταγενέστερες τροποποιήσεις που έχει υποστεί κατά την πάροδο των αιώ­νων ένα υμνογραφικό έργο.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ: Κ. Krumbacher, Die Akrostichis in der griechischen Kirckenpoesie, Mün­chen 1904, σ. 551-691. W. Weyh, «Die Akrostichis in der byzantinischen Kanonesdichtung», BZ 17 (1908) 1-68. Ν. Τωμαδάκης, Η βυζαντινή Υμνογραφία και Ποίησις, ήτοι Εισαγωγή εις την Βυζαντινήν Φιλολογίαν, Θεσσαλονίκη  199… (φωτ. ανατ.). Κ. Μητσάκης, Βυζαντινή Υμνογραφία. Από την Καινή Διαθήκη έως την Εικονομαχία, τ. Α΄, Θεσσαλονίκη 1971, σ. 239-265. Θ. Δετοράκης, Βυζαντινή Θρη­σκευ­τική Ποίηση και Υμνογραφία, Ρέθυμνο 19972, σ. 34-35, 71-72.

[Δημοσιεύθηκε στην εγκυκλοπαιδεία ΜΟΧΕ τ. 2]

Νέες εκδόσεις πατερικών κειμένων στη σειρά Corpus Christianorum. Series Graeca

Κατά τους τελευταίους μήνες (2011-2012) δημοσιεύθηκαν στη διεθνούς κύρους σειρά Corpus Christianorum – Series Graeca του εκδοτικού οίκου Brepols σημαντικά έργα πατέρων και εκκλησιαστικών συγγραφέων της βυζαντινής περιόδου:

α) Η πλουσιότερη από τις ερμηνευτικές Σειρές στο Άσμα Ασμάτων, Επιτομή  του μεγάλου δημιουργού Σειρών Προκοπίου Γαζαίου (5/6 αι.), που είχε εκδοθεί για πρώτη φορά το 1837,

β) το λειτουργικό έργο Περί Εκκλησιαστικής Μυσταγωγίας, ένα από τα σημαντικότερα έργα του αγίου Μαξίμου του Ομολογητού, το οποίο είχε εκδώσει κριτικά προ εικοσαετίας ο καθηγητής της Θεολογικής Σχολής του ΕΚΠΑ Χαρ. Σωτηρόπουλος,

γ) τον συλλογικό τόμο «Gregorius Nazianzenus – Studia Nazianzenica II», όπου εκδίδονται 25 μελέτες για το έργο του αγίου Γρηγορίου του Θεολόγου, στο πλαίσιο της επιστημονικής έρευνας που πραγματοποιείται στο ειδικό Κέντρο μελέτης του αγίου Γρηγορίου στο Καθολικό Πανεπιστήμιο της Louvain,

δ) το ποιητικό έργο (145 ποιήματα και επιγράμματα) του σημαντικότερου ποιητή του 11ου αιώνα στο Βυζάντιο, Χριστοφόρου Μυτιληναίου, που παραδίδεται στο σύνολό του σε ένα χφ του 13ου αι. στη Βιβλιοθήκη της Κρυπτοφέρρης και αποσπασματικά σε 38 ακόμη κώδικες

ε) τρία σημαντικά, ανέκδοτα κείμενα του δεύτερου μισού του 14ου αι. που αφορούν στην ησυχαστική έριδα και προέρχονται από εκπροσώπους της αντιησυχαστικής παράταξης: τον Γεώργιο Πελαγονίας, τον Ιωάννη Κυπαρισσιώτη και τον Πρόχορο Κυδώνη. Η έκδοση πραγματοποιήθηκε από τον συστηματικό μελετητή και εκδότη βυζαντινών φιλολογικών και θεολογικών κειμένων Ιωάννη Πολέμη, καθηγητή της Βυζαντινής Φιλολογίας στη Φιλοσοφική Σχολή του ΕΚΠΑ, ο οποίος πριν από μερικά χρόνια εξέδωσε και το έργο του αντιησυχαστή Θεόδωρου Δεξιού.

Στη συνέχεια παρατίθενται αποσπάσματα από την παρουσίαση των εν λόγω εκδόσεων στην ιστοσελίδα του εκδ. οίκου Brepols [http://www.brepols.net/]:

  1. J.-M. Auwers (ed.), Procopius Gazaeus Epitome in Canticum Canticorum, (CCSG 67), Brepols: 2011 [«De toutes les chaînes sur le Cantique des Cantiques, la plus riche est l”Épitomé de Procope de Gaza: elle contient 390 péricopes exégétiques empruntées à une dizaine d’auteurs, dont les plus cités sont: Grégoire de Nysse, Nil d’Ancyre, Origène, Cyrille d’Alexandrie, Philon de Karpasia et Apollinaire de Laodicéee. L’intérêt documentaire de l”Épitomé de Procope est incontestable: il est seul à nous faire connaître les interprétations du Cantique élaborées par Cyrille d’Alexandrie et par Apollinaire de Laodicée. De plus, il a conservé en grec une soixantaine de fragments du grand Commentaire d’Origène. Outre son intérêt documentaire, l”Épitomé offre un tableau contrasté de l’exégèse ancienne du Cantique: le caténiste a pris comme référence les Homélies de Grégoire de Nysse, qu’il confronte avec d’autres commentaires, d’inspiration principalement alexandrine, rédigés entre le 3e et le 5e siècle, de manière à ouvrir le plus largement possible l’interprétation du texte biblique. Cette nouvelle édition, qui repose sur un inventaire complet de la tradition manuscrite, remplace celle qu’A. Mai avait procurée en 1837, d’après un manuscrit tardif où les sigles d’auteurs sont souvent erronés. C’est le miroir de l’exégèse ancienne du Cantique qui est ici offert au lecteur.»].
  2. C. Boudignon (ed.), Maximus Confessor Mystagogia, (CCSG 69), Brepols: 2011 [«Il a consacré depuis dix ans l’essentiel de ses recherches à la tradition manuscrite de la Mystagogie de Maxime le Confesseur. Il a parcouru les bibliothèques de Paris, Rome, Athènes et l’Escorial, et réussi à obtenir des reproductions de manuscrits presque inaccessibles comme ceux du fonds de Zavorda, à Grevena. Il a pris connaissance de la totalité des manuscrits identifiés de la tradition directe du texte et a ainsi réalisé une nouvelle édition critique et une nouvelle présentation du texte, qui ne manqueront pas de répondre aux souhaits de nombreux chercheurs. Le texte de la Mystagogie, traité sur les symboles de la liturgie, composé dans les années 630/640, fera l’objet de sa part prochainement d’une traduction française et d’une introduction historique et philosophique dans la collection Sources Chrétiennes«].
  3. A. Schmidt (ed.), Gregorius Nazianzenus – Studia Nazianzenica II, (CCSG 73 (CN 24)), Brepols: 2011 [«Ce volume qui regroupe vingt-cinq études philologiques, lexicales et littéraires, est consacré aux œuvres de Grégoire de Nazianze (Poèmes, Discours et commentaires sur Grégoire).  Il ouvre de nouvelles perspectives sur la réception de Grégoire dans les traditions byzantine, syriaque, arménienne, arabe et particulièrement géorgienne ; c’est l’objet de la plupart des études, mais d’autres contributions posent la question du rapport entre texte et miniatures dans les manuscrits grecs et géorgiens (Discours 44) ou font le point sur le projet de recherche en lexicologie grecque du Thesaurus Patrum Graecorum dont fait partie la concordance des discours de Grégoire. Le livre se base sur les éditions et recherches entreprises au Centre d’Etudes sur Grégoire de Nazianze à l’Universite catholique de Louvain dans le contexte d’une collaboration internationale, avec l’Institut des Manuscrits de Tbilisi en particulier. Il fait suite aux Studia Nazianzenica I publiées en 2000″].
  4. M. De Groote (ed.), Christophoros Mitylenaios Versuum variorum Collectio Cryptensis, (CCSG 74),  Brepols: 2012 [«The present edition of this collection is based on all the manuscripts, and takes also into account a whole range of secondary literature which appeared since the previous edition by Eduard Kurtz in 1903. The introduction is dealing with the author’s identity and works, the manuscript tradition and the metres in use, and concludes with a study on the correct spelling of enclitics.  Following the text of the poems, the reader finds an Index locorum Sacrae Scripturae, an Index fontium et locorum conferendorum, a complete Index verborum, an Index initiorum, and a selected bibliography»].
  5. I. D. Polemis (ed.), Auctores varii Theologica varia inedita saeculi XIV, (CCSG 76),  Brepols: 2012 [«This volume contains three important, so-far unpublished texts from the second half of the 14th century that refer to the palamite controversy. The first text is a treatise by George of Pelagonia, which investigates the beginnings of the controversy concerning the distinction between the nature of God and His energies. It offers a detailed account of the history of the entire period from 1330 until 1351, containing several details which are not recorded in any other contemporary source. The second text, of anonymous origin, which is addressed to a certain Raoul Palaiologos, is a detailed refutation of an unpublished treatise of the ex-emperor John Kantakouzenos. After a comparison of that refutation with the works of the well-known opponent of Gregory Palamas, John Kyparissiotes, the hypothesis that the anonymous author is to be identified with Kyparissiotes is put forward. The third text is a treatise by Prochoros Kydones, the well-known translator of Thomas Aquinas, dealing with the problem of the meaning of the divine names. Through a systematic study of the works of Pseudo-Dionysius the Areopagite and Thomas Aquinas, Prochoros Kydones proves that Palamas’s theory that the names of God refer only to His energies is untenable»].

 

Hagiography in Byzantium: Literature, Social History and Cult. Ένας νέος τόμος στη σειρά Variorum Reprints

Με τον τίτλο «Hagiography in Byzantium: Literature, Social History and Cult » συμπεριλήφθηκε πρόσφατα στην έγκριτη σειρά Variorum Reprints [CS989] του διεθνούς εκδοτικού οίκου Ashgate η συναγωγή 16 αγιολογικών άρθρων του αν. καθηγητή του Ανοικτού Πανεπιστημίου της Κύπρου Στέφανου Ευθυμίαδη, εκδότη του πρόσφατου Εγχειριδίου για τη Βυζαντινή Αγιολογία στον ίδιο εκδοτικό οίκο. Ο κ. Ευθυμιάδης, γνωστός για τη συστηματική ενασχόλησή του με την έκδοση βυζαντινών αγιολογικών κειμένων και την επιστημονική προσέγγιση μέσα από τις αγιολογικές πηγές θεμάτων που άπτονται της διαμόρφωσης του αγιολογικού φαινομένου και της κοινωνικής ιστορίας του Βυζαντίου, έχει συμπεριλάβει στον τόμο αυτό μελέτες του που δημοσιεύθηκαν κατά τα τελευταία είκοσι χρόνια και καλύπτουν όλες τις περιόδους της βυζαντινής αγιολογικής γραμματείας. Στις περισσότερες έχει προβεί σε νέες, κριτικές εκδόσεις ανεκδότων ή εκδεδομένων κατά το απώτερο παρελθόν αγιολογικών κειμένων, συνοδεύοντές τες με προλεγόμενα και σχολιασμό.

Ακολουθεί  κατάλογος των άρθρων που συμπεριλήφθηκαν σ᾽ αυτόν το σημαντικό για τις αγιολογικές μας σπουδές τόμο:

GENERAL

I New developments in hagiography: the rediscovery of Byzantine hagiography, Proceedings of the 21st International Congress of Byzantine Studies, London, 2006, vol. I, Plenary Papers, ed. E. Jeffreys. Aldershot: Ashgate, 2006, 157–171

PART A: LATE ANTIQUITY

II Living in a city and living in a Scetis: the dream of Eustathios the banker (BHG Nov. Auct. 1317d), Bosphorus. Essays presented in honour of Cyril Mango, eds S. Efthymiadis, C. Rapp and D. Tsougarakis (Byzantinische Forschungen 21). Amsterdam: Adolf M. Hakkert, 1995, 11–29

III A day and ten months in the life of a lonely bachelor: the other Byzantium in Miracula S. Artemii 18 and 22, Dumbarton Oaks Papers 58, 2004, 1–26

IV De debito bis soluto: an edifying story on the administered oath (BHG Novum Auctarium 1317n), Fontes Minores 11, 2005, 235–247

V Two Gregories and three genres: autobiography, autohagiography and hagiography, Gregory of Nazianzus: Images and Reflections, eds. J. Bortnes and T. Hägg. Copenhagen: Museum Tusculanum Press, 2006, 239-256

PART B: THE AGE OF ICONOCLASM AND POST-ICONOCLASM

VI John of Sardis and the Metaphrasis of the Passio of St Nikephoros the martyr (BHG 1334), Rivista di studi bizantini e neoellenici, n.s. 28, 1991, 23–44

VII Le panégyrique de S. Théophane le Confesseur par S. Théodore Stoudite (BHG 1792b): édition critique du texte intégral, Analecta Bollandiana 111, 1993, 259–290 (includes Analecta Bollandiana 112, 1994, p. 104)

VIII The Byzantine hagiographer and his audience in the ninth and tenth centuries, Metaphrasis. Redactions and Audiences in Middle Byzantine Hagiography, ed. C. Hogel. Oslo: The Research Council of Norway, 1996, 59–80

IX Hagiographica Varia (9th–10th c.), Jahrbuch der Österreichischen Byzantinistik 48, 1998, 41–48

X The function of the holy man in Asia Minor in the Middle Byzantine period, Byzantine Asia Minor (6th–12th cent.), ed. S. Lampakis (Hellenism: Ancient, Medieval, Modern 27). Athens: Institute for Byzantine Research, International Symposium 6, 1998,  151–161

XI Establishing a holy lineage: Theodore the Stoudite’s Funerary Catechism for his mother (BHG 2422) (with J.M. Featherstone), Theatron: Rhetorische Kultur in Spätantike und Mittelalter (Rhetorical Culture in Late Antiquity and the Middle Ages), ed. M. Grünbart (Millennium-Studien, Millennium Studies 13). Berlin-New York: Walter De Gruyter, 2007,  13–51

XII Le miracle et les saints durant et après le second iconoclasme, Monastères, images, pouvoirs et société à Byzance, ed. M. Kaplan (Byzantina Sorbonensia 23). Paris: Publications de la Sorbonne, 2006, 153–182

XIII Medieval Thessalonike and the miracles of its saints: big and small demands made on exclusive rights (ninth-twelfth centuries), First published in Greek as «Η Μεσαιωνική Θεσσαλονίκη και τα θαύματα των αγίων της. Μικρές και μεγάλες διεκδικήσεις ενός αποκλειστικού προνομίου (9ος-12ος αι.)» Byzantina 28, 2008, pp. 51–67

XIV D’Orient en Occident mais étranger aux deux mondes: messages et renseignements tirés de la Vie de Saint Nicolas le Pèlerin (BHL 6223), Puer Apuliae. Mélanges offerts à Jean-Marie Martin, eds E. Cuozzo, V. Déroche, A. Peters-Custot and V. Prigent. Paris: Centre de recherche d’histoire et civilisation de Byzance (Monographies 30) 2008, 207–223

XV Le monastère de la Source à Constantinople et ses deux recueils de miracles: entre hagiographie et patriographie, Revue des Études Byzantines 64–65, 2006–2007, 283–309

PART C: LATE BYZANTIUM

XVI Late Byzantine collections of miracles and their implications, The Heroes of the Orthodox Church: the New Saints, 8th-16th c., ed. E. Kountoura-Galake, Athens: Institute for Byzantine Research, International Symposium 15, 2004, 239–250

Κωνσταντίνος Ακροπολίτης: ένας λόγιος και αγιολόγος του ύστερου Βυζάντιου

O Kωνσταντίνος Ακροπολίτης, ο μεγαλύτερος γιός του βυζαντινού αξιωματούχου και λογίου Γεωργίου Ακροπολίτη (περ. 1217-1282), υπήρξε ένας από τους σημαντικό­τε­ρους λογίους της εποχής του και κατέλιπε εξαιρετικά ενδιαφέρον και πολυσχιδές συγγραφικό έργο. Γεννήθηκε το 1250/55 και ανατράφηκε με φροντίδα του αυ­το­κράτορος Μιχαήλ Η΄ Παλαιολόγου, με δάσκαλο το μετέπειτα πατριάρχη Γρηγόριο Β΄ Κύπριο, με τον οποίο ο Ακροπολίτης διατήρησε επικοινωνία σε όλη τη ζωή του, όπως τεκμαίρεται από τις σωζόμενες επιστολές του. Παρά το γεγονός ότι ο πατέρας του υπήρξε από τους υποστηρικτές της φιλε­νω­τικής πολιτικής του Μιχαήλ Η΄ Πα­λαιο­λό­γου, ο Κωνσταν­τί­νος Ακροπολίτης τάχθηκε εξαρχής στη μερίδα των ανθενωτικών και αργότερα, επί Ανδρονίκου Β΄, σταδιο­δρό­μη­σε, όπως και ο πατέρας του παλαιότερα, στην κρατική ιεραρχία, λαμβάνοντας διαδοχικά τα α­ξιώ­­­ματα του Λογοθέτη του γενι­κού και του Μεγάλου Λογοθέτη. Ο Ακροπολίτης νυμ­­φεύθηκε τη Μαρία Κομνηνή Τορ­νίκινα Ακροπολίτισσα και απέκτησε πέντε παιδιά, ενώ ο χρόνος του θανάτου του προσδιο­ρίζεται περί το έτος 1324.

Το εξαιρετικά πλούσιο συγγραφικό έργο του Κωνσταντίνου Ακροπολίτη, αγιολογικό, ρητορικό, θεολογικό, φιλολογικό, ιστοριογραφικό, αλλά και ένας σημαντικός αριθμός 194 επιστο­λών και επιγραμμάτων, γνώρισε κατά τα τελευταία χρόνια νέες εκδόσεις, αν και ένα μέρος του παραμένει ανέκδοτο. Από τα τρία βιβλία στα οποία ο Ακροπολίτης, σύμφωνα με προσωπική του μαρτυρία (επιστ. 187), είχε συγκεντρώσει το σύνολο των έργων του θεωρείται βάσιμα ότι τα δύο ταυτίζονται ή σχετίζονται με δύο κώδικες αυτής της περιόδου, τον κώδικα  Τιμίου Σταυρού 40 του Πατριαρχείου Ιεροσολύμων και τον Ambrosianus H. 81 Sup., οι οποίοι περιέχουν το μεγαλύτερο μέρος των έργων του. Σημα­ντι­κό­τε­ρη θέση μεταξύ αυτών κατέχουν τα αγιολογικά έρ­γα του, γραμμένα με διάφορες αφορμές, που τις περισσότερες φορές καθίστανται γνω­στές από τις σωζόμενες επιστολές του. Σήμερα μας είναι γνωστά 32 αγιολογικά έργα του, κυρίως Μαρτύρια, Λόγοι και Διηγήσεις, που του προσδίδουν το χαρα­κτη­ρισμό του παραγωγικότερου συγγραφέα αγιολογικών κειμένων της Παλαιολόγειας περίοδο. Τα έργα του αυτά διακρίνονται κυρίως για το μεταφραστικό ύφος τους, την γλωσσική δηλ. επεξεργασία των πρωτοτύπων τους, στοιχείο που του προσέδωσε και το χαρακτηρισμό του «νέου μεταφραστή». Επιπλέον, με βάση τις πληροφορίες που ο ίδιος παρέχει σε επιστολές του, γνωρίζουμε ότι κάποια από αυτά προορίζονταν για να αναγνωσθούν σε εκκλησιαστικές συνάξεις, ενώ, σχετικά με το κριτήριο επιλογής των εγκωμιαζόμενων αγίων, οδηγούμαστε στο συμπέρασμα ότι επέλεξε να συντάξει κείμενα κυρίως για αγίους στους οποίους υπήρχαν αφιερωμένες εκκλησίες ή τιμώνταν τα λείψανά τους στην Κωνσταντινούπολη, καθώς και, εκτός από τους παλαιούς μάρτυρες, νέους αγίους προερχόμενους από τον 10ο και 11ο αιώνα, όπως ο άγιος Αθανάσιος Αδραμυττίου, η οσία Θωμαΐδα η Λεσβία, η οσία Ευφροσύνη η νέα και ο άγιος Βάρβαρος. Πολύτιμο μάρτυρα για το πρόσωπο και την εποχή του συνιστά το σώμα των επι­στο­λών του, μέσα από τις οποίες ανα­δει­κνύεται ο κύκλος των ενδιαφερόντων του αλλά και το πνευματικό περιβάλλον στο οποίο ανήκε, μεταξύ των οποίων, εκτός του πατριάρχη Γρηγορίου Β΄ του Κυπρίου, οφείλουμε να μνημο­νεύ­σου­με τον φιλόσοφο Νικηφόρο Χούμνο, τον ιστορικό Γεώρ­γιο Παχυμέρη, τη Θεο­δώ­ρα Ραούλαινα και τον Ιωσήφ Ρακενδύτη. Ιδιαίτερο ενδια­φέ­ρον παρουσιάζει και η Διαθήκη του για τη μονή της Αναστάσεως στην Κωνσταντινούπολη, της οποίας την ανακατασκευή είχε αναλάβει μετά το τέλος της Φραγκοκρατίας ο πατέρας του και ολοκλήρωσε ο Κωνσταντίνος. Τέλος στον Κωνσταντίνο Ακροπολίτη είναι πιθανό να ανήκει και ένα ιστοριογραφικό έργο που φθάνει ώς το έτος 1260 και επιγράφεται «του Ακροπολίτου».

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ: PLP 520. ΘΗΕ 1, 1234-1235. D. Nicol, «Constantine Akropolites. A Pro­so­pographical Note», DOP 19 (1965) 249-256. Κ. Μανάφης, «Κωνσταντίνου Ακροπολίτου Λόγος εις την ανακαίνισιν του ναού της του Κυρίου ημών Αναστάσεως διαθητικός», ΕΕΒΣ 37 (1969-1970) 459-465. 36. R. Romano, «Etopee inedite di Costantino Acropolita». Tala­rìskos. Studia Graeca A.Garzya sexagenario a discipulis oblata, Napoli 1987, σ. 311-338. G. Dennis – T. Miller, «Constantine Akropolites: The Obligation of Monks to Care for the Sick», OCP 56 (1990) 413-429. R. Romano, Costantino Acropolita Episto­le. Saggio intro­dut­tivo, testo critico, indici, Napoli 1991. A.-M. Talbot, «Old Wine in New Bottles: The Re­wri­ting of Saints” Lives in the Pa­laeo­logan Period», Sl. Ćurčić – D. Mouriki (επιμ.), The Twilight of Byzantium. Aspects of Cultural and Religious History in the Late Byzantine Empire, Pri­nceton 1991, σ. 15-26. Η ίδια, «Akropolites, Constantine», ODB 1 (1991) 49. W. Bu­chwald – A. Hohlweg – O. Prinz, Tusculum ­­– Λεξικόν Ελλήνων και Λατίνων συγγραφέων της Αρχαιό­τη­τας και του Μεσαίωνα, [μτφρ. Α. Φούρλας], τ. Α´, Αθήνα 1993, σ. 49-50. S. Kotzabassi, «Zum Empfänger des 143. Briefes des Konstantinos Akropolites», BZ 89 (1996) 55-57. Α.-M. Talbot, «46. Akropolites: Testament of Constantine Akropolites for the Monastery of yhe Ressurection», J. Tho­mas – A. Constantinides Hero (επιμ.), Byzantine Monastic Foundation Documents: A Co­mplete Translation of the Surviving Founders’ Typika and Testa­ments, Washington, D.C., 2000, τ. 4, σ. 1374-1377. M. Kalatzi, «Un discours inédit de Constantin Acropolite en l’honneur des saints martyrs Florus et Laurus», Byzantion 71 (2001) 505-516. R. Romano, «Opere minori di Costantino Acropolita», Augustinianum 42 (2002) 237-248. Μ. Καλατζή, «Κωνσταντίνου Ακροπολίτη ανέκδοτος Λόγος στους αγίους μάρτυρες Ανίκητο και Φώτιο (BHG 1544f)», Porphyrogenita. Essays on the History and Literature of Byzantium nd the Latin East in Honour of Julian Chrysostomides, Aldershot 2003, σ. 389-399. S. Kotzabassi, «Konstantinos Akropolites, Gregorios Ίβηρ und das Kloster der heiligen Paraskeue», Eλληνικά 54 (2004) 71-81.

[Δημοσιεύτηκε στην Εγκυκλοπαιδεία ΜΟΧΕ, τ. 2]