Χαράλαμπος Γ. Ατματζίδης, Μκ 15,34.37 και διακειμενικότητα

Βιβλειτ_9_00001

H εισήγηση του αναπληρωτή καθηγητή και αναπληρωτή Προέδρου του Τμήματος Θεολογίας ΑΠΘ στο βιβλικολειτουργικό συνέδριο

Όπως είναι σήμερα αποδεκτό στην καινοδιαθηκική επιστήμη, το κατά Μάρκον Ευαγγέλιο είναι το πρώτο κείμενο, στο οποίο μας παραδίδεται ως αφήγηση το Πάθος του Ιησού. Σε αυτό περιγράφονται με συγκλονιστικό τρόπο οι τελευταίες στιγμές του Ιησού, μέρος των οποίων είναι και η σταύρωσή του. Στην ενότητα της σταύρωσης του Ιησού περιλαμβάνεται και ο στίχος με τον οποίο θα ασχοληθούμε στην παρούσα εισήγηση.

Κατ’ αρχήν θ’ αναφερθώ επιγραμματικά σε τρία χαρακτηριστικά στοιχεία της αφήγησης του σταύρωσης  του Ιησού.

α) Το πρώτο είναι  ότι ο Ιησούς τιμωρήθηκε με την ποινή του σταυρικού θανάτου για πολιτικά εγκλήματα κατά της ρωμαϊκής εξουσίας[1]. Αυτό φανερώνει η επιγραφή  που τοποθετήθηκε πάνω στον σταυρό.

β) Το δεύτερο είναι ότι στην αφήγηση της σταύρωσης του Ιησού ο θάνατος του Ιησού παρουσιάζεται ως εκπλήρωση επαγγελιών της Εβραϊκής Βίβλου (Thanakh), της επονομαζόμενης σήμερα Παλαιάς Διαθήκης (Π.Δ.)[2].  Αυτό φαίνεται στον παρακάτω πίνακα :

Επαγγελία και Εκπλήρωση 

Ψλ 21[ΜΚ 22], 19: διεμερίσαντο τὰ ἱμάτιά μου ἑαυτοῖςκαὶ ἐπὶ τὸν ἱματισμόν μου ἔβαλον κλῆρον.

Ησ 53,12: καὶ ἐν τοῖς ἀνόμοις ἐλογίσθη· καὶ αὐτὸς ἁμαρτίας πολλῶν ἀνήνεγκεν καὶ διὰ τὰς ἁμαρτίας αὐτῶν παρεδόθη.

Ψλ 21[ΜΚ 22], 7-8: ἐγὼ δέ εἰμι σκώληξ καὶ οὐκ ἄνθρωπος, ὄνειδος ἀνθρώπου καὶ ἐξουδένημα λαοῦ. πάντες οἱ θεωροῦντές με ἐξεμυκτήρισάν με, ἐλάλησαν ἐν χείλεσιν, ἐκίνησαν κεφαλήν.

(Ψλ 108[ΜΚ 109], 25: καὶ ἐγὼ ἐγενήθην ὄνειδος αὐτοῖς· εἴδοσάν με, ἐσάλευσαν κεφαλὰς αὐτῶν).

Εκπλήρωση των επαγγελιών κατά τον Μάρκο

Μκ 15,24β: καὶ διαμερίζονται τὰ ἱμάτια αὐτοῦ, βάλλοντες κλῆρον ἐπ᾿ αὐτὰ τίς τί ἄρῃ.

Μκ 15,2: Καὶ σὺν αὐτῷ σταυροῦσιν δύο λῃστάς, ἕνα ἐκ δεξιῶν καὶ ἕνα ἐξ εὐωνύμων αὐτοῦ.

Μκ 15,29α: Καὶ οἱ παραπορευόμενοι ἐβλασφήμουν αὐτὸν κινοῦντες τὰς κεφαλὰς αὐτῶν

Μκ 15,31-32: ὁμοίως καὶ οἱ ἀρχιερεῖς ἐμπαίζοντες πρὸς ἀλλήλους μετὰ τῶν γραμματέων ἔλεγον· ἄλλους ἔσωσεν, ἑαυτὸν οὐ δύναται σῶσαι ὁ χριστὸς ὁ βασιλεὺς Ἰσραὴλ καταβάτω νῦν ἀπὸ τοῦ σταυροῦ, ἵνα ἴδωμεν καὶ πιστεύσωμεν. καὶ οἱ συνεσταυρωμένοι σὺν αὐτῷ ὠνείδιζον αὐτόν.

Σημειώνουμε ότι οι παραπάνω παλαιοδιαθηκικές αναφορές δεν είναι οι μόνες που υπάρχουν στο Μκ 14-15. Επίσης, ότι η πληθωρική παρουσία τους στα κεφάλαια του Πάθους του Ιησού απασχόλησε την έρευνα. Έτσι υποστηρίχτηκε από τον R. E. Brown ότι η αφήγηση του Πάθους είναι συλλογή πληροφοριών που προέρχονται από αυτόπτες μάρτυρες, στις οποίες τονίζεται ιδιαίτερα ότι όλα τα σχετικά γεγονότα εκπληρώνουν επαγγελίες της Π.Δ.[3]. Επίσης, υποστηρίχτηκε από τον J. D. Crossan ότι  όσα περιγράφονται στην αφήγηση του Πάθους δεν είναι τίποτε άλλο παρά οι επαγγελίες της Π.Δ. περιβεβλημένες με ιστορικό μανδύα[4]. Τέλος υποστηρίχτηκε από τον M. Goodacre ότι η αφήγηση του Πάθους είναι η ιστορία ενός ήρωα που σταυρώθηκε. Αυτή υιοθετήθηκε από την προφορική παράδοση, στη συνέχεια αναπλάστηκε για να συνδυαστεί στο τέλος με την παράδοση της Π.Δ. (history scriptualized)[5]. Οι παραπάνω θέσεις επανέρχονται, η κάθε μια με τον δικό της τρόπο, στο αρχέγονο ερώτημα, πώς προήλθαν οι εν λόγω διηγήσεις του Πάθους στον Μάρκο, οι γεμάτες από παλαιοδιαθηκικές αναφορές και τί είναι αυτές; είναι αυτές ιστορικά βεβαιωμένες; είναι αυτές περισσότερο προφητεία και λιγότερο ιστορία; ή είναι αυτές περισσότερο ιστορία και λιγότερο προφητεία;

Κατά τη γνώμη  μας και το παραπάνω πρόβλημα πρέπει να εξεταστεί υπό το πρίσμα  του ότι το Πάθος του Ιησού είναι αφήγηση, την οποία δημιουργεί ο Ευαγγελιστής Μάρκος στηριζόμενος σε προϋπάρχουσες πληροφορίες γι’ αυτό. Η αφήγηση αυτή είναι ίσως η αρχαιότερη που έχουμε. Οι ερευνητές βέβαια ασχολούνται με το πρόβλημα και ενδεχόμενα να έχουμε σύντομα στη διάθεσή μας καινούργια στοιχεία επ’ αυτού. Όμως, πρέπει να υπογραμμίσουμε ότι διαθέτουμε ανεξάρτητες από την παράδοση των Ευαγγελίων μαρτυρίες για την περίοδο αυτή του Πάθους του Ιησού. Αυτές περιέχονται στην προϋπάρχουσα των ευαγγελικών αφηγήσεων φόρμουλα πίστης της πρωτοχριστιανικής κοινότητας, που βρίσκεται στο Α΄ Κορ 15,3β-5 (:«ὅτι Χριστὸς ἀπέθανεν ὑπὲρ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν κατὰ τὰς γραφὰς καὶ ὅτι ἐτάφη καὶ ὅτι ἐγήγερται τῇ ἡμέρᾳ τῇ τρίτῃ κατὰ τὰς γραφὰς καὶ ὅτι ὤφθη Κηφᾷ εἶτα τοῖς δώδεκα»). Η εν λόγω φόρμουλα αναδύθηκε μέσα από τη ζωή της πρώτης κοινότητας και καθρεφτίζει το credo της. Σχετίζεται, δηλαδή, με τις λατρευτικές συνάξεις των πρώτων χριστιανών και περιέχει σε πυρηνική μορφή την βασική πίστη των πρώτων χριστιανών για το Πάθος και την Ανάσταση του Ιησού. Ο Μάρκος, φαίνεται ότι είναι ο πρώτος που διαμόρφωσε την ομολογία αυτή πίστης σε αφήγηση.

Μετά τα απαραίτητα αυτά εισαγωγικά, ερχόμαστε στο αντικείμενο της εισήγησής μας, στο Μκ 15,34.37. Σε αυτό αναφέρεται χαρακτηριστικά ότι «καὶ τῇ ἐνάτῃ ὥρᾳ ἐβόησεν ὁ Ἰησοῦς φωνῇ μεγάλῃ· ἐλωϊ ἐλωϊ λεμα σαβαχθανι; ὅ ἐστιν μεθερμηνευόμενον· ὁ θεός μου ὁ θεός μου, εἰς τί ἐγκατέλιπές με;». Στη συνέχεια  πληροφορούμαστε ότι ο Ιησούς «ἀφεὶς φωνὴν μεγάλην ἐξέπνευσεν» (Μκ 15,37). Το δράμα ολοκληρώνεται και ο Ιησούς κρέμεται νεκρός στο σταυρό. Ό,τι και αν αναφέρεται στη συνέχεια στο κείμενο δεν μπορεί να καλύψει την παρουσία της  απελπισίας και της εγκατάλειψης, που συνοψίζεται στη φράση του Ιησού «ἐλωϊ ἐλωϊ λεμα σαβαχθανι».

Για τον συγγραφέα του κατά Μάρκον Ευαγγελίου, ο Ιησούς συνειδητοποιεί πάνω  στον σταυρό ότι πλησιάζει το τέλος του και με συνταρακτικό τρόπο αναφωνεί την εγκατάλειψη του από τον Θεό. Ταυτόχρονα όμως ο συγγραφέας έχει ήδη πληροφορήσει και προαναγγείλει στους αναγνώστες του ότι είναι αναπόφευκτο μετά  τα παθήματα και τον θάνατο του Ιησού να επέλθει η ανάστασή του (πρβλ. Μκ 8,31· 9,31· 10,34).

Η σπαρακτική αυτή φράση του Ιησού είναι σημαντική για δύο λόγους.

Από τη μια μεριά το εν λόγω χωρίο του κατά Μάρκον Ευαγγελίου επιβεβαιώνει όσα αναφέραμε προηγουμένως, ότι στο Ευαγγέλιο ο θάνατος του Ιησού παρουσιάζεται ως εκπλήρωση επαγγελιών της Π.Δ. Γιατί διαπιστώνουμε ότι τα λόγια του Ιησού, που χρησιμοποιεί ο Ευαγγελιστής  προέρχονται  από τον Ψλ 21[ΜΚ22], 2.

Βιβλειτ_63_00001

Σημειώνω ότι στο Ψλ 21[ΜΚ22],2 ο ψαλμωδός αναφωνεί γεμάτος απόγνωση, επειδή θεωρεί ότι τον εγκατέλειψε ο προστάτης του Θεός (:«ὁ θεὸς ὁ θεός μου πρόσχες μοι ἵνα τί ἐγκατέλιπές με μακρὰν ἀπὸ τῆς σωτηρίας μου οἱ λόγοι τῶν παραπτωμάτων μου»). Παράλληλα όμως ο ψαλμωδός, αφού περιγράφει τα παθήματα του ήρωά του, κλείνει τον ψαλμό με το στίχο 32 και με λόγια που περιγράφουν τον θρίαμβο της δικαιοσύνης του Θεού («καὶ ἀναγγελοῦσιν τὴν δικαιοσύνην αὐτοῦ λαῷ τῷ τεχθησομένῳ, ὅτι ἐποίησεν ὁ κύριος»[6]).

Από την άλλη μεριά με τη φράση «ἐλωϊ ἐλωϊ λεμα σαβαχθανι; ὅ ἐστιν μεθερμηνευόμενον· ὁ θεός μου ὁ θεός μου, εἰς τί ἐγκατέλιπές με;» (Μκ 15,34) αναδεικνύεται η μαεστρία του Ευαγγελιστή και η ικανότητά του ν’ αναδεικνύει την επικών διαστάσεων μορφή του ήρωά του, του Ιησού.

Η όλη αυτή επικού χαρακτήρα διάταξη της αφήγησης του Πάθους από τον Ευαγγελιστή μας ωθεί ν’ αναζητήσουμε και άλλα κείμενα με παρόμοιο περιεχόμενο, τα οποία, χωρίς ν’ αναφέρονται άμεσα στο Μκ 15,34, εντούτοις ενδεχόμενα σχετίζονται με αυτό.

Ένα τέτοιο κείμενο είναι από το Έπος του Ομήρου, την Ιλιάδα, Ραψωδία Χ, 296-303, που αναφέρεται στον Έκτορα. Εκεί ο ποιητής αφηγείται:

Κατάλαβε μεμιάς ο Έκτωρ τι συμβαίνει κι είπε φωνάζοντας:

«Κατάρα μου, τώρα οι θεοί στον θάνατό μου με καλούν,

κι εγώ φαντάστηκα πώς έχω πλάι τον γενναίο Δηίφοβο.

Όμως αυτός μέσα στο κάστρο βρίσκεται, κι’ εμένα

μ’ εξαπάτησε η Αθηνά.

Τώρα ο θάνατος μου παραστέκει, δεν είναι πια μακριά,

δεν τον γλυτώνω. Τέτοια η απόφαση που πήραν

Ο Δίας κι ο γιός του, ο Εκηβόλος, αυτοί που πρώτα

πρόθυμοι με φύλαγαν. Τώρα με πρόφτασε η μαύρη μοίρα[7].

Στο εν λόγω κείμενο ο επικός ποιητής σκιαγραφεί την απόγνωση του ήρωά του Έκτορα, ο οποίος βρίσκεται πλέον μόνος απέναντι στο έλεος των θεών, αφού ακόμη και ο πολύτιμος συμπολεμιστής του, ο Δηίφοβος, ήταν άφαντος. Ο Έκτορας συνειδητοποιεί ότι έφτασε το τέλος του, ένα τέλος όμως που ήταν ήδη προδιαγεγραμμένο από την μοίρα.

Η ύπαρξη τριών κειμένων, από τους Ψαλμούς, την Ιλιάδα του Ομήρου και το Ευαγγέλιο του Μάρκου, με κοινό θέμα, που είναι η εγκατάλειψη του ανθρώπου από τον Θεό, είναι, κατά τη γνώμη μας, ένδειξη ύπαρξης ενός διακειμένου με θέμα «η εγκατάλειψη του ανθρώπου από το θείο».

Σημειώνουμε ότι σύμφωνα με την θεωρία περί διακειμενικότητας τα διάφορα κειμενικά στοιχεία δεν αναφέρονται απαραίτητα μόνον στην εξωτερική πραγματικότητα (π.χ. σταύρωση του Ιησού), αλλά σε πολλές περιπτώσεις αναφέρονται έμμεσα σε άλλα κειμενικά στοιχεία. Έτσι έχουμε τη γέννηση του «διακειμένου», των διαφόρων δηλαδή κειμενικών στοιχείων, τα οποία μπορούμε να εντοπίσουμε σε περισσότερα από ένα λογοτεχνικά έργα[8].  Στα κειμενικά αυτά στοιχεία, που μπορεί να είναι, ανάλογα με τη γλωσσολογική σχέση που έχουν μεταξύ τους, «προ-κείμενα» και «μετά-κείμενα», εντοπίζονται συνήθως συγκεκριμένοι κοινοί «κώδικες» που διαφέρουν μεταξύ τους μόνον ως προς το περίβλημα, δηλαδή την εξωτερική τους μορφή.

Τέτοια κειμενικά στοιχεία είναι τα προ-κείμενα  Ψλ 21[ΜΚ22], 2. 32 και Ιλιάς, Ραψωδία Χ, 296-303 και το μετα-κείμενο Μκ 15,34. Στα παραπάνω κειμενικά στοιχεία μπορούμε να εντοπίσουμε τα εξής:

i) Tο κοινό θέμα των τριών κειμενικών στοιχείων, που είναι “η αγωνία του ανθρώπου για την εγκατάλειψή του από το θείο”. Στο ψαλμικό κείμενο και στο ευαγγελικό κείμενο περιγράφεται ο φόβος των δύο ηρώων, του ήρωα του ψαλμωδού και του Ιησού, ότι ο Θεός τους εγκατέλειψε. Στο ομηρικό κείμενο περιγράφεται ότι οι θεοί εγκατέλειψαν τον ήρωα Έκτορα.

ii) Ο διαφορετικός στόχος των τριών κειμενικών στοιχείων. Στο Ψλ 21[ΜΚ22], 32,  ο στόχος είναι η επικράτηση της δικαιοσύνης του Θεού.  Στην Ιλιάδα, Χ, 303, ο στόχος είναι η άφευκτη μοίρα. Στο Μκ 15,34 σε συνδυασμό με τα Μκ 8,31· 9,31· 10,34, στα οποία έχομε την προαναγγελία του πάθους και της ανάστασης του Ιησού,  στόχος είναι η Ανάσταση του Ιησού.

iii) Οι κοινοί κώδικες των τριών κειμενικών στοιχείων, που είναι:

α.  Ο κοινός κώδικας του «ήρωα». Στο ψαλμικό κείμενο ο ήρωας είναι ή το άτομο στο οποίο αναφέρεται ο ψαλμωδός ή ο ίδιος ο ψαλμωδός. Στο ομηρικό κείμενο ο ήρωας είναι ο Έκτορας. Στο ευαγγελικό κείμενο ο ήρωας είναι ο Ιησούς.

β.  Ο κοινός κώδικας «απόγνωση». Και οι τρείς ήρωες βρίσκονται σε απόγνωση, επειδή θεωρούν ότι τους εγκατέλειψε το θείο.

γ.  Ο κοινός κώδικας «θεϊκή εγκατάλειψη». Και στα τρία κειμενικά στοιχεία περιγράφεται μια μορφή «θεϊκής εγκατάλειψης».

δ. Ο κοινός κώδικας «ανθρώπινη εγκατάλειψη».  Και στα τρία κείμενα περιγράφεται μια μορφή ανθρώπινης εγκατάλειψης. Στο ψαλμικό κείμενο ο ήρωας δέχεται μόνος τα κτυπήματα των αντιπάλων του (πρβλ. Ψλ 21[ΜΚ22],8). Στο ομηρικό κείμενο ο Δηίφοβος, ο έμπιστος συμπολεμιστής του Έκτορα, βρίσκεται μακριά από τον ήρωα Έκτορα,  κρυμμένος πίσω από τα τείχη της Τροίας. Στο Ευαγγελικό κείμενο ο Ιησούς κρέμεται στο σταυρό εγκαταλελειμμένος  από τους μαθητές του.

ε. Ο κοινός κωδικός «συνειδητοποίηση του άφευκτου του θανάτου». Και οι τρείς ήρωες συνειδητοποιούν ότι δεν μπορούν ν’ αποφύγουν τον θάνατο. Ο ήρωας του Ψαλμωδού φωνάζει σπαρακτικά  ότι  η εγκατάλειψή  του από τον Θεό ισοδυναμεί με θάνατο. Ο Έκτορας συνειδητοποίει ότι η εγκατάλειψή του από τους θεούς οδηγεί στον θάνατό του. Ο Ιησούς συνειδητοποιεί ότι έφτασε η ώρα του και μετά από μια σπαρακτική κραυγή ξεψυχάει.

Σχηματικά το εν λόγω διακείμενο έχει ως εξής:

Διακείμενο

(Ψλ 21[ΜΚ22], 2.8.32· Όμηρος, Ιλιάδα, Χ, 296-303· Μκ 15,34.37· 8,1· 9,1· 10, 34)

Βιβλειτ_72_00001

I. ΚΟΙΝΟ ΘΕΜΑ ΤΩΝ ΚΕΙΜΕΝΙΚΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ:

«Η αγωνία του ανθρώπου για την εγκατάλειψή του από το θείο»

ΙΙ. ΣΤΟΧΟΙ ΤΩΝ ΚΕΙΜΕΝΙΚΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ

Κειμενικό στοιχείο Στόχος
Ψλ 21[ΜΚ22], 2.8.32 Η επικράτηση της δικαιοσύνης του Θεού
Όμηρος, Ιλιάδα, Χ, 296-303 Το άφευκτο της μοίρας
Μκ 15,34.37· 8,1· 9,1· 10, 34 Η Ανάσταση του Ιησού

ΙΙΙ. ΚΟΙΝΟΙ ΚΩΔΙΚΕΣ

Σεβασμιώτατε, κυρίες και κύριοι

Ζούμε στη μετανεοτερική εποχή, κατά την οποία επιβάλλεται η προσέγγιση του Ευαγγελικού μηνύματος με πολλούς τρόπους, συμβατούς με την εποχή. Πρέπει να έχουμε υπόψη μας ότι η μονοδιάστατη προσέγγιση των κειμένων ενδέχεται να κρύβει πολλές και ουσιαστικές σημασιολογικά πλευρές τους. Η παραπάνω μεταδομική προσέγγιση των τριών κειμένων θεωρώ ότι μας αποκάλυψε δύο σημαντικές πλευρές του ευαγγελικού μηνύματος. Πρώτον, μας αποκάλυψε τη στενή εξάρτηση του ευαγγελικού μετά-κειμένου από το ψαλμικό προ-κείμενο. Η εξάρτηση αυτή αναδεικνύει τη μεγάλη σημασία των παλαιοδιαθηκικών κειμένων για το ευαγγελικό κείμενο και τη θεολογία που το τελευταίο εκφράζει. Τα ψαλμικό προ-κείμενο λειτουργεί ως πηγή έμπνευσης, που άχρονα και μέσα από τα υπόγεια ρεύματα του διακειμένου ποτίζει το ευαγγελικό κειμενικό έδαφος και το καθιστά εύφορο. Από τα ζωτικά συστατικά του πηγαίου ύδατος του Ψαλμού τρέφεται το ευαγγελικό κείμενο και έτσι αναφύεται και καρποφορεί το δένδρο του Πάθους του Ιησού. Η καρποφορία συντελείται με τη διαπλαστική υιοθέτηση αρχέγονων κωδίκων, που αναδεικνύουν την προσωπικότητα του Ιησού και την δυναμική της σταύρωσής του. Όμως θα μπορούσε κάποιος  να ισχυριστεί: Μα και με τη συμβατική ιστορικοκριτική ανάλυση μπορούμε να διαπιστώσουμε τη χρήση της Παλαιάς Διαθήκης  από τον συντάκτη του κατά Μάρκον Ευαγγελίου. Στην περίπτωση όμως αυτή θα πρέπει να συνεξετάσουμε και άλλες παραμέτρους που η μέθοδος αυτή περιλαμβάνει. Όπως, κατά πόσον η εν λόγω χρήση είναι αυθαίρετη και επιθετική, αφού εξαναγκάζει να θεωρηθεί ως δεδομένο ότι το ψαλμικό κείμενο επαληθεύεται στο πρόσωπο του Ιησού.

Το δεύτερο και εξίσου σημαντικό  είναι ότι  μέσα από την μεταδομική ανάλυση αναδεικνύεται ότι ένα αρχέγονο θέμα, αυτό «της αγωνίας του ανθρώπου για την εγκατάλειψή του από το θείο», που είναι κοινό κτήμα της ανθρωπότητας, προσλαμβάνει ένα νέο περιεχόμενο, αυτό της αγωνίας του Ιησού πάνω στο σταυρό για την εγκατάλειψή του από τον Θεό. Η αγωνία όμως αυτή του Ιησού δεν είναι διαπιστωτική, αλλά δυναμική. Με την αφήγηση της αγωνίας του «ήρωα» Ιησού πάνω στον σταυρό σημαίνεται η Ανάσταση του Ιησού. Έτσι η ανθρωπότητα εξοπλίζεται με μια νέα ελπίδα σωτηρίας, της σωτηρίας που κομίζει ο αναστημένος Ιησούς. Η ελπίδα αυτή είναι διαχρονική και άκρως επίκαιρη, ίσχυε και την εποχή του Ιησού ισχύει και σήμερα την εποχή της μετανεοτερικότητας.

Σας ευχαριστώ.

Βιβλειτ_12_00001

[1] Σημειώνουμε ότι η σταύρωση ήταν η ποινή που επιβαλλόταν από τους Ρωμαίους στους σκλάβους και στους επαναστάτες. Βλ. μεταξύ των άλλων, M. Hengel, «Mors turpissima crucis. Die Kreuzigung in der antiken Welt und die ‚Torheit‘ des ‚Wortes vom Kreuz‘», in: J. Friedrich u. a. (Hrsg.), Rechtfertigung. Festschrift E. Käsemann, Tübingen/Göttingen, 1976, 125-184.

[2] Για την Εβραϊκή Βίβλο (Thanakh), που οι χριστιανοί αποκαλούν κατά την πρωτοχριστιανική περίοδο «Γραφή» και μια φορά μόνον «Παλαιά Διαθήκη» (Β΄ Κορ 3,14).

[3] Βλ. π.χ. R. E. Brown, The Death of the Messiah, from Gethsemane to the Grave: A Commentary on the Four Passion Narratives, Doubleday, New York, 1984.

[4] J.  D. Crossan, Who Killed Jesus? Exposing the Roots of Anti-Semitism in the Gospel Story of the Death of Jesus, San Francisco, 1995.

[5] M. Goodacre, “Scripturalization in Mark’s Crucifixion Narrative”, edited by G.Van Oyen and T. Shepherd, Trial and Death of Jesus: Essays on the Passion Narrative in Mark, Leuven, 2006, 33–47.

[6] Ψλ 21[ΜΚ22], 32.

[7] Όμηρος, Ιλιάς, Ραψωδία Χ, 296-303: «Ἕκτωρ δ” ἔγνω ᾗσιν ἐνὶ φρεσὶ φώνησέν τε· / ὢ πόποι ἦ μάλα δή με θεοὶ θάνατον δὲ κάλεσσαν· / Δηΐφοβον γὰρ ἔγωγ” ἐφάμην ἥρωα παρεῖναι· / ἀλλ” ὃ μὲν ἐν τείχει, ἐμὲ δ” ἐξαπάτησεν Ἀθήνη. / νῦν δὲ δὴ ἐγγύθι μοι θάνατος κακός, οὐδ” ἔτ” ἄνευθεν, / οὐδ” ἀλέη· ἦ γάρ ῥα πάλαι τό γε φίλτερον ἦεν / Ζηνί τε καὶ Διὸς υἷι ἑκηβόλῳ, οἵ με πάρος γε / πρόφρονες εἰρύατο· νῦν αὖτέ με μοῖρα κιχάνει». Η μετάφραση είναι από το Ομήρου Ιλιάς, Ραψωδίες Α-Ω, μετάφραση-προλεγόμενα-επιλεγόμενα  Δ. Ν. Μαρωνίτης, εκδόσεις Άγρα, 2016. Βλ. και MacDonald, D. R., The Homeric Epics and the Gospel of Mark, Yale University Press, 2000, 137-140 · του ίδιου, The Gospels and Homer: Imitations of Greek Epic in Mark and Luke-Acts, Rowman & Littlefield, 2014, 91-92.

[8] Βλ., μεταξύ άλλων, Ι. Παρίσης / Ν. Παρίσης, «Διακειμενικότητα», των ίδιων, Λεξικό λογοτεχνικών όρων, Αθήνα 1999, 44-45·  Γ. Μαρκαντωνάτος, «Διακειμενικότητα», του ίδιου, Λογοτεχνικοί και φιλολογικοί όροι, ΤΟ ΒΗΜΑ,  Αθήνα 2013, 110-111· Χ. Ατματζίδης, «Οι εσχατολογικές αναφορές της Β´ προς Θεσσαλονικείς Επιστολής και των Επιστολών του Ιωάννη για τον «υἱὸ τῆς ἀνομίας» και τον «ἀντίχριστο». Διακειμενική προσέγγιση, του ίδιου, Ερμηνευτικές και θεολογικές προσεγγίσεις στην Καινή Διαθήκη, Εκδόσεις OSTRACON, Critical Approaches to the Bible, vol. IV, Θεσσαλονίκη 2014, 395-422.

Κατηγορίες: ΣΥΝΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΗΜΕΡΙΔΕΣ | Ετικέτες: , | Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο Χαράλαμπος Γ. Ατματζίδης, Μκ 15,34.37 και διακειμενικότητα

Ο χαιρετισμός του Κοσμήτορα της Θεολογικής Σχολής ΑΠΘ καθηγητή Μιλτιάδη Κωνσταντίνου στο 3ο Βιβλικολειτουργικό Συνέδριο

DSC_4433 Ο πνευματικός πλούτος του Ψαλτηρίου

Τις απαρχές της ιστορικής πορείας του βιβλικού Ισραήλ σηματοδοτεί μια συγκλονιστική εμπειρία που τη βίωσε όλος ο λαός και αμέσως την έκανε τραγούδι:

             ισωμεν τῷ Κυρίῳ,

ἐνδόξως γὰρ δεδόξασται

          ἵππον καὶ ἀναβάτην ἔρριψεν εἰς θάλασσαν[1].

Οι στίχοι αυτοί, που πολλοί βιβλικοί επιστήμονες τους θεωρούν από τους αρχαιότερους της Παλαιάς Διαθήκης, συνοψίζουν τη βασική θεολογική αρχή που υπόκειται στη σύνθεση του συνόλου σχεδόν των βιβλίων της Γραφής· ότι δηλαδή τα έργα αυτά συνιστούν την καταγραφή της εμπειρίας της αποκάλυψης του Θεού και του διαρκούς ενδιαφέροντός του για τον κόσμο από την κοινότητα εκείνη που βίωσε τις σωτηριώδεις επεμβάσεις του μέσα στην ιστορία της, που υπέστη τις συνέπειες της παρακοής των προειδοποιήσεών του ή πήρε δύναμη και κουράγιο από τις υποσχέσεις του και τα διατήρησε όλα αυτά ζωντανά στην παράδοσή της.

Ανταποκρινόμενος σε όλες τις παραπάνω πρωτοβουλίες τού Θεού ο Ισραήλ, αποθησαύρισε όλη του την εμπειρία από τη θεία παρουσία στην ιστορία του σε μια ανθολογία θρησκευτικών ποιημάτων, που συγκροτούν το βιβλίο των Ψαλμών. Έτσι, δεν είναι τυχαίο ότι το βιβλίο αυτό θεωρείται η σύνοψη όλης της θεολογίας της Παλαιάς Διαθήκης. Ούτε είναι τυχαίο ότι το βιβλίο αυτό κατέστη το πιο αγαπητό ανάγνωσμα όλων των εποχών για ιουδαίους και χριστιανούς και αποτέλεσε τη βάση του υμνολογίου τόσο της Συναγωγής όσο και της Εκκλησίας.

Άλλωστε, οι προσδοκίες των Ιουδαίων για σωτηρία, που κατά την περίοδο της αιχμαλωσίας και μετά από αυτήν στηρίχτηκαν στο περιεχόμενο των μεσσιανικών ψαλμών και συνδέθηκαν με την αναμονή κάποιου μελλοντικού βασιλιά-μεσσία, οδήγησαν τους μαθητές του Ιησού από την Ναζαρέτ να αναγνωρίσουν στο πρόσωπό του τον αναμενόμενο λυτρωτή και να του αποδώσουν τον τίτλο “Χριστός”. Η αλήθεια αυτή πιστοποιείται και από τη διαπίστωση ότι οι στίχοι του ψαλμού ρθ΄:

             Είπε ο Κύριος στον κύριό μου: Κάθισε στα δεξιά μου,

                          ώσπου να υποτάξω τους εχθρούς σου κάτω από τα πόδια σου.

             Σκήπτρο εξουσίας θα σου παραχωρήσει ο Κύριος απ᾿ τη Σιών,

και συ δέσποζε στους εχθρούς σου ανάμεσα.

             Ορκίστηκε ο Κύριος και δεν θ᾿ αλλάξει γνώμη:

                          Εσύ αιώνια θα είσαι ιερέας σαν τον Μελχισεδέκ[2]

παρατίθενται συχνότερα από οποιοδήποτε άλλο παλαιοδιαθηκικό κείμενο στην Καινή Διαθήκη, κι ακόμη από το ότι στους στίχους του επιθαλάμιου τραγουδιού του ψαλμού μδ΄ η Εκκλησία είδε να περιγράφεται η ένωση του νυμφίου Χριστού με τη νύμφη Εκκλησία (πρβλ Εβρ α΄ 8).

Όμως το περιεχόμενο του Ψαλτήρα δεν απαντά μόνο σε θεολογικά ζητήματα του παρελθόντος, αλλά αποτελεί και σήμερα ένα επίκαιρο ανάγνωσμα. Όταν, για παράδειγμα, ο ψαλμωδός (ιδιαίτερα ο ψαλμός ρμη΄) καλεί σε δοξολογία του Θεού όλα τα δημιουργήματα, τα βουνά, τα χωράφια, τα αστέρια και τα ζώα, διατυπώνει μια άποψη για τη φύση που αποκλείει τη θεώρηση του κόσμου ως υποκειμένου ανεξέλεγκτα στην ανθρώπινη εξουσία και κυρίως στην αυθαιρεσία. Κάθε δημιούργημα του Θεού έχει τη θέση του μέσα στον κόσμο που καθορίζεται από τον ίδιο τον δημιουργό του. Ο άνθρωπος μπορεί να το χρησιμοποιήσει, αλλά δεν μπορεί να αλλάξει τον σκοπό του. Έτσι, οι ικανότητες του ανθρώπου και όλες οι τεχνολογικές του δυνατότητες, μπορούν να βρουν το μέτρο και τον σκοπό τους που δεν είναι άλλος από την αναγνώριση των ορίων τους μπροστά στον δημιουργό.

Πιστεύοντας ότι η διοργάνωση του παρόντος συνεδρίου θα συμβάλει ουσιαστικά στην πληρέστερη κατανόηση της θέσης του Ψαλτηρίου στη Λειτουργική Παράδοση και τη Λαϊκή Ευσέβεια της Ορθόδοξης Ανατολής επιθυμώ να εκφράσω και από τη θέση αυτήν τα συγχαρητήριά μου αλλά και τις θερμότατες ευχαριστίες μου προς όλους όσοι συνέβαλαν στην πραγματοποίησή του.

[1] Εξο ιε΄ 1

[2] Ψαλ ρθ΄ 1-2,4

Φωτογραφία: Δημοσθένης Τσαβδαρίδης

Κατηγορίες: ΣΥΝΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΗΜΕΡΙΔΕΣ | Ετικέτες: | Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο Ο χαιρετισμός του Κοσμήτορα της Θεολογικής Σχολής ΑΠΘ καθηγητή Μιλτιάδη Κωνσταντίνου στο 3ο Βιβλικολειτουργικό Συνέδριο

Ο χαιρετισμός του Προέδρου του Τμήματος Θεολογίας ΑΠΘ κ. Παναγιώτη Σκαλτσή στο 3ο Βιβλικολειτουργικό Συνέδριο

DSC_4465[70539]

Το Ψαλτήριο ως ποιητικός θησαυρός της παλαιάς Λατρείας, αλλά και της Εκκλησίας φωνή, είναι γεμάτο από υψηλά νοήματα που αγγίζουν την ψυχή του ανθρώπου, οικοδομούν την προς τον θεόν προσευχητική του αναφορά και καλλιεργούν μεταξύ μας αξίες πνευματικές και πανανθρώπινες, όπως π.χ. ειρήνη, γαλήνη, παρηγορία, φιλία, καταλλαγή, αγάπη και ελπίδα. «Τι γαρ ουν αν μάθοις εντεύθεν -γράφει ο Μέγας Βασίλειος- ου της ανδρείας το μεγαλοπρεπές; ου της δικαιοσύνης το ακριβές; ου σωφροσύνης το σεμνόν; ου το της φρονήσεως τέλειον; Ου μετανοίας τρόπον; Ουχ υπομονής μέτρα; Ουχ ό,τι αν είποις των αγαθών; Ενταύθα ένι θεολογία τελεία, πρόρρησις της δια σαρκός επιδημίας Χριστού, απειλή κρίσεως, αναστάσεως ελπίς, φόβος κολάσεως, επαγγελίαι δόξης, μυστηρίων αποκαλύψεις. Πάντα, ώσπερ εν μεγάλω τινί και κοινώ ταμιείω τη βίβλω των ψαλμών τεθησαύρισται».[1]

Σ’ αυτό λοιπόν το λογοτεχνικό και πνευματικό θησαυροφυλάκιο, ψαλμοί διδακτικοί, ψαλμοί μεσσιανικοί, ψαλμοί ικετήριοι, δοξολογικοί και ευχαριστήριοι κατά την δομή που γίνεται στην Σύντομη Εισαγωγή της πρόσφατης έκδοσης του Ψαλτηρίου από την Ελληνική Βιβλική Εταιρεία, περιέχουν «τον πάντα βίον των ανθρώπων, τας τε ψυχής διαθέσεις και τα των λογισμών κινήματα».[2]  Ό,τι δηλαδή έχει σχέση με την ιστορία της σωτηρίας του ανθρώπου εμπεριέχεται στο Ψαλτήριο. Καταγράφεται επίσης και η με την ικεσία, δοξολογία και ευχαριστία ευγνώμων ανταπόκριση του ανθρώπου στο μεγαλείο και την αγάπη του Θεού.

Αυτό το πνευματικό βάθος του Ψαλτηρίου, όπως και οι πτυχές που αφορούν την κατά το βιβλίο αυτό σχέση ιστορίας και λατρείας, τη λειτουργική του χρήση στην κοινή και κατ’ ιδίαν προσευχή, την παιδαγωγική του σημασία για την κατά Θεόν μόρφωση του ανθρώπου, τον προφητικό και εσχατολογικό του χαρακτήρα, φιλολογικά και κριτικά ζητήματα, προσπάθειες ποιητικής απόδοσής του και γενικότερα ό,τι εκφράζει ο ψαλμικός στίχος «Ψαλώ τω Θεώ μου έως υπάρχω» αποτελούν και το αντικείμενο του παρόντος Διεθνούς Επιστημονικού Συνεδρίου με τον τίτλο «Το Ψαλτήριο στη λειτουργική παράδοση και στη λαϊκή ευσέβεια της Ορθόδοξης Ανατολής».

Την σπουδαιότητα του Ψαλτηρίου για τη λειτουργική μας παράδοση την αναδεικνύει ο ιερός Χρυσόστομος όταν γράφει ότι κάνει την ανάσα μας να ευωδιάζει, όπως το μύρο, και σε κάθε Ακολουθία ο Δαυίδ έχει κεντρική θέση. «Εν εκκλησία παννυχίδες, και πρώτος και μέσος και τελευταίος ο Δαυίδ˙ εν ορθριναίς υμνολογίαις…εν αγροίς και εν ερημίαις…εν μοναστηρίοις χορός άγιος ταγμάτων αγγελικών, και πρώτος και μέσος και έσχατος ο Δαυίδ».[3]

Ξεχωριστή είναι επίσης και η συμβολή του Ψαλτηρίου στη λαϊκή ευσέβεια, η οποία βιώνει με το δικό της τρόπο όλη την εμπειρία της Εκκλησίας και αποκαλύπτει την πνευματική ωραιότητα της ορθόδοξης ζωής και παράδοσης.[4] Ο 50ος Ψαλμός π.χ. ως ψαλμός μετανοίας, έχει κεντρική θέση στην καθημερινή ζωή του πιστού ανθρώπου. Το «Θού Κύριε» επίσης ως έκφραση αυτοσυγκράτησης και το «κοντός ψαλμός Αλληλούια» ως παραπομπή σε κάτι σύντομο, ακούγονται καθημερινά ακόμη και από ανθρώπους που μπορεί να μην έχουν άμεση σχέση με την Εκκλησία.

Όλα αυτά προμηνύουν και το πολύπλευρο ενδιαφέρον του παρόντος Συνεδρίου το οποίο και χαιρετίζω ευχόμενος καλήν επιτυχία και πλήρη ευόδωση των επιστημονικών στοχεύσεών του.

DSC_4262[70533]

[1] Μεγάλου Βασιλείου, PG 29, 213.

[2] Μεγάλου Αθανασίου, PG 27, 41.

[3] Ιωάννου Χρυσοστόμου, PG 64, 12-13.

[4] Παναγιώτη Ι. Σκαλτσή, Λειτουργικές Μελέτες Ι, εκδ. Π. Πουρναρά, Θεσσαλονίκη 20017, σ. 225.

Φωτογραφίες: Δημοσθένης Τσαβδαρίδης

Κατηγορίες: ΣΥΝΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΗΜΕΡΙΔΕΣ | Ετικέτες: | Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο Ο χαιρετισμός του Προέδρου του Τμήματος Θεολογίας ΑΠΘ κ. Παναγιώτη Σκαλτσή στο 3ο Βιβλικολειτουργικό Συνέδριο

Ιωάννης Ταρνανίδης, Προσφώνηση-Εισαγωγική αναφορά στη μνήμη του Επίτιμου Προέδρου της Ένωσης Αντωνίου-Αιμιλίου Ταχιάου

Σλαβολόγοι_16

Του Προέδρου της Ένωσης Ελλήνων Σλαβολόγων και Ομότιμου Καθηγητή του Τμήματος Θεολογίας ΑΠΘ στη Γ΄ Συνάντηση Ελλήνων Σλαβολόγων με θέμα: «Η Θεσσαλονίκη και οι Κυριλλομεθοδιανές Σπουδές στην Ελλάδα»

Αγαπητοί σύνεδροι, συνάδελφοι και φίλοι,

σήμερα βρίσκομαι στην ιδιαίτερα δυσάρεστη θέση να σας αναγγείλω και επίσημα, από το βήμα της ετήσιας Σύναξής μας, την ‘φυσική’ απώλεια του ιδρυτή, επί δεκαετίες προέδρου και στη συνέχεια επίτιμου προέδρου της Εταιρείας-Ένωσής μας, Αντωνίου-Αιμιλίου Ταχιάου.

Ανάφερα και θέλω να τονίσω τον χαρακτηρισμό ‘φυσική απώλεια’, διότι η πνευματική του παρουσία όχι μόνο δεν επισκιάζεται από το παραπάνω απρόσμενο, αλλά και χωρίς διακρίσεις προδιαγεγραμμένο για κάθε ζωντανή ύπαρξη νομοτελειακό γεγονός. Αντίθετα, η πνευματική του παρουσία και κατά περίπτωση μπορεί να γνωρίσει απογείωση, όταν το έργο του μελετηθεί και κατανοηθεί σε βάθος!

Επάνω ακριβώς σ’ αυτή τη διαπίστωση, που είναι γενική, αλλά και πολύ ειδική, όταν κανείς αναφέρεται σε συγκεκριμένα πρόσωπα με διακεκριμένη συμβολή στην επιστήμη και στην κοινωνία, θα μου επιτρέψετε να απευθύνω στην αγάπη σας δύο μόνο φτωχά λόγια, διότι η εκτενής και πρέπουσα αναφορά μας στην προσωπικότητα και το έργο του εκλιπόντος θα λάβει χώρα σε ξεχωριστή, προγραμματισμένη και ανάλογου επιπέδου σύναξή μας, που θα σας ανακοινωθεί εγκαίρως και δεόντως.

Όσον αφορά στη φράση μου, ότι ‘η πνευματική του παρουσία μπορεί να απογειωθεί, όταν το έργο του μελετηθεί και κατανοηθεί σε βάθος’, εξηγούμαι πως δεν γίνεται για λόγους εντυπωσιασμού. Και για το λόγο ακριβώς αυτό επιτρέψτε μου να κάνω μια σύντομη και επιγραμματική αναφορά στους χαρακτηρισμούς του ως «μεγάλου επιστήμονα», «θεμελιωτή των σλαβολογικών σπουδών» στη χώρα μας και φυσικά «ιδρυτή της Ελληνικής Εταιρείας Σλαβικών Μελετών».

Ευθύς εξ αρχής θα ήθελα να υπογραμμίσω πως οι παραπάνω χαρακτηρισμοί είναι όντως αληθινοί. Δεν ξέρω όμως ποιοι και πόσοι γνωρίζουν το βάθος και το πραγματικό τους περιεχόμενο. Και βέβαια, πως η αποκάλυψη αυτού του περιεχομένου φιλοδοξούμε να αποτελέσει το αντικείμενο της προαναφερθείσας προσεχούς ειδικής σύναξής μας.

Επιγραμματικά:

  1. «Μεγάλος επιστήμονας». Περί τούτου μπορεί ο καθένας να ενημερωθεί και να πεισθεί, αν κάνει τον κόπο να μελετήσει τα έργα του, η πληρότητα των οποίων τα κατέστησε όχι μόνο για την ελληνική αλλά και για τη διεθνή επιστημονική έρευνα μοναδικά. Για να πεισθεί κανείς περί τούτου αρκεί να ρίξει μια ματιά στη διεθνή βιβλιογραφία. Δεν υπάρχει ξένη μελέτη που να μην κάνει αναφορά και να μη συμβουλεύεται τις θέσεις και τα συμπεράσματά του.
  2. «Θεμελιωτής των σλαβολογικών σπουδών στην Ελλάδα». Είναι γνωστό και πανθομολογούμενο ότι συστηματικές σλαβολογικές σπουδές στη χώρα μας δεν υπήρξαν πριν από τον Αιμίλιο Ταχιάο. Τις ξεκίνησε στη Θεολογική Σχολή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, όπου καθιέρωσε ως υποχρεωτικό μάθημα την Ιστορία των Ορθοδόξων Σλαβικών Εκκλησιών. Προς τούτο είχε κάνει ειδικές σπουδές, ξεκινώντας από το Ρωσικό Ινστιτούτο του Αγίου Σεργίου στο Παρίσι και στη συνέχεια επισκεπτόμενος όλα τα επώνυμα σλαβολογικά κέντρα τη υφηλίου. Με πληρότητα, βιβλιογραφική ενημερότητα, σοβαρούς προβληματισμούς και πρωτοπόρες ιδέες έδωσε στο εν λόγω αντικείμενο τη θέση στα πλαίσια της διδασκαλίας και της επιστημονικής έρευνας. Έχει γράψει και έχει δώσει αφορμή να γραφτούν ειδικές μελέτες και διατριβές με αποτέλεσμα η Θεολογική Σχολή της Θεσσαλονίκης να καταστεί ένα από τα σημαντικότερα κέντρα θεολογικών και ιστορικών του σλαβικού κόσμου σπουδών σε όλο τον κόσμο.
  3. Η ίδρυση της Ελληνικής «Εταιρείας Σλαβικών Μελετών».

Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι η Εταιρεία ιδρύθηκε σε καιρούς δύσκολους, όταν η σχέση με το σλαβικό κόσμο ήταν ελεγχόμενη. Το Ίδρυμα στήθηκε με βάση το κύρος, τις διεθνείς σχέσεις, την άρτια γνώση της Ρωσικής, της Αγγλικής και της Γαλλικής του Ταχιάου έξω από τον πανεπιστημιακό έλεγχο και μέσω της επετηρίδας του ‘Cyrillomethodianum’, την οποία διηύθηνε και επιμελούνταν ο ίδιος έγινε γνωστό διεθνώς. Κατέστη το περιοδικό με το οποίο όλοι φιλοδοξούσαν να συνεργαστούν. Ειδικοί επιστήμονες και παγκοσμίου φήμης καθηγητές έχουν δημοσιεύσει βαρυσήμαντες μελέτες τους σ’ αυτό, ανεβάζοντας το επίπεδο και τη ζήτησή του σε κάθε γωνιά της γης.

Περισσότερα όμως και λεπτομέρειες, τόσο για την διεθνή αναγνώριση του έργου του όσο και για τις τιμητικές διακρίσεις του θα έχουμε την ευκαιρία να ακούσουμε στην ειδική προς τιμήν του εκδήλωση που, όπως αναφέραμε, θα διοργανώσει η Ένωσή μας. Σήμερα θέλω να κλείσουμε την αναφορά μας στη μνήμη του εκλιπόντος προέδρου μας με την τήρηση ενός λεπτού σιγής…………

Σλαβολόγοι_27

Κατηγορίες: ΣΥΝΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΗΜΕΡΙΔΕΣ | Ετικέτες: , | Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο Ιωάννης Ταρνανίδης, Προσφώνηση-Εισαγωγική αναφορά στη μνήμη του Επίτιμου Προέδρου της Ένωσης Αντωνίου-Αιμιλίου Ταχιάου

Παρουσίαση της επιστημονικής ερμηνευτικής σειράς Critical Approaches to the Bible στη Θεολογική Σχολή του ΑΠΘ

CAB

Οι εκδόσεις Ostracon διοργανώνουν παρουσίαση της μοναδικής στην Ελλάδα επιστημονικής ερμηνευτικής σειράς Critical Approaches to the Bible, η οποία αριθμεί πλέον 16 έργα. Η παρουσίαση της σειράς θα γίνει στο πλαίσιο της Εβδομάδας Λόγου και Τέχνης που διοργανώνει το Τμήμα Θεολογίας του ΑΠΘ την Τετάρτη 9 Μαΐου στις 11:30 στο Β΄ αμφιθέατρο της Θεολογικής Σχολής (2ος όροφος). Για τη σειρά και τα έργα της θα μιλήσουν οι:

– Χαράλαμπος Ατματζίδης, Αναπληρωτής Καθηγητής Τμήματος Θεολογίας ΑΠΘ

– Κυριακούλα Παπαδημητρίου, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Τμήματος Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογίας ΑΠΘ

– Μόσχος Γκουτζιούδης, Επίκουρος Καθηγητής Τμήματος Θεολογίας ΑΠΘ

Θα ακολουθήσει συζήτηση με το ακροατήριο η οποία θα κινηθεί σε τρεις άξονες: Στις νέες τάσεις ερμηνευτικής προσέγγισης των βιβλικών κειμένων, στη σχέση της βιβλικής επιστήμης με τη ζωή της Εκκλησίας και στη σύνδεση της Βίβλου με τους υπόλοιπους κλάδους της θεολογίας.

Κατηγορίες: ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ | Ετικέτες: | Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο Παρουσίαση της επιστημονικής ερμηνευτικής σειράς Critical Approaches to the Bible στη Θεολογική Σχολή του ΑΠΘ

Ο χαιρετισμός του Προέδρου του Τμήματος Θεολογίας ΑΠΘ στην Γ΄ Πανελλήνια Συνάντηση Ελλήνων Σλαβολόγων

Σλαβολόγοι_9

Κύριε Πρόεδρε

Με ιδιαίτερη χαρά χαιρετίζω σήμερα την έναρξη της Γ΄ Συνάντησης Ελλήνων Σλαβολόγων με θέμα: «Η Θεσσαλονίκη και οι Κυριλλομεθοδιανές Σπουδές στην Ελλάδα», η οποία συνδιοργανώνεται από τον Δήμο Θεσσαλονίκης και την Ένωση Ελλήνων Σλαβολόγων σε συνεργασία με το Τμήμα Θεολογίας του Α.Π.Θ. στην κοιτίδα των σλαβολογικών σπουδών στη Θεσσαλονίκη.

Είμαι δε ιδιαιτέρως χαρούμενος διότι βρίσκομαι μεταξύ αγαπητών συναδέλφων αλλά και εκλεκτών μαθητών με την ιδιότητα του Προέδρου του Τμήματος Θεολογίας της Θεολογικής Σχολής του Α.Π.Θ., από όπου ξεκίνησαν οι σλαβολογικές σπουδές στην Ελλάδα με τον διορισμό του αείμνηστου Καθηγητή Αντωνίου Αιμιλίου Ταχιάου, τον οποίο πρόσφατα αποχαιρετήσαμε.

Οι σλαβολογικές σπουδές ωστόσο κατέχουν και σήμερα ιδιαίτερη θέση στο πρόγραμμα σπουδών του Τμήματός μας, καθώς αποτελούν ένα μόνιμα ανοικτό παράθυρο στον κόσμο της Σλαβικής Ορθοδοξίας με την οποία διαρκώς διαλεγόμαστε υπερβαίνοντας τις δυσκολίες και τα προβλήματα και συνεχίζοντας την παράδοση της οικουμενικότητας του Ελληνισμού.

Επιτρέψτε μου επίσης να υπογραμμίσω ένα ακόμα γεγονός για το οποίο προσωπικά αισθάνομαι ιδιαίτερη χαρά. Η παρούσα Συνάντηση των Ελλήνων Σλαβολόγων έρχεται να προστεθεί στη σειρά εκδηλώσεων τις οποίες τα τελευταία χρόνια συνδιοργανώνει το Τμήμα μας με την Ένωση Ελλήνων Σλαβολόγων πάντα σε συνεργασία ή υπό την αιγίδα του Δήμου Θεσσαλονίκης. Η καρποφόρα αυτή συνεργασία μας πιστεύω ότι είναι πλέον εδραιωμένη και ελπίζω και εύχομαι να συνεχιστεί και στο μέλλον υπογραμμίζοντας τη δέσμευση όλων μας για την ανάδειξη της Κυριλλομεθοδιανής Κληρονομιάς αλλά και των κοινών πνευματικών και πολιτισμικών δεσμών του Ελληνισμού και ειδικότερα της Θεσσαλονίκης με τον κόσμο των Σλάβων.

Τελειώνοντας θα ήθελα να υπογραμμίσω ότι η εκδήλωση αυτή εντάσσεται σε ένα σύνολο ακαδημαϊκών και καλλιτεχνικών εκδηλώσεων υπό τον γενικό τίτλο «Εκδηλώσεις Θεολογικού Λόγου και Τέχνης» που οργανώνονται από το Τμήμα Θεολογίας κατά το διάστημα αυτό. Η Συνάντηση ωστόσο αυτή είναι ξεχωριστή εξαιτίας του χαρακτήρα της τον οποίο θα ήθελα κατακλείοντας τον σύντομο αυτό χαιρετισμό να επισημάνω, καθώς απευθύνεται κυρίως σε νέους επιστήμονες που κάνουν τα πρώτα τους ακαδημαϊκά βήματα και τους παρέχει ένα επιστημονικό βήμα, προκειμένου να παρουσιάσουν τους πρώτους καρπούς των ερευνητικών τους αναζητήσεων. Αυτό την καθιστά ξεχωριστή και ιδιαίτερη.

Σας εύχομαι κάθε επιτυχία στη διεξαγωγή των εργασιών της.

Κατηγορίες: ΣΥΝΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΗΜΕΡΙΔΕΣ | Ετικέτες: , | Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο Ο χαιρετισμός του Προέδρου του Τμήματος Θεολογίας ΑΠΘ στην Γ΄ Πανελλήνια Συνάντηση Ελλήνων Σλαβολόγων

Διεθνές Επιστημονικό Συνέδριο με θέμα: «Tο Ψαλτήριο στη λειτουργική παράδοση και λαϊκή ευσέβεια της Ορθόδοξης Ανατολής» στη Θεσσαλονίκη

69730Διεθνές Επιστημονικό Συνέδριο διοργανώνεται υπό την αιγίδα της Κοσμητείας της Θεολογικής Σχολής και με τη συμμετοχή της Ειδικής Συνοδικής Επιτροπής Λειτουργικής Αναγεννήσεως της Εκκλησίας της Ελλάδος με θέμα: «Tο Ψαλτήριο στη λειτουργική παράδοση και λαϊκή ευσέβεια της Ορθόδοξης Ανατολής» (The Psalter in the Liturgical Tradition and Popular Piety of the Orthodox East) στη Θεσσαλονίκη. Το συνέδριο θα διεξαχθεί στις 7 Μαΐου 2018 στις 11:00 πμ στην Αίθουσα Συνεδρίων της Ιεράς Μητροπόλεως Θεσσαλονίκης και στις 8 Μαΐου 2018, 10:00 πμ στο B΄ αμφιθέατρο της Θεολογικής Σχολής Α.Π.Θ. Δείτε το αναλυτικό πρόγραμμα και τους ομιλητές.

Πληροφορίες

Καθηγητής Παναγιώτης Σκαλτσής: 2310996657, pskaltsi@theo.auth.gr

Επιστημονική Επιτροπή

Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Καισαριανής, Βύρωνος και Υμηττού κ. Δανιήλ

Καθηγητής Μιλτιάδης Κωνσταντίνου Κοσμήτωρ Θεολογικής Σχολής Α.Π.Θ.

Καθηγητής Παναγιώτης Σκαλτσής Πρόεδρος Τμήματος Θεολογίας Α.Π.Θ.

Αναπλ. Καθηγητής Αθανάσιος Παπαρνάκης

Επίκ. Καθηγητής πρωτοπρ. Χρυσόστομος Νάσσης

Γραμματεία

Αικατερίνη Αβραάμ

Στέλλα Γιαννοπούλου

Παρασκευή Κοσμίδου

Δήμητρα Λάιου

Γεώργιος Μαρέλης

Αντώνης Μελιδονιώτης

π. Δημήτριος Μπίκας

Παύλος Σεραφείμ

Κατηγορίες: ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΑ ΑΡΘΡΑ | Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο Διεθνές Επιστημονικό Συνέδριο με θέμα: «Tο Ψαλτήριο στη λειτουργική παράδοση και λαϊκή ευσέβεια της Ορθόδοξης Ανατολής» στη Θεσσαλονίκη

Μιλτιάδης Κωνσταντίνου, Η ευθύνη των μαθητών απέναντι στους δασκάλους

Προσλαλιά του Κοσμήτορα της Θεολογικής Σχολής του ΑΠΘ κατά το Μνημόσυνο του προσωπικού της Θεολογικής Σχολής

Αγιασμός_40Το αποστολικό ανάγνωσμα που ακούσαμε νωρίτερα κατά τη λειτουργία αποτελεί ένα απόσπασμα από το κήρυγμα του αποστόλου Πέτρου στο σπίτι του εκατόνταρχου Κορνήλιου στην Καισάρεια της Παλαιστίνης. Πρόκειται για ένα κήρυγμα που σηματοδοτεί την έναρξη της πιο κρίσιμης και αποφασιστικής περιόδου της χριστιανικής Εκκλησίας, την περίοδο που η μικρή και ασήμαντη ιουδαϊκή σέκτα της Γαλιλαίας θα κάνει το πρώτο βήμα για τη μεταμόρφωσή της στη μεγαλύτερη πνευματική δύναμη που γνώρισε ποτέ η ανθρωπότητα και που τελικά θα μεταμορφώσει ολόκληρη την ανθρώπινη Ιστορία. Η μεταμόρφωση αυτή δεν ήταν ούτε απλή ούτε εύκολη υπόθεση, καθώς η νέα πίστη άγγιζε την καρδιά της ιουδαϊκής θρησκείας, στην προσπάθειά της να απαλλαγεί από τις ασφυκτικές δεσμεύσεις της. Στο απόσπασμα της ομιλίας του Πέτρου που αποτελεί τη σημερινή αποστολική περικοπή, ο απόστολος μιλάει για την ευθύνη που ο δάσκαλος κληροδότησε στους μαθητές του:

39«Εμείς είμαστε μάρτυρες για όλα αυτά που έκανε, και στην ύπαιθρο της Ιουδαίας και στην Ιερουσαλήμ. Αυτόν τον θανάτωσαν καρφώνοντάς τον στο σταυρό. 40Ο Θεός όμως την τρίτη μέρα τον ανέστησε, κι έκανε να τον δουν αναστημένον 41όχι όλος ο λαός, αλλά οι μάρτυρες που ο Θεός τούς είχε διαλέξει από πριν, δηλαδή εμείς, που φάγαμε και ήπιαμε μαζί του μετά την ανάστασή του από τους νεκρούς. 42Αυτός μας έδωσε εντολή να κηρύξουμε στον λαό και να μαρτυρήσουμε ότι αυτός είναι ο ορισμένος από το Θεό κριτής των ζωντανών και των νεκρών. 43Όλοι οι προφήτες βεβαιώνουν γι’ αυτόν, ότι καθένας που πιστεύει σ’ αυτόν θα λάβει μέσω αυτού τη συγχώρηση των αμαρτιών του»[1] (Πρα ι΄ 39-43).

Η αγωνία που διακατέχει τον Πέτρο να ανταποκριθεί στο καθήκον που του ανέθεσε ο δάσκαλός του, διακατέχει ασφαλώς κι εμάς σήμερα, καθώς φέρνουμε στη μνήμη μας τους δασκάλους της Σχολής μας που μας ανέθρεψαν θεολογικά και αναλογιζόμαστε το μέγεθος της προσφοράς τους, τον όγκο των επιστημονικών τους συγγραμμάτων, το ύψος των γνώσεών τους, αλλά και το ενδιαφέρον τους για την Εκκλησία και την παδεία του Γένους.

Επιτρέψτε μου λοιπόν, μιλώντας, πιστεύω, εκ μέρους όλων μας, να διαβεβαιώσω τους δασκάλους μας, που λειτουργήθηκαν σήμερα μαζί μας, αφού όλοι μαζί αποτελούμε το ίδιο σώμα που ζει από τη χάρη του Θεού, ότι θα μείνουμε σταθεροί και πιστοί στις διδασκαλίες που μας παρέδωσαν και θα συνεχίσουμε το έργο τους, εξακολουθώντας να εφαρμόζουμε αυτά που μας παράγγειλαν, ώστε να διαδίδεται ο λόγος του Θεού και να δοξάζεται ο Κύριος και στις γενιές που έρχονται μετά από εμάς.

Καθηγητής Μιλτιάδης Κωνσταντίνου

Τῆς τῶν Θεολόγων περισέμνου Σχολῆς Κοσμήτωρ

Ἄρχων Διδάσκαλος τοῦ Εὐαγγελίου

τῆς Μεγάλης τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίας

[1] Πρα ι΄ 39-43. Ελληνική Βιβλική Εταιρία, Η Αγία Γραφή, Μετάφραση από τα πρωτότυπα κείμενα, Αθήνα 22004.

Κατηγορίες: ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ | Ετικέτες: | Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο Μιλτιάδης Κωνσταντίνου, Η ευθύνη των μαθητών απέναντι στους δασκάλους

Ολοκληρώθηκε με επιτυχία η επιστημονική ημερίδα με τίτλο «Η Ορθοδοξία διαλεγόμενη: Αναζητώντας το Όραμα της Παιδείας στο Μάθημα των Θρησκευτικών Σήμερα»

DSC_0194

Την Παρασκευή 27.04.2018 διεξήχθη με επιτυχία η Eπιστημονική Hμερίδα που διοργάνωσε το Τμήμα Θεολογίας ΑΠΘ και το Εργαστήριο Παιδαγωγικής του ιδίου Τμήματος με τίτλο «Η Ορθοδοξία διαλεγόμενη: Αναζητώντας το Όραμα της Παιδείας στο Μάθημα των Θρησκευτικών Σήμερα». Προσκεκλημένος ομιλητής ήταν ο κ. Prof. Dr. Ulrich Kropač, Kαθηγητής Διδακτικής του Μαθήματος των Θρησκευτικών, Κατηχητικής και Θρησκειοπαιδαγωγικής στη Καθολική Θεολογική Σχολή του Καθολικού Πανεπιστήμιο Eichstätt-Ingolstadt, στη Γερμανία (Katholische Universität Eichstätt-Ingolstadt), ο οποίος και επισκέφτηκε το Τμήμα Θεολογίας ΑΠΘ στο πλαίσιο του προγράμματος Erasmus+.

Η επιστημονική εκδήλωση ξεκίνησε με την ομιλία του προσκεκλημένου ομιλητή, Καθηγητή κ. Ulrich Kropač, ο οποίος παρουσίασε το θέμα «Παιδεία και Θρησκεία». Μεταξύ των άλλων επεσήμανε και τα ακόλουθα: «Η θρησκευτική μόρφωση δεν περιορίζεται στο Μάθημα των Θρησκευτικών,  παρά το γεγονός ότι αυτά τα δύο θεωρούνται συχνά ένα και το αυτό πράγμα. Αντιθέτως, η θρησκευτική μόρφωση μπορεί να λάβει χώρα σε όλα τα στάδια της ζωής, από την πρώιμη παιδική ηλικία μέχρι την ενηλικίωση. Δεύτερον, το έργο της θρησκευτικής μόρφωσης και δεν εξαντλείται απλώς και μόνο σε μία γνωριμία και μεταβίβαση της θρησκευτικής παράδοσης. Η μεταβίβαση της θρησκευτικής γνώσης και της θρησκευτικής πρακτικής δεν είναι αφ’ εαυτού κάτι που μορφώνει.  Η θρησκευτική μόρφωση μπορεί να οριστεί λίγο πολύ ως εξής: Ακολουθώντας τον Jürgen Baumert, είναι δυνατόν να διατυπώσουμε τα εξής: η θρησκευτική μόρφωση προσεγγίζει τη θρησκεία ως έναν ιδιαίτερο και αναντικατάστατο τρόπο κατανόησης του κόσμου. Σε σύγκριση με άλλους τρόπους θεώρησης του κόσμου, η θρησκεία δεν ατενίζει έναν άλλο κόσμο, απόμακρο και διαφορετικό από αυτόν στον οποίον ζούμε· απεναντίας, ατενίζει τον ίδιο ακριβώς κόσμο, μέσα όμως από μία διαφορετική ματιά. Αναφορικά με το Ομολογιακό μοντέλου του Μαθήματος των Θρησκευτικών θα πρέπει να επιχειρήσουμε έναν εννοιολογικό προσδιορισμό του όρου “Ομολογιακότητα”. Ειδικότερα, η Ομολογιακότητα δεν αποσκοπεί κυρίως στη δημιουργία μιας ομολογιακής εκκλησιαστικής κοινότητας. Αντιθέτως, εστιάζεται στη βασική πτυχή της Θρησκείας – την ομολογία της πίστης που προκύπτει από το προσωπικό βίωμα του κάθε πιστού. Επιπροσθέτως, η Ομολογιακότητα δεν σημαίνει πρωτίστως διδασκαλία συγκεκριμένου ομολογιακού περιεχομένου∙ αυτό που σημαίνει είναι η ανάπτυξη μιας συγκεκριμένης ερμηνευτικής προοπτικής, η οποία εκφράζεται ως επιλογή, διάρθρωση, παρουσίαση και προσέγγιση των περιεχομένων του Μαθήματος των Θρησκευτικών. Παράλληλα, η Ομολογιακότητα δεν είναι κατά πρώτο και κύριο λόγο κριτήριο που αφορά στις θρησκευτικές πεποιθήσεις των μαθητών∙ αντιθέτως, είναι ένας τρόπος προσδιορισμού της θέσης και της οπτικής γωνίας, μέσα από την οποία γίνεται θεώρηση του θρησκευτικού τοπίου. Και ο προσδιορισμός αυτής της οπτικής γωνίας εξασφαλίζεται από έναν/μία διδάσκοντα/ουσα, που ανήκει σε μια συγκεκριμένη Ομολογία».

DSC_0264

Ο Καθηγητής κ. Χρυσόστομος Σταμούλης στην εισήγησή του με τίτλο «Το Μάθημα των Θρησκευτικών ενώπιον ενός καινούριου κόσμου. Η ανάγκη της αλλαγής στην εκπαίδευση», επεσήμανε τα ακόλουθα: 1. Το μάθημα των θρησκευτικών στην εκπαίδευση οφείλει να συνδέεται με τα πολιτιστική και πολιτισμική ταυτότητα του τόπου και να βρίσκεται πάντα κάτω από την ευθύνη της πολιτείας. 2. Σε μια τέτοια περίπτωση μειώνονται οι κίνδυνοι για ιδεολογικές καταχρήσεις και εμφάνιση φαινομένων φανατισμού και φονταμενταλισμού εντός της σχολικής κοινότητας. 3. Στην περίπτωση της Ελλάδος, το μάθημα δεν μπορεί παρά να έχει στο κέντρο του την Ορθόδοξη διδασκαλία και το σύνολο των μνημείων του πολιτισμού της Ορθόδοξης Εκκλησίας, η αξία των οποίων και η οικουμενικότητά τους, δεν επιτρέπει ανάπτυξη φαινομένων φοβίας και εσωστρέφειας στην προσπάθεια διαλόγου με την οποιαδήποτε ετερότητα, θρησκευτική ή άλλη. 4. Το μάθημα δεν μπορεί να είναι κατηχητικό και ομολογιακό -με τον τρόπο που η ομολογιακότητα κατανοείται στην Ελλάδα-, διότι σκοπός της εκπαίδευσης δεν είναι η πίστη, αλλά η γνώση και η ευαισθητοποίηση των μαθητών σε θέματα θρησκευτικής ελευθερίας, ανεκτικότητας και πρόσληψης. 5. Ό,τι ισχύει για τη μεθοδολογία του μαθήματος των θρησκευτικών στις σχολικές μονάδες της επικράτειας, στο κέντρο του οποίου βρίσκεται η Ορθόδοξη διδασκαλία και ζωή, θα πρέπει να ισχύει -και εκεί κατευθύνεται η προσπάθεια- και για τις υπόλοιπες εκπαιδευτικές κοινότητες, στις οποίες το μάθημα σχετίζεται με την πυρηνική διδασκαλία του Ισλάμ, του Προτεσταντισμού, του Καθολικισμού και του Ιουδαϊσμού. 6. Με κάθε τρόπο πρέπει να προφυλαχθεί η υποχρεωτικότητα του μαθήματος και να ενισχυθεί με όλες τις δυνατές βελτιώσεις το νέο πρόγραμμα σπουδών, που δοκιμάσθηκε με επιτυχία και κινείται προς τη σωστή κατεύθυνση.

Ο Επίκουρος Καθηγητής κ. Πέτρος Παναγιωτόπουλος στην εισήγησή του με θέμα «Παιδεία και Διάλογος: Αλληλεξάρτηση και αλληλοενίσχυση», αναφέρθηκε εισαγωγικά στο προφανές του θέματος, που όμως καλείται υπό τις παρούσες συνθήκες να επαναπροβληθεί. Σημείωσε τη στενή σύνδεση που διέπει τα μεγέθη της Παιδείας και του διαλόγου, και κατόπιν αναφέρθηκε στις ασκητικές προϋποθέσεις του αγαθού της Παιδείας. Ακολούθως, μνημόνευσε τις βιβλικές βάσεις του διαλόγου και τη σημασία που του έχει αποδώσει η χριστιανική παράδοση. Τέλος, επισήμανε την παθολογία που μαστίζει την ελλαδική κοινωνία σχετικά με την ανυπαρξία μιας κουλτούρας διαλόγου και τη σημασία που έχει η παρουσία της στη διαδικασία αναζήτησης διεξόδων στα προβλήματα που την ταλαιπωρούν.

DSC_0378

Οι μεταπτυχιακοί φοιτητές κ. Ιωάννης Τσαμπάζης και κ. Σπύρος Κατσικαρώνης ανέπτυξαν το θέμα «Δός μοι μύθον, λόγε». Αρχικά υπογράμμισαν ότι οι τοποθετήσεις τους «αποτελούν προϊόν συζητήσεων και επεξεργασίας των όσων παρουσιάζει ο κ. Αθανάσιος Στογιαννίδης κατά τη διάρκεια των μεταπτυχιακών μαθημάτων, ο οποίος εισάγει έτσι έναν λειτουργικό, συνθετικό τρόπο θέασης των πραγμάτων στον χώρο της παιδαγωγικής θεωρίας». Τα σημαντικότερα σημεία της εισήγησής τους ήταν τα εξής: «α. Το σύγχρονο μάθημα των θρησκευτικών πρέπει να είναι έτσι διαμορφωμένο που να βοηθά τους μαθητές να προσδιορίσουν το δικό τους μύθο για τη ζωή, συνδεδεμένο πάντοτε με την ιστορική συνέχεια της ανθρωπότητας. β. Χρειαζόμαστε ένα μάθημα θρησκευτικών με σαφή ερμηνευτικό προσανατολισμό που θα δίνει ταυτόχρονα τη δυνατότητα στο μαθητή ελεύθερα να αποφασίσει τη διαμόρφωση του προσωπικού του μύθου. Ένας προσωπικός μύθος που μπορεί να προέλθει κυρίως μέσα από ένα βιωματικό μάθημα θρησκευτικών. Αυτό όμως που θα χρειαστεί είναι η δυνατότητα ερμηνείας γ. Στους γενικούς σκοπούς τής Παιδείας εντάσσεται και το ΜτΘ, που έχει πανανθρώπινο και διαχρονικό χαρακτήρα και δεν πρέπει με κανέναν τρόπο να διαχωρίζεται από τα άλλα μαθήματα. δ. Όταν έχουμε γενικούς σκοπούς διδασκαλίας, έχουμε και μεταφυσική, άρα και μύθο, με την έννοια ότι έχουμε κάτι ιδεατό στο νου μας, κάτι πνευματικό. Το χαρακτηριστικό της μεταφυσικής ή τού μύθου ή της πνευματικότητας είναι η κοινωνικότητα, είναι η ενότητα. Ο μύθος, η μεταφυσική, ως σκοπός διδασκαλίας, εντάσσει τα παιδιά στην κοινωνία, σε ένα πλαίσιο αξιών, σε μια μορφή ενότητας πραγμάτων και καταστάσεων».

Τέλος, ο Επικ. Καθηγητής Αθανάσιος Στογιαννίδης πραγματεύτηκε το θέμα «Διαλεγόμενοι για τη σημασία του Μαθήματος των Θρησκευτικών στη Δημόσια Εκπαίδευση ή Φιλοτεχνώντας ένα ψηφιδωτό», τονίζοντας τα εξής: «α. Όταν κάνουμε λόγο για έναν διάλογο με την ετερότητα, ή εν πάσει περιπτώσει, για έναν διάλογο με άλλες Εκκλησίες ή θρησκείες, έχουμε αποσαφηνίσει πλήρως τι ακριβώς εννοούμε; Ίσως κάτι τέτοιο δεν έχει ακόμη επιτευχθεί στην πληρότητά του. Και τούτο διότι ο διάλογος με την ετερότητα στο Μάθημα των Θρησκευτικών έχει μία διττή σημασιολογική απόκλιση. Οπωσδήποτε, θα πρέπει να κάνουμε διάκριση ανάμεσα σε δύο προοπτικές. Προοπτική πρώτη: Διάλογος των μαθητών με το θρησκευτικό φαινόμενο στην ποικιλομορφία του έχοντας ποσοτικά ως βάση πραγμάτευσης την Ορθόδοξη Θεολογία. Προοπτική δεύτερη: Διάλογος των μαθητών με την Ορθοδοξία, έχοντας ως βάση το θρησκευτικό φαινόμενο στην ποικιλομορφία του. Οι δύο αυτές προοπτικές, ενώ ομοιάζουν πολύ λεκτικά, εντούτοις ποιοτικά είναι διαφοροποιημένες. Προσωπικά, τάσσομαι υπέρ της δεύτερης προοπτικής και όχι της πρώτης, διότι στην δεύτερη έχουμε έναν σαφή κοσμοθεωρητικό και παιδαγωγικώς αναγκαίο ορίζοντα ερμηνείας και θεώρησης της πραγματικότητας. β. Μέσα από την προσωπική μου συζήτηση με τους δύο μεταπτυχιακούς φοιτητές, τον κ. Τσαμπάζη και τον κ. Κατσικαρώνη, προτάθηκε ένας νέος όρος, σύμφωνα με τον οποίον γίνεται λόγος όχι για ένα ομολογιακό μάθημα, όχι για ένα θρησκειολογικό μάθημα, όχι για ένα πολυθρησκευτικό μάθημα, όχι για ένα θρησκειοφιλοσοφικό μάθημα, όχι για ένα μη ομολογιακό μάθημα, ούτε επίσης για ένα κλειστό ή για ένα ανοιχτό μάθημα· και τούτο διότι όλοι αυτοί όροι, ίσως, τελικά, δεν αποσαφηνίζουν πλήρως αυτό το οποίο εκφράζει τις απαιτήσεις της κοινωνίας μας σήμερα, μήτε και τον ελληνικό τρόπο σκέψης. Θα μπορούσαμε να μιλήσουμε για κάτι άλλο, κάτι που έχει τις ρίζες του αλλού, αλλά ταυτόχρονα βλέπει μπροστά και διαφοροποιείται εν μέρει από τις ρίζες αυτές χωρίς να τις αγνοεί. Ίσως, λοιπόν, και αυτό το θέτω στη δική σας κρίση, θα μπορούσαμε να μιλήσουμε για ένα Μεταομολογιακό Μάθημα των Θρησκευτικών, εφόσον βαδίζουμε σε μία εξέλιξη αυτού και όχι στον αντίποδά του. Σε μία προοπτική διαλόγου και συνάντησης με την ετερότητα, αλλά ταυτόχρονα, έμπνευσης, παιδείας και συνάντησης με τον πολιτισμό που μας γέννησε! Τι άλλο θα μπορούσε να είναι τούτο, παρά μονάχα «Η Ορθοδοξία διαλεγόμενη!»

DSC_0204

Κείμενο: Αθανάσιος Στογιαννίδης, Επίκ. Καθηγητής Τμήματος Θεολογίας ΑΠΘ

Φωτογραφίες: Κυριακή Τσιοντικίδου, φοιτήτρια Τμήματος Θεολογίας ΑΠΘ

Κατηγορίες: ΣΥΝΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΗΜΕΡΙΔΕΣ | Ετικέτες: , | Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο Ολοκληρώθηκε με επιτυχία η επιστημονική ημερίδα με τίτλο «Η Ορθοδοξία διαλεγόμενη: Αναζητώντας το Όραμα της Παιδείας στο Μάθημα των Θρησκευτικών Σήμερα»

Εβδομάδα Λόγου και Τέχνης από το Τμήμα Θεολογίας του ΑΠΘ (3-19 Μαΐου 2018)

AGFISSA ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝΓια τρίτη συνεχόμενη χρονιά και υπό την προεδρεία του καθηγητή κ. Παναγιώτη Σκαλτσή το Τμήμα Θεολογίας του ΑΠΘ διοργανώνει την καθιερωμένη Εβδομάδα Λόγου και Τέχνης από τις 3 και έως τις 19 Μαΐου 2018. Ο Τομέας Εκκλησιαστικής Ιστορίας, Χριστιανικής Γραμματείας, Αρχαιολογίας και Τέχνης του Τμήματος Θεολογίας του ΑΠΘ οργανώνει την Πέμπτη 3 Μαΐου (16:30-21:00) στο Β΄ Αμφιθέατρο της Θεολογικής Σχολής την Γ΄ Επιστημονική Ημερίδα για την παρουσίαση της έρευνας των μεταπτυχιακών φοιτητών και των υποψηφίων διδακτόρων του. Ο Δήμος Θεσσαλονίκης και η Ένωση Ελλήνων Σλαβολόγων διοργανώνουν την Γ΄ Συνάντηση Ελλήνων Σλαβολόγων με θέμα: «Η Θεσσαλονίκη και οι Κυριλλομεθοδιανές Σπουδές στην Ελλάδα» την Παρασκευή 4 Μαΐου (10:15-14:00 & 18:15-20:00) και το Σάββατο 5 Μαΐου 2018 (10:30-14:00) στο Κέντρο Ιστορίας Θεσσαλονίκης (Μέγαρο Μπίλλη, Πλατεία Ιπποδρομίου).

Την Τετάρτη 9 Μαΐου στις 11:30 στο Β΄ αμφιθέατρο της Θεολογικής Σχολής θα γίνει παρουσίαση της μοναδικής στην Ελλάδα επιστημονικής ερμηνευτικής σειράς Critical Approaches to the Bible, η οποία αριθμεί πλέον 16 έργα και θα ακολουθήσει συζήτηση με το ακροατήριο. Την Τρίτη 15 Μαΐου (11:30-14:00) διοργανώνεται διεθνή επιστημονική ημερίδα προς τιμήν του Σεβασμιωτάτου Αρχιεπισκόπου Καθολικών Κερκύρας, Ζακύνθου και Κεφαλληνίας και Αποστολικό Βικάριο Θεσσαλονίκης κ. Ιωάννη (Σπιτέρη) στην αίθουσα συνεδριάσεων της Θεολογικής Σχολής.

Την Τετάρτη 16 Μαΐου (10:00-12:00) τα Εργαστήρια Ελληνικής Γλώσσας της Χριστιανικής Γραμματείας και Κοινωνικής Έρευνας της Θρησκείας και του Πολιτισμού διοργανώνουν ημερίδα για την Ορθόδοξη Ιεραποστολή (Κογκό) στο Β΄ αμφιθέατρο της Θεολογικής Σχολής. Την Πέμπτη 17 Μαΐου στις 19:30 η Α.Θ.Μ. ο Πάπας και Πατριάρχης Αλεξανδρείας και πάσης Αφρικής κ.κ. Θεόδωρος Β΄ θα ανακηρυχθεί επίτιμος διδάκτορας του Τμήματος Θεολογίας στην αίθουσα τελετών του κτηρίου της παλαιάς Φιλοσοφικής Σχολής του ΑΠΘ.

Η Εβδομάδα Λόγου και Τέχνης θα ολοκληρωθεί με μουσική εκδήλωση–αφιέρωμα στον Γιάννη Σπανό το Σάββατο 19 Μαΐου στις 20:00 στην αίθουσα τελετών του ΑΠΘ.

Κατηγορίες: ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ | Ετικέτες: , , , | Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο Εβδομάδα Λόγου και Τέχνης από το Τμήμα Θεολογίας του ΑΠΘ (3-19 Μαΐου 2018)

Γ΄ Συνάντηση Ελλήνων Σλαβολόγων με θέμα: «Η Θεσσαλονίκη και οι Κυριλλομεθοδιανές Σπουδές στην Ελλάδα» στη Θεσσαλονίκη

Αφίσα ΣυνεδρΟ Δήμος Θεσσαλονίκης και η Ένωση Ελλήνων Σλαβολόγων διοργανώνουν την Γ” Συνάντηση Ελλήνων Σλαβολόγων που διοργανώνεται στο πλαίσιο των Εκδηλώσεων Θεολογικού Λόγου και Τέχνης του Τμήματος Θεολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης με θέμα: «Η Θεσσαλονίκη και οι Κυριλλομεθοδιανές Σπουδές στην Ελλάδα» την Παρασκευή 4 Μαΐου (10:15-14:00 & 18:15-20:00) και το Σάββατο 5 Μαΐου 2018 (10:30-14:00) στο Κέντρο Ιστορίας Θεσσαλονίκης (Μέγαρο Μπίλλη) Πλατεία Ιπποδρομίου, Θεσσαλονίκη. Δείτε το αναλυτικό πρόγραμμα και τους ομιλητές.

ΟΡΓΑΝΩΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

Δρ. Ιωάννης Ταρνανίδης, Ομότ. Καθηγητής Α.Π.Θ., Πρόεδρος Δ.Σ. Ένωσης Ελλήνων Σλαβολόγων

Δρ. Ηλίας Ευαγγέλου, Αναπλ. Καθηγητής Α.Π.Θ., Αντιπρόεδρος Δ.Σ. Ένωσης Ελλήνων Σλαβολόγων

Δρ. Αθανάσιος Αθανασιάδης, Ε.ΔΙ.Π. Α.Π.Θ., Γεν. Γραμματέας Δ.Σ. Ένωσης Ελλήνων Σλαβολόγων

Δρ. Ιωάννης Σίσιου, Ιστορικός Τέχνης, Ταμίας Δ.Σ. Ένωσης Ελλήνων Σλαβολόγων Δρ. Κωνσταντίνος Νιχωρίτης, Καθηγητής ΠΑ.ΜΑΚ. Σύμβουλος Δ.Σ. Ένωσης Ελλήνων Σλαβολόγων

ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ

Δρ. Αθανάσιος Αθανασιάδης, Γεν. Γραμματέας Δ.Σ. Ένωσης Ελλήνων Σλαβολόγων

Υποψ. Δρ. Obrad Karanovic, Θεολόγος

Υποψ. Δρ. Dragoljub Garic, Θεολόγος

Κατηγορίες: ΣΥΝΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΗΜΕΡΙΔΕΣ | Ετικέτες: | Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο Γ΄ Συνάντηση Ελλήνων Σλαβολόγων με θέμα: «Η Θεσσαλονίκη και οι Κυριλλομεθοδιανές Σπουδές στην Ελλάδα» στη Θεσσαλονίκη

Παρουσίαση του βιβλίου του Σταύρου Γιαγκάζογλου, Στο Μεταίχμιο της Θεολογίας. Δοκίμια για τον διάλογο θεολογίας και πολιτισμού, στην 15η ΔΕΒΘ

ΓιαγκΟι εκδόσεις ΔΟΜΟΣ διοργανώνουν στο πλαίσιο της 15ης ΔΕΒΘ την Κυριακή 6 Μαΐου και ώρα 18:00 (Περίπτερο 15 Stand 20-24) παρουσίαση του βιβλίου του Επίκουρου Καθηγητή του Τμήματος Θεολογίας του ΕΚΠΑ Σταύρου Γιαγκάζογλου, Στο Μεταίχμιο της Θεολογίας. Δοκίμια για τον διάλογο θεολογίας και πολιτισμού. Για το βιβλίο θα μιλήσουν οι:

– Χρυσόστομος Σταμούλης, Καθηγητής Θεολογικής Σχολής ΑΠΘ
– Ισίδωρος Ζουργός, Συγγραφέας
– Δημήτρης Μαυρόπουλος, Εκδότης-συγγραφέας
και ο συγγραφέας.

Κατηγορίες: ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ | Ετικέτες: | Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο Παρουσίαση του βιβλίου του Σταύρου Γιαγκάζογλου, Στο Μεταίχμιο της Θεολογίας. Δοκίμια για τον διάλογο θεολογίας και πολιτισμού, στην 15η ΔΕΒΘ

Παρουσίαση του νέου τεύχους των ανθιβόλων στην 15η ΔΕΒΘ

ΑνθίβολαΟι εκδόσεις ΕΝ ΠΛΩ διοργανώνουν την Κυριακή 6 Μαΐου στις 13:30 μ.μ. στο πλαίσιο της 15ης ΔΕΒΘ (Περίπτερο 15 Stand 20-24) παρουσίαση του νέου τεύχους της ετήσιας έκδοσης διαλόγου και πολιτισμού ΑΝΘΙΒΟΛΑ.

Ομιλητές:

– Θούλη Μισιρλόγλου, Διευθύντρια του Μακεδονικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης
– Γιώργος Ζωγραφίδης, Αναπληρωτής καθηγητής, Τμήμα Φιλοσοφίας και Παιδαγωγικής ΑΠΘ
– Παναγιώτης Υφαντής, Αναπληρωτής καθηγητής, Τμήμα Θεολογίας ΑΠΘ
– Δημήτρης Κόκορης, Επίκουρος καθηγητής νεοελληνικής γραμματείας, Τμήμα Φιλοσοφίας και Παιδαγωγικής ΑΠΘ

Κατηγορίες: ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ | Ετικέτες: | Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο Παρουσίαση του νέου τεύχους των ανθιβόλων στην 15η ΔΕΒΘ

Γ΄ Επιστημονική Ημερίδα του Τομέα Εκκλησιαστικής Ιστορίας, Χριστιανικής Γραμματείας, Αρχαιολογίας και Τέχνης του Τμήματος Θεολογίας ΑΠΘ

afisa_hmeridasΟ Τομέας Εκκλησιαστικής Ιστορίας, Χριστιανικής Γραμματείας, Αρχαιολογίας και Τέχνης του Τμήματος Θεολογίας του ΑΠΘ οργανώνει την Πέμπτη 3 Μαΐου (16:30-21:00) στο Β΄ Αμφιθέατρο (2ος όροφος) της Θεολογικής Σχολής την Γ΄ Επιστημονική Ημερίδα για την παρουσίαση της έρευνας των μεταπτυχιακών φοιτητών και των υποψηφίων διδακτόρων του. Δείτε αναλυτικά το πρόγραμμα της ημερίδας.

Επιστημονική Επιτροπή

Ιωαννίδης Φώτιος, Καθηγητής

Αραμπατζής Χρήστος, Καθηγητής

Αμοιρίδου Ευαγγελία, Αναπλ. Καθηγήτρια

Βαλαής Διονύσιος, Αναπλ. Καθηγητής

Υφαντής Παναγιώτης, Αναπλ. Καθηγητής

Οικονόμου Ελένη, Επικ. Καθηγήτρια

Χατζούλη Ελυκερία, Επικ. Καθηγήτρια

Κυριατζή Αντωνία, Επικ. Καθηγήτρια

Οργανωτική Επιτροπή

Ευαγγέλου Ηλίας, Αναπλ. Καθηγητής

Αθανασιάδης Αθανάσιος, Ε.ΔΙ.Π.

Τζιερτζής Αθανάσιος, Ε.ΔΙ.Π.

Χουβαρδά Θωμαή, Ε.ΔΙ.Π.

Γραμματεία

Καπλάνη Ελισάβετ. Ε.ΤΕ.Π.

Κατηγορίες: ΣΥΝΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΗΜΕΡΙΔΕΣ | Ετικέτες: | Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο Γ΄ Επιστημονική Ημερίδα του Τομέα Εκκλησιαστικής Ιστορίας, Χριστιανικής Γραμματείας, Αρχαιολογίας και Τέχνης του Τμήματος Θεολογίας ΑΠΘ

Τρίτη Συνάντηση του Global Christian Forum με θέμα: «Ἡ φιλαδελφία μενέτω (Εβρ. 13:1)»

Κολ

Στο πλαίσιο των εργασιών της Τρίτης Συνάντησης του Global Christian Forum με θέμα: «Ἡ φιλαδελφία μενέτω (Εβρ. 13:1)» στη Bogotá της Κολομβίας 24-27 Απριλίου, ο Σύρο-Ιακωβίτης Πατριάρχης Εφραίμ εξήγησε στην ολομέλεια την τραγική κατάσταση των χριστιανών στη Μέση Ανατολή και έκανε έκκληση για την επικράτηση της ειρήνης στη Συρία. Ειδικότερα το Global Christian Forum απέδωσε ιδιαίτερη τιμή στον απαχθέντα Μητροπολίτη Χαλεπίου Mor Gregorius Yohanna Ibrahim, που υπήρξε μέλος του Global Christian Forum χωρίς να παραλείψει να αναφερθεί και στον αγνοούμενο Μητροπολίτη Παύλο Yagizi του ελληνορθόδοξο Πατριαρχείου της Αντιοχείας.

κουκ

Δ. Κούκουρα, Εκπρόσωπος του ΠΣΕ και του Οικουμενικού Πατριαρχείου στο Forum, απευθυνόμενη στην ολομέλεια των 250 συνέδρων από πάνω 60 χώρες και 24 χριστιανικές παραδόσεις για τη προσωπικότητα των δυο ιεραρχών.

Κατηγορίες: ΣΥΝΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΗΜΕΡΙΔΕΣ | Ετικέτες: , | Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο Τρίτη Συνάντηση του Global Christian Forum με θέμα: «Ἡ φιλαδελφία μενέτω (Εβρ. 13:1)»

Περιοδικό Σύνθεσις (τόμος 5, τεύχος 2, Ιούνιος 2016-18)

Synthesis_ΘΔΤο επιστημονικό περιοδικό του Τμήματος Θεολογίας του Α.Π.Θ. Σύνθεσις κυκλοφορεί πλέον και σε έντυπη μορφή από τις εκδόσεις Μπαρμπουνάκη. Τα άρθρα του αφιερωματικού αυτού τεύχους παρουσιάστηκαν αρχικά ως  εισηγήσεις που έγιναν στην επιστημονική συνάντηση των μελών του BIBLICUM, το οποίο διοργανώνεται κατ” έτος από τον Τομέα Βιβλικής Γραμματείας και Θρησκειολογίας. Η θεματική γύρω από την οποία κινήθηκαν οι εισηγήσεις κατά το ακαδημαϊκό έτος 2015-2016 ήταν «Αγία Γραφή και Χριστιανική Λατρεία». Κατά τους επόμενους μήνες θα δημοσιευτούν και τα υπόλοιπα τεύχη του περιοδικού, τα οποία προς το παρόν υπάρχουν μόνο σε ψηφιακή μορφή. Η έντυπη έκδοση του επιστημονικού περιοδικού Σύνθεσις διατίθεται από τα βιβλιοπωλεία της Πρωτοπορίας.

Περιεχόμενα

ΠΡΟΛΟΓΙΚΟ

Μιλτιάδης Κωνσταντίνου, Κοσμήτορας Θεολογικής Σχολής Α.Π.Θ.

ΑΓΙΑ ΓΡΑΦΗ ΚΑΙ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΛΑΤΡΕΙΑ   7-8

ΑΡΘΡΑ

Μιλτιάδης Κωνσταντίνου, Καθηγητής Θεολογικής Σχολής Α.Π.Θ.

ΧΡΙΣΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΗΣ ΠΑΛΑΙΑΣ ΔΙΑΘΗΚΗΣ ΣΤΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΗ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ         9-13

Πρωτοπρ. Ιωάννης Γ. Σκιαδαρέσης Αναπλ. Καθηγητής Θεολογικής Σχολής Α.Π.Θ.

Η ΦΕΙΔΩΛΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ ΤΗΣ ΚΑΙΝΗΣ ΔΙΑΘΗΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑ-ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΛΑΤΡΕΙΑ      15-23

Ιωάννης Μούρτζιος Καθηγητής Θεολογικής Σχολής Α.Π.Θ.

Η ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΛΑΤΡΕΙΑΣ ΤΟΥ ΘΕΟΥ ΣΤΗΝ ΠΡΟΑΙΧΜΑΛΩΣΙΑΚΗ ΠΡΟΦΗΤΕΙΑ     25-45

Μόσχος Γκουτζιούδης Επίκ. Καθηγητής Θεολογικής Σχολής Α.Π.Θ.

Η ΔΙΗΓΗΣΗ ΤΗΣ ΒΑΠΤΙΣΗΣ ΤΟΥ ΙΗΣΟΥ ΚΑΙ Η ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΤΗΣ ΑΠΟ ΤΗ ΛΑΤΡΕΙΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ         47-57

Χαράλαμπος Γ. Ατματζίδης Αναπλ. Καθηγητής Θεολογικής Σχολής Α.Π.Θ.

Η ΠΡΩΤΟΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΜΕΙΟΝΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΚΟΡΙΝΘΟΥ ΛΑΤΡΕΥΟΥΣΑ ΤΟΝ ΚΥΡΙΟ (A΄ ΚΟΡ 8,6)-ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΚΛΗΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ         59-82

Κωνσταντίνος Θ. Ζάρρας, Επίκ. Καθηγητής Θεολογικής Σχολής Ε.Κ.Π.Α.

Η YAHAD ΩΣ ΑΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΣ ΚΑΙ ΑΛΗΘΙΝΟΣ ΙΣΡΑΗΛ: ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΜΥΣΤΙΚΗΣ ΙΕΡΟΠΡΑΞΙΑΣ ΚΑΙ Η ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΤΟΥ ΘΕΟΥ ΣΕ ΧΕΙΡΟΓΡΑΦΑ ΤΟΥ ΚΟΥΜΡΑΝ          83-94

ΔΡΑΣΕΙΣ ΘΕΟΛΟΓΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΕΤΟΥΣ 2016

Πεπραγμένα Τομέα Βιβλικής Γραμματείας και Θρησκειολογίας     97-98

Πεπραγμένα Τομέα Εκκλησιαστικής Ιστορίας Χριστιανικής Γραμματείας Αρχαιολογίας και Τέχνης         98-99

Πεπραγμένα Τομέα Λατρείας, Χριστιανικής Αγωγής και Εκκλησιαστικής Διοίκησης         100-101

Πεπραγμένα Τομέα Ηθικής και Κοινωνιολογίας      101

Καλλιτεχνικές δράσεις-Προγράμματα ERASMUS    102

Αναγορεύσεις επιτίμων διδακτόρων    102

Προγράμματα «Δια βίου μάθησης και εκπαίδευσης»        103

Λειτουργία Εισαγωγικής Κατεύθυνσης Μουσουλμανικών Σπουδών      103

ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ 2016

Μονογραφίες       104

Επιμέλεια έργων-Μεταφράσεις   104

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ    107

Κατηγορίες: ΠΕΡΙΟΔΙΚΑ | Ετικέτες: | Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο Περιοδικό Σύνθεσις (τόμος 5, τεύχος 2, Ιούνιος 2016-18)

π. Γεώργιος Τσέτσης, Αθηναγόρας ο Ηπειρώτης. Ο Πατριάρχης της Eιρήνης και της Kαταλλαγής

D90_2

Η εισήγηση του Μ. Πρωτοπρεσβυτέρου του Οικουμενικού Πατριαρχείου στο Διεθνές Επιστημονικό Συνέδριο με θέμα: «Αθηναγόρας και Οικουμένη»

Προκειμένου να μπει κανείς στο νόημα του φιλειρηνικού, φιλάλληλου και μεγάθυμου εκκλησιαστικού ήθους του Πατριάρχου Αθηναγόρα καθ’όλη την διάρκεια της πεντηκονταετούς Αρχιερατείας του στην Κέρκυρα, στην Αμερική και στον Οικουμενικό Θρόνο Κωνσταντινουπόλεως,  πρέπει να κάμει μια αναδρομή στη δεκαετία του 1910, στα πρώτα χρόνια της εκκλησιαστικής του σταδιοδρομίας, όταν υπηρετούσε την Μητέρα Εκκλησία ως Αρχιδιάκονος της Ιεράς Μητροπόλεως Πελαγωνίας στο Οθωμανοκρατούμενo τότε Μοναστήρι, τα σημερινά Βιτώλια του Σκοπιανού κρατιδίου.

Ο Αθηναγόρας βρέθηκε στο Μοναστήρι σε ηλικία μόλις 24 ετών, ευθύς μετά την αποφοίτησή του από την Θεολογική Σχολή της Χάλκης, αυτό το περιώνυμο Θεολογικό εργαστήριο του Οικουμενικού Πατριαρχείου, όπου είχε την σπάνια τύχη να μαθητεύσει δίπλα σε κορυφαίους καθηγητές, και κυρίως να έχει ως Σχολάρχη τον ευρυμαθή, σοφό και εύστροφο Γερμανό Στρηνόπουλο, τον μετέπειτα Μητροπολίτη Θυατείρων. (Tον οποίον, ειρήσθω εν παρόδω, ο συγχωρεμένος Ιωάννης Ρωμανίδης» θεωρούσε αφελή και «μπουνταλά»!!)

Ο Πατριάρχης Αθηναγόρας συχνά μιλούσε στους ανθρώπους που τον επισκέπτονταν για τις εμπειρίες που είχε στα πρώτα βήματα της εκκλησιαστικής του διακονίας στην προαναφερθείσα ακριτική Επαρχία του Θρόνου. Μία από τις αφηγήσεις του αυτές είναι καταχωρισμένη στον μνημειώδη τόμο  «Ειρηνοποιοί» που είχε εκδώσει το 1971 ο ιστοριοδίφης και οφφικιάλιος του Οικουμενικού Πατριαρχείου Αριστείδης Πανώτης.

Στο Μοναστήρι, έλεγε ο Πατριάρχης,  «εκτός από φοβερές εμπειρίες, είχα και ωραίες στιγμές μαθητείας στην αγάπη των απλών ανθρώπων, στον διάλογο, στις πρώτες σχέσεις με χριστιανούς της Δυτικής Εκκλησίας. Άνοιξα μια  προσωπική επικοινωνία και επαφή με τους εκεί χωρικούς για να τους έχω κάθε μέρα στο γραφείο μου. Και όταν έρχονταν και τους ερωτούσα για ποιά δουλειά ήλθαν, μου απαντούσαν στερεότυπα ʺγια να αλληλοκοιταχθούμεʺ». (Αριστείδη Πανώτη. Ειρηνοποιοί, Αθήναι 1971, σελ. 46). Ακριβώς, από το «αλληλοκοίταγμα» αυτό είχε δημιουργηθεί στην καρδιά του Αθηναγόρα το αίσθημα να αγαπά τον διάλογο με τους ανθρώπους, διότι, καθώς έλεγε, εν τω προσώπω αυτών  έβλεπε αυτόν τον Θεό.

Πιστεύοντας πως όλοι οι λαοί είναι καλοί και ότι η ζύμη της παγκόσμιας ενότητας πρέπει να είναι η Χριστιανική ενότης, ο Πατριάρχης Αθηναγόρας διακήρυττε ότι η ενοποίηση της ανθρωπότητος, είναι ταυτόχρονα η έκφραση και η αναζήτηση της δικής μας τέλειας ενότητας εν Χριστώ. Θεωρούσε πως ο εικοστός αιώνας έπρεπε να είναι αιώνας αγάπης και αδελφοσύνης, όπου δεν θα είχαν πλέον θέση οι διαχριστιανικές έριδες και οι αντιδικίες του παρελθόντος. Πίστευε πως βασική προϋπόθεση για την αποκατάσταση της ενότητας του Χριστιανισμού ήταν η εγκατάλειψη της λογικής των συγκρούσεων, της αντιπαράθεσης, της καχυποψίας, της μισαλλοδοξίας και της εξουθένωσης. Έτσι, είχε επιλέξει «τον δρόμο της ειρηνικής προσέγγισης, η οποία, χωρίς να παραβλέπει τις ουσιώδεις Θεολογικές διαφορές μεταξύ των Εκκλησιών, οδηγεί στην νέκρωση των θρησκευτικών παθών, στην καταλλαγή και στον καρποφόρο διάλογο» [Α. Νικολαϊδη, Η οικουμενική πολιτική του Πατριαρχή Αθηναγόρα, στο «Ενατενίσεις», τ. 16  2012, σελ. 54]. Γι΄αυτό και συχνά παρατηρούσε ότι οι Χριστιανοί ηγέτες όφειλαν να βγουν από τα χαρακώματα της χθες, προκειμένου να αγωνισθούν για την εκπλήρωση του αιώνιου και απαραχάρακτου σχεδίου του Θεού, που είναι αγάπη, οικοδομή και ενότητα.

D90_5

Είχε διαδοθεί ευρέως η φήμη ότι ο Αθηναγόρας ήταν δύσπιστος έναντι των θεολόγων και ότι κάποτε, χαριτολογών, είχε πει «κλείστε τους θεολόγους σε μια αίθουσα να διαλέγονται αλληλοσπαρασσόμενοι και αφήσατε τους ποιμένας να ποιμαίνουν τα λογικά πρόβατα που τους ενεπιστεύθη η Εκκλησία». Καθώς παρατηρούσε κάποτε ο μακαριστός Νίκος Νησιώτης, «ο Αθηναγόρας ήταν όντως δύσπιστος  ἔναντι των θεολόγων. Ποίων θεολόγων όμως; Μόνον έναντι εκείνων, των οποίων το έργον περιορίζεται εις άγονον επανάληψιν σχολαστικών διατυπώσεων, εκείνων που παραμένουν απαθείς ενώπιον των απαιτήσεων των καιρών μας, εκείνων που περιορίζονται και οχυρούνται πίσω από μονολιθικούς δογματισμούς, εκείνων που είναι  αποκομμένοι από την ζωή, άνευ σχέσεων μετά των ανθρώπων που περιμένουν από τους θεολόγους να αρθρώσουν μια σκέψη όντως ορθόδοξη». (Νίκος Νησιώτης, Ο Αθηναγόρας ήτο δι’ όλους και εις όλας τας Εκκλησίας Ο Οικουμενικός Πατριάρχης,  βλ. στο «Απόστολος Τίτος», Έκτακτο τεύχος, 1972, σελ. 9).

Ο ρηξικέλευθος αυτός Πατριάρχης, είχε το αίσθημα, και το εξεδήλωνε συχνά, ότι στην εποχή μας ζούμε ένα είδος «αποκαλύψεως εν τη ιστορία», όπου οι όροι Ανατολή και Δύση λαμβάνουν ένα όλως διόλου καινούργιο νόημα. Ήταν βαθειά πληγωμένος από τα δεινά του ανθρώπου, έτσι όπως τον είχε συναντήσει  την δεκαετία του 1910 στο Μοναστήρι, όπου, λαοί φυλαί και γλώσσαι αλληλομισούνταν, αλλά, φευ, και ομόδοξα έθνη απεργάζονταν, ως μή ώφελε, το ένα την εξόντωση του άλλου. Έτσι, ο Αθηναγόρας πίστευε ότι στις αγωνίες του συγχρόνου ανθρώπου θα μπορούσε να απαντήσει μόνο ένας συμφιλιωμένος και επανενωμένος Χριστιανισμός, κραταιωμένος με την πνευματική δύναμη της Μιάς και αδιαιρέτου Εκκλησίας. Γι΄αυτό και διακήρυττε πως ο σκοπός της παρουσίας της Ορθοδόξου Εκκλησίας στην Οικουμενική Κίνηση, ήταν ακριβώς η φανέρωση του θησαυρού της πίστεως και του πλούτου της Παραδόσεώς της, δοθέντος ότι Πίστη και Παράδοση έχουν ως τέλος την εν Χριστώ μεταμόρφωση του κόσμου. Σε μια εποχή, έλεγε, όπου αυξάνονται αντιχριστιανικές τάσεις και ρεύματα, υπάρχει ανάγκη εμφανίσεως ενός ηνωμένου Χριστιανικού κόσμου. Και προσέθετε ότι η προσέγγιση και η συνεργασία των Εκκλησιών αποτελεί «ὑποχρέωσιν ἱεράν καί καθῆκον ἅγιον, ἀπορρέον ἀπ΄αὐτῆς τῆς ἰδιότητος καί τῆς ἀποστολῆς των» [Εγκύκλιος του 1952]. Και στην προπάθεια αυτή, ο Πατριάρχης ήθελε την Ορθοδοξία στο σύνολό της να διαδραματίζει ρόλο ηγετικό.

Εκφράζοντας τους ως άνω αφορισμούς, ο Αθηναγόρας δεν καινοτομούσε. Απλώς συνέχιζε μια μακραίωνα παραδόση της Εκκλησίας Κωνσταντινουπόλεως, η οποία, ακολουθώντας την προτροπή του Μ. Βασιλείου ότι «ψυγείσης εν πολλοίς της αγάπης… το επαναγαγείν προς ένωσιν τας Εκκλησίας, τας πολυμερώς και πολυτρόπως απ΄αλλήλων διατμηθείσας» ήταν επιτακτικό καθήκον όσων «γνησίως και αληθινῶς δουλεύουσι τω Κυρίω», [Επιστολή ριδ΄ τοις εν Ταρσώ, Μigne, PG, 32, 520], ανέκαθεν είχε επιχειρήσει τον διάλογο καταλλαγής, δίνοντας το σύνθημα της καταργήσεως του μεσοτοίχου σχίσματος και της αποκαταστάσεως της χριστιανικής ενότητος στον κόσμο.

Με την μαρτυρία και την θεολογική της προσφορά η Κωνσταντινούπολις σφράγισε δια μέσου των αιώνων την ζωή της Εκκλησίας, και βρέθηκε πάντοτε στο επίκεντρο κάθε προσπάθειας η οποία απέβλεπε στην ορθοτόμηση του λόγου της αληθείας και στην αποκατάσταση της αληθείας αυτής, οσάκις διασπαστικά κινήματα έπλητταν την ενότητα της Μιάς, Αγίας, Καθολικής και Αποστολικής Εκκλησίας. Και τούτο διότι, κατά την ρήση του Πατριάρχου Αθηναγόρα, όσο μια Εκκλησία έχει συνείδηση ότι κατέχει την αλήθεια και παραμένει πιστή στον λόγο του Χριστού, στην Παράδοση και την αποστολή της αρχαίας αδιαιρέτου Εκκλησίας, τόσο οφείλει και έχει ευθύνη όπως, εν πνεύματι αγάπης, ταπεινώσεως και διακονίας, συνδιαλέγεται και συνεργάζεται με τις άλλες Εκκλησίες, για τον θρίαμβο της αληθείας και την οικοδομή του σώματος του Χριστού.

Την προσπάθεια του Αθηναγόρα να προωθήσει την καταλλαγή και το διάλογο, αλλά και το «άνοιγμα» της Εκκλησίας Κωνσταντινουπόλεως προς την ετερόδοξη Δύση, είχε ερμηνεύσει ως άριστα, ο αείμνηστος Μητροπολίτης Πριγκηποννήσων Δωρόθεος. Όταν διαλεγόμαστε, έλεγε ο ευαίσθητος αυτός και σοφός Φαναριώτης Ιεράρχης, «τό ʺἐγώʺ συναντᾶται μέ τό ʺσύʺ καί γινόμεθα ʺἡμεῖςʺ. Ἡ ἐλευθερία ἡ ἀνθρώπινη γεννιέται στή συνάντησιν τοῦ ʺἐγώʺ μέ τό ʺσύʺ. Δέν μπορεῖ νά ἐννοηθῇ ἡ ἐλευθερία μόνη της, μόνο στήν ὕπαρξί μας, καί στήν ὁρμή τῆς ὑπάρξεώς μας πρός τό μέλλον…Ἴδιον τῆς ἐλευθερίας εἶναι νά αὐξάνῃ, καί αὐξάνει μονάχα στήν ἐπαφή μέ τόν ἄλλον… Γιά νά ἀναπτύσσεται ἡ ἐλευθερία, πρέπει νά ὑπάρχῃ δοχή. Γι΄αυτό πρέπει νά περιμένωμε καί ἀπό τόν ἄλλον νά μᾶς δώσῃ ὅ,τι ἔχει. Αὐτό θά μᾶς ἐλευθερώσῃ ἀπό τήν στειρότητα, ἀπό τήν σκληρότητα» [Δωροθέου Πριγκηποννήσων, «Η Συνάντησις», Αθήναι 1960, σελ. 5 και 6].

Ο Πατριάρχης Αθηναγόρας, με πειστικά, αλλά συχνάκις παρεξηγημένα, λόγια, προσπάθησε να διερμηνεύσει την οικουμενική ιδέα του Θρόνου τον οποίο λάμπρυνε επί εικοσιτέσσερα συναπτά έτη. Σήμερα, έλεγε, βρισκόμαστε ή ενώπιον του πειρασμού να αρκεσθούμε στα επιτεύγματά μας και να οδηγήσουμε τον διαχριστιανικό διάλογο σε μια στατικότητα, ή μπροστά σε μια ευκαιρία να δώσουμε στον διάλογο αυτό μια νέα δυναμική ενέργεια, η οποία θα μας οδηγούσε προς μια ανακαίνιση. Ανακαίνιση που αποτελεί θεμελιώδη προϋπόθεση για την συνάντηση των Εκκλησιών στον δρόμο της ενότητος. Ο επανευαγγελισμός του Χριστιανισμού, παρατηρούσε, είναι αδυσώπητο αίτημα του καιρού μας, προσθέτοντας ότι το ιδεώδες της χριστιανικής ενότητος, βρισκόταν πέραν δογματισμών και εγωϊστικών μεγαλαυχιών [Δημητρίου Τσάκωνα, Αθηναγόρας, ο Πατριάρχης των Νέων Ιδεών, Αθήναι, 1976, σελ. 139]. Δεν έπαυε να λέγει πως η ένωση των Εκκλησιών είναι θέλημα του Αναστάντος Χριστού, πόθος και ελπίδα των Χριστιανικών λαών, χρέος και τιμή των υπευθύνων.

Η εκλογή του Πατριάρχου Αθηναγόρα στον Οικουμενικό Θρόνο τον Νοέμβριο του 1948, συνέπιπτε χρονικά με την επίσημη ίδρυση του ΠΣΕ, που είχε πραγματοποιηθεί τρεις μήνες νωρίτερα στο Άμστερνταμ της Ολλανδίας. Ανερχόμενος, λοιπόν, στον Θρόνο Kωνσταντινουπόλεως, ο Αθηναγόρας εύρισκε το Οικουμενικό Πατριαρχείο ήδη μέλος, ιδρυτικό μάλιστα, του Διαχριστιανικού αυτού Οργανισμού, βλέποντας έτσι την υλοποίηση εκείνου που είχε οραματισθεί και προτείνει το Φανάρι, με την Συνοδική Εγκύκλιο του 1920, τουτέστι την δημιουργία μιάς «Κοινωνίας των Εκκλησιών». «Κοινωνίας» με την έννοια του «συνασπισμού», της «λίγκας», και όχι, βέβαια, με εκείνη της «κοινωνίας εν τη πίστει και τοις μυστηρίοις».

Ο Πατριάρχης Αθηναγόρας στον ενθρονιστήριο λόγο του είχε απευθύνει, κατά την παράδοση, τον ειθισμένο ειρηνικό χαιρετισμό στους Ορθοδόξους Προκαθημένους, μη λησμονώντας, όμως, τους ηγέτες άλλων Χριστιανικών Εκκλησιών και Ομολογιών, «χεῖρα ὀρέγων καί αὐτοῖς εἰς συνεργασίαν ἀπέναντι τῶν κατά τῆς Ἐκκλησίας καί τῆς κοινωνίας κινδύνων» [Βλ. Ορθοδοξία,  1949 σ. 41]. Τοιουτοτρόπως, στον τομέα των διαχριστιανικών σχέσεων εμφανιζόταν, από την πρώτη ήδη μέρα της Πατριαρχίας του, ως συνεχιστής της διαχρονικής οικουμενικής διακονίας του Φαναρίου και της γραμμής που είχαν χαράξει διάσημοι προκάτοχοί του, κυρίως ο Πατριάρχης Ιωακείμ ο Γ΄. Να μη λησμονηθεί ότι, Ιωακείμ ο Γ΄, με τις Εγκυκλίους των ετών 1902 και 1904, έθιγε μεν το καίριο θέμα της σύμπνοιας και ενότητος της ταλαιπωρούμενης τότε από διενέξεις και σχίσματα Ορθοδόξου Εκκλησίας, ταυτοχρόνως όμως έθετε υπ΄όψη των Ορθοδόξων Προκαθημένων και το ζήτημα «τῶν σχέσεων ἡμῶν μετά τῶν δύο μεγάλων, τοῦ χριστιανισμοῦ ἀναδενδράδων, τῆς Δυτικῆς δηλονοῦν καί τῆς τῶν Διαμαρτυρομένων Ἐκκλησίας», συνηγορώντας υπέρ της εξευρέσεως τρόπων «φιλικῆς ἀμοιβαίας προσπελάσεως» αυτών, δοθέντος ότι, καθώς τόνιζε, «τῇ Παναγίᾳ Τριάδι καί αὐτοί πιστεύοντες καί τῷ ὀνόματι τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ σεμνυνόμενοι, τῇ χάριτι τοῦ Θεοῦ σωθῆναι ἐλπίζουσιν» [Εγκύκλιος του 1902].

Την προσπέλαση, λοιπόν, του Δυτικού χριστιανισμού, περί της οποίας μιλούσε Ιωακείμ ο Γ΄, ο Πατριάρχης Αθηναγόρας την μεθόδευσε εντάσσοντας το ζήτημα αυτό στην ημερησία διάταξη της Α΄ Πανορθοδόξου Διασκέψεως την οποία είχε συγκαλέσει στη Ρόδο το 1961. Η οποία, με την σειρά της, συμπεριέλαβε στο ευρύτατο πινάκιο θεμάτων της προγραμματιζόμενης Αγίας και Μεγάλης Συνόδου, και ζητήματα αναφερόμενα στις σχέσεις της Ορθοδόξου Εκκλησίας με τον ετερόδοξο χριστιανισμό, ειδικώτερα δε, με την Οικουμενική Κίνηση και την συμμετοχή της Ορθοδοξίας σ΄αυτήν, εν τω πνεύματι της Εγκυκλίου του 1920 [Βλ. Μονογραφηθέντα Πρακτικά της εν Ρόδω Πανορθοδόξου Διασκέψεως, στο «Ορθοδοξία», τόμος 37, 1962,  σελ 83].

Η ιδιαιτερότητα της συμβολής του Αθηναγόρα στην γενικώτερη οικουμενική διακονία του Φαναρίου, είτε στα πλαίσια του ΠΣΕ είτε σε εκείνα των διμερών σχέσεων με ετερόδοξες Εκκλησίες, έγκειται στην αταλάντευτη βούλησή του να προωθήσει τον διάλογο της αγάπης και της αληθείας, παρά τις συνεχείς αντιδράσεις που συναντούσε στην υλοποίηση των οραματισμών του για χριστιανική καταλλαγή και συνεργασία, εκ μέρους εκείνων που πίστευαν (και υπάρχουν πολλοί που συνεχίζουν να πιστεύουν ακόμη), ότι το όνομα του Χριστού δοξάζεται μόνο με μιασαλλόδοξες συγκρούσεις, με κατάρες και αναθεματισμούς.

Ομιλώντας ενώπιον Αγιορειτών πατέρων, κατά την ιστορική επίσκεψή του στον Άθω το 1963, ο Πατριάρχης Αθηναγόρας έλεγε τα εξής: «Τονίζω μέ ὅλη μου τήν δύναμη, ὅτι δέν ὑπάρχει γλυκύτερον πρᾶγμα εἰς τόν ἄνθρωπον ἀπό τό νά ἔχει διάλογον μέ τόν ἄλλον. Καί δέν ὑπάρχει μεγαλύτερη δυστυχία εἰς τόν ἄνθρωπον ἀπό τό νά μήν εἶναι εἰς διάλογον μέ τόν ἄλλον…Έάν σήμερα εἶναι διηρημένος ὁ κόσμος, τοῦτο ὀφείλεται στήν ἔλλειψη διαλόγου μεταξύ τῶν ἀνθρώπων» [Α. Πανώτη, όπ.π.].

D90_26

Ως γνωστόν, κατά την τελευταία δεκαετία της μακράς Ποιμαντορίας του, ο Πατριάρχης Αθηναγόρας είχε στραφεί με ιδιαίτερη προσοχή προς τη Ρώμη, πεπεισμένος πως η ρωγμή μεταξύ Ανατολής και Δύσεως έπρεπε πρώτα να επανορθωθεί μεταξύ των δύο «πρωταγωνιστών» της, δηλ. της Ρώμης και της Κωνσταντινουπόλεως. Γνώμη του ακράδαντη ήταν ότι Ανατολή και Δύση έχουν κοινές ρίζες και κοινή κληρονομιά, και ότι για την εξάλειψη του μίσους που φώλιαζε μέσα μας, έπρεπε «να γίνει μια κάθαρση της μνήμης μας από το φοβερό παρελθόν» [Οlivier Clément, Dialogues avec le Patriarche Athénagoras, Fayard, σελ 391].

Προσφωνώντας τον Πάπα Παύλο ΣΤ΄, όταν αυτός είχε επισκεφθεί το Φανάρι τον Ιούνιο του 1967, ο Πατριάρχης Αθηναγόρας δεν μπορούσε να είναι σαφέστερος όταν έθιγε με ευθύτητα και ρεαλισμό το καίριο θέμα της Χριστιανικής ενότητος. «Δέν παραγνωρίζομεν», ἔλεγε, «οὔτε τόν ἀριθμόν, οὔτε τήν σοβαρότητα τῶν ἐνώπιον ἡμῶν προβλημάτων. Ἐν τῇ ἀποκαταστάσει ὅμως τῆς ἀγάπης, ἐξουδετεροῦντες τήν ἀποξένωσιν καί γεφυροῦντες τήν ἀπόστασιν, ὑπό νέον ὅλως φῶς ἐκτιμῶμεν τάς διαφοράς, καί ἐγγύς πλέον ἀλλήλων ἱστάμενοι, ἀναζητοῦμεν τήν ἀρίστην ὁδόν πρός τήν αὔριον, τήν ὑπισχνουμένην τήν ἐπανόρθωσιν τοῦ παρελθόντος καί τήν ἀποκατάστασιν τοῦ ἀρχαίου κάλλους τῆς Μιᾶς καί Ἀδιαιρέτου Ἐκκλησίας»….. Λοιπόν, «χωρήσωμεν πρόσσω καί ἄρωμεν τά ἐμπόδια» ἔλεγε. «Οἱ Χριστιανοί καί σύμπας ὁ κόσμος μετ΄ἐλπίδων προσβλέπουσιν, ἀναμένοντες ἀφ΄ἡμῶν τό ἱερόν σύνθημα τῆς καταργήσεως τοῦ μεσοτοίχου σχίσματος καί τῆς ἀποκαταστάσεως τῆς τῶν πάντων ἑνώσεως, εἰς ἐπικράτησιν τῆς εἰρήνης τοῦ Χριστοῦ ἐπί τῆς γῆς» [Τόμος αγάπης, Rome-Istanbul, 1971,  σελ. 204 και 206].

Είναι αλήθεια ότι οι κάπως θεαματικές, αλλά βαθειές σε νόημα, συναντήσεις του Πατριάρχου Αθηναγόρα με τον Πάπα Παύλο τον ΣΤ΄ στα Ιεροσόλυμα, στην Κωνσταντινούπολη και στη Ρώμη, αλλά και η εκατέρωθεν άρση των αναθεμάτων τον Δεκέμβριο του 1965, είχαν δώσει την εντύπωση ότι τα οικουμενιστικά ενδιαφέροντα του Αθηναγόρα είχαν αλλάξει κατεύθυνση. Την εντύπωση αυτή ήρθε να περιστείλει ο ίδιος ο Πατριάρχης τον Νοέμβριο του 1967, όταν, μετά την συνάντηση του με τον Πάπα στο Βατικανό, επισκέφθηκε την έδρα του ΠΣΕ στη Γενεύη.

Ο Αθηναγόρας απευθυνόμενος σ΄ένα πυκνό ακροατήριο και ομιλώντας για το νόημα της Ορθοδόξου συμμετοχής στην Οικουμενική Κίνηση και ειδικώτερα στο ΠΣΕ, επιβεβαίωνε ότι το Οικουμενικό Πατριαρχείο παρέμενε θερμός κήρυξ του ακραιφνούς οικουμενικού διαλόγου «προς κάθε κατεύθυνση». «Ἐντεῦθεν», ἔλεγε, «ἡ ἐν εἰλικρινεῖ συνεργασία μετά τοῦ Ἁγιωτάτου Πάπα Ρώμης Παύλου ΣΤ΄ ἀνοιγεῖσα νέα ἐποχή σχέσεων μεταξύ τῆς Ρωμαιοκαθολικῆς Ἐκκλησίας καί τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας. Ἐντεῦθεν ἡ καλλιέργεια καί προώθησις διμερῶν σχέσεων μετ΄ Ἐκκλησιῶν-μελῶν τοῦ ΠΣΕ, ὡς ἡ Ἀγγλικανική, ἡ Παλαιοκαθολική, αἱ Μεταχαλκηδόνιοι Ἐκκλησίαι καί ἡ Λουθηρανική. Τό καθ΄ ἡμᾶς Οἰκουμενικόν Πατριαρχεῖον», τόνιζε ὁ Πατριάρχης, «ἐργαζόμενον πρός τάς κατευθύνσεις αὐτάς, ἐνεργεῖ ἐν τῇ σταθερᾷ πεποιθήσει ὅτι συγχρόνως προάγει τό ἔργον τοῦ ΠΣΕ». [Γεωργίου Τσέτση, H Συμβολή του Οικουμενικού Πατριαρχείου στην ίδρυση του Παγκοσμίου Συμβουλίου Εκκλησιών, Τέρτιος, 1988, σελ. 131].

Θα ήθελα να κατακλείσω την σύντομη αυτή ομιλία παραθέτοντας μερικά στοχαστικά λόγια, ερανισμένα από τον Επικήδειο που είχε εκφωνήσει ο φίλος Μητροπολίτης Πέργης Ευάγγελος κατά την εξόδιο ακολουθία. «Αθηναγόρας ο Α΄ (έλεγε ο Πέργης) απεκάλυψεν ότι ήτο ″Πατριάρχης″, είτε περιβεβλημένος τον Σάκκον τής Τιβεριάδος, είτε το απλούν μοναχικόν τριβώνιον. Το σχήμα του και η μορφή του ενέπνεον προσευχήν, όπως και ο ίδιος προσηύχετο εν εκάστῃ καταπαύσει του έργου». Όντως, αγαπητοί, προσευχόταν διαρκώς ο Αθηναγόρας υπέρ της Ι. Μονής του Αγίου Γεωργίου της οποίας ήταν Ηγούμενος˙υπέρ της Αγίας του Χριστού Μεγάλης Εκκλησίας την οποία οιακοστροφούσε υπέρ της Πόλεως της οποίας ήταν Αρχιεπίσκοπος˙ προσευχόταν υπέρ πάσης πόλεως και χώρας. Εκεί, όμως, όπου εστρέφετο διηνεκώς η προσευχή του, μαρτυρεί ο επί πολλά έτη Αρχιδιάκονός του Μητροπολίτης Πέργης, «ήτο ο πόθος ″υπέρ της των πάντων ενώσεως″. Ήτο η πορεία πρός Εμμαούς». Ένα μέγιστο μέρος της λάμψης των κεριών που άναβε ο Αθηναγόρας κάθε βράδυ στον Νάρθηκα του Πατριαρχικού Ναού, λέγει ο άγιος Πέργης, φώτιζαν αυτό ακριβώς το όραμά του, το όραμα της Πανορθοδόξου Αδελφότητος και το όραμα της Παγχριστιανικής Ενότητος (Πέργης Ευαγγέλου, Επικήδειος εις τον Πατριάρχην Αθηναγόραν, βλ. «Στάχυς» τεύχος 28-29 , σελ. 290).

D90_40

Υπεύθυνος ηγέτης ηγέτιδος Εκκλησίας, υπάκουος στο θέλημα του Θεού, αλλά και άκρως ευαίσθητος στο να συλλαμβάνει τα μηνύματα του λαού, Αθηναγόρας ο Ηπειρώτης, καθ΄όλη τη διάρκεια της μακράς του Πατριαρχίας, δεν είχε παύσει να κηρύττει αγάπη και κατανόηση και να προσεύχεται για μια αναγεννημένη μέσα στην Αποστολική Παραδόση Εκκλησία, η οποία, αναδυόμενη από το σημερινό Εκκλησιαστικό χάος, θα επέτρεπε μια μέρα σύμπαντα τον Χριστιανικό κόσμο να συναντηθεί εν Χριστώ, μέσα στο Κοινό Ποτήριο.

Πότε θα εισακουσθεί η προσευχή του ειρηνοποιού αυτού Πατριάρχου; Κύριος οίδε εκλεκτή και σεβαστή ομήγυρης. Κύριος οίδε!

Κατηγορίες: ΣΥΝΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΗΜΕΡΙΔΕΣ | Ετικέτες: , | Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο π. Γεώργιος Τσέτσης, Αθηναγόρας ο Ηπειρώτης. Ο Πατριάρχης της Eιρήνης και της Kαταλλαγής