Βασίλειος Τσίγκος, Δογματική της Ορθοδόξου Εκκλησίας, εκδόσεις Ostracon, Θεσσαλονίκη 2017

Από τον πρόλογο του νέου βιβλίου του καθηγητή του Τμήματος Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογίας ΑΠΘ

DOGMATIKH_FRONT_600-600x800Ἡ ἀνά χεῖρας ἐπίτομη Δογματική ἐπιχειρεῖ νά ἐκθέσει μέ ἀκρί­βεια καί νά ἑρ­μη­­νεύ­­σει, κατά τό δυνατόν, πληρέστερα τό πε­ριεχό­­με­νο τῆς πίστεως καί τῆς κα­τα­γεγραμμένης ἐμπει­ρίας, τοῦ “φρο­νή­­ματος” καί τῆς ζωῆς τῆς Ὀρθοδόξου Καθολικῆς ἘκκλησίαςΤά δόγματα, πού εἶναι οἱ περιεκτικές προτάσεις πίστεως τῆς ἐκ­κλη­σιαστικῆς κοινό­τη­τας στήν Ἁγία Τριάδα καί τόν Χρι­στό σέ μία μακραίωνη συνέ­χεια καί ἀδιάκοπη ἑνότητα ζωῆς καί θεολογίας, προ­σελκύουν καί σήμε­ρα, ἐνδε­χο­μένως περισσό­τε­ρο, τό ἐρευ­­­­­­νη­τικό ἐν­δια­­φέ­­ρον ὀρθο­δό­­ξων θεολόγων ἀλλά καί ἑτε­ρο­δό­ξων μελετη­τῶν καί πολλῶν θύραθεν συγγραφέ­ων. Λαμβάνοντας σοβαρά ὑπόψη τήν εὐρύτερη ἐνασχόληση μέ τήν ἔκθε­ση καί τή θεολογική σημασία τῶν ὀρθῶν δογ­­μά­των τῆς πί­στεως καί τῶν προεκτάσεών τους στή ζωή τοῦ σύγ­χρο­νου ἀνθρώ­που, πα­ράλ­ληλα μέ τήν αὐξα­νό­με­νη γλωσ­σική δυ­σκο­λία προσέγγι­σης, ἀναδί­φη­σης καί κατανόησης τῶν κει­­με­νι­­κῶν μαρ­τυ­ριῶν, θε­ω­­ροῦ­με ὅτι ἔχει κατα­­στεῖ ἐπι­τα­­κτι­­κή πλέον ἡ ἀνά­­­γκη τῆς ἐκ νέου προσέγγισης καί διερεύνησης τῶν θεμά­των πού ἐμπεριέχει ἡ Δογ­­­μα­­τική τῆς Ὀρ­θο­δό­ξου Ἐκ­κλη­σίας.

Συγκεκριμένα, ἡ διερεύνηση αὐτή στό παρόν συγγραφικό ἐγχεί­ρη­μα ἐπικεντρώνε­ι τό ἐνδιαφέρον τοῦ συγγραφέα στήν ἀνά­­δει­ξη τῶν στοι­χείων ἐκεί­νων πού ἀπο­σα­­φηνίζουν καί ἑρμη­νεύουν ἀκριβέστερα τό θε­ο­λο­γικό περιε­χό­­μενο τῶν δογμάτων τῆς Ἐκ­κλησίας καί τῶν συνε­πειῶν καί ἐφαρ­μογῶν τους στή ζωή τῶν με­­λῶν της. Μέ τόν τρόπο δέ ἀνά­πτυξης καί παρουσίασής τους στίς θεματικές πε­ρι­οχές τῆς Δογ­μα­τι­κῆς, ἐπιδιώκεται ἡ ἐπίτευξη, κατά τό δυνατόν, τῆς ἐπιζητού­με­­νης σμίκρυνσης τῆς ἀπό­­­­­στα­σης μεταξύ τῆς θεο­λο­γίας τῆς Ἐκκλη­σίας καί τῆς σύγχρονης θεολογικῆς ἔρευνας.

Στήν προσπά­θειά του γιά τή διεξοδική ἐξέταση τῶν κυ­ριο­τέ­­ρων πτυχῶν τοῦ πε­­ρι­ε­χομένου τῆς ὀρθοδόξου πίστεως, σέ δια­χρο­­νία καί συγ­χρο­­νία μέ τόν τρόπο ζωῆς τῶν μελῶν τοῦ ἐκκλη­σια­στι­κοῦ σώμα­τος, συ­νει­σφέ­ρουν οὐσιαστικά καί γόνιμα ἡ λει­τουρ­γική συ­­­νύ­­παρ­ξη, ἡ ἄρ­ρη­­κτη σύνδεση καί συσχέτιση τῆς Δογματικῆς μέ τή βι­βλική μα­ρ­­τυρία καί τήν πατερική πα­ράδοση, μέ τό ἦθος καί τή λα­τρεία, μέ τή θεωρία καί τήν πράξη τῆς Ἐκκλησίας. Ἡ θεολογική καί ἱστο­ρική τεκ­μηρίωση τῶν ὀρθῶν δογμάτων τῆς πί­στεως ἀκολουθεῖ “τάς τῶν ἁγίων θεοπνεύστους θεο­λο­γίας καί τό τῆς Ἐκκλησίας εὐσεβές φρό­νη­μα” (Συνοδικόν τῆς Ὀρθοδοξίας).

Τοῦτο ἀποτυπώ­νε­ται στά μνη­­­­μεῖα τοῦ ὑπερδισχιλιετοῦς πο­λι­­τι­­σμοῦ λό­γου καί τέ­χνης, πού παράγει ἐν παντί τόπῳ καί χρόνῳ ἡ Ἐκ­κλη­σία καί γνωστοποιεῖται ἀπευθείας ἀπό τούς φο­ρεῖς τῆς χα­ρι­σματικῆς της ζωῆς. Ἐξάπαντος, ἕνα τέτοιο ἐγχείρημα δέν μπορεῖ νά ἀγνο­­ήσει ἤ νά ὑπο­βαθμίσει τήν ἀνα­γκαι­­ό­τη­τα μιᾶς σύγ­­χρο­­νης ἐκφο­ρᾶς τῆς θεολο­γι­κῆς μαρ­τυρίας σέ εἰλικρινή καί γόνιμο διά­λο­γο μέ τά θε­με­­λιώ­­δη προ­βλή­­­μα­τα, τίς ἀπο­­­ρίες καί τίς ἀναζη­τήσεις τοῦ ση­με­ρινοῦ ἀν­θρώ­που. Τό τε­λευ­­ταῖο κρί­νε­ται ἰδι­­­αι­­­­τέ­ρως ση­­μα­­ντικό καί ἄκρως ἐπί­καιρο γιά τήν ἐ­ποχή μας, ἡ ὁποία ἔχει χα­ρα­­­κτη­ρισθεῖ ὡς αἰώ­νας τῆς ἀνθρω­πο­λογίας.

Ἀντί εἰσαγωγῆς ἐπισημαίνονται τά θεολογικά πρότερα στό ὀρθό­δοξο δόγμα καί τή Δογ­μα­­τι­κή. Ἀναμφιβόλως, αὐτά ἔχουν θε­ο­λο­γικό χαρα­κτή­ρα, συν­δέο­νται ἄρρηκτα καί ὀργα­νι­κά μέ τό πε­ριεχόμενο τῆς Δογ­ματικῆς καί συμ­­βάλλουν στήν κα­λύ­τερη καί εὐχε­ρέ­στε­ρη μελέτη καί ἐξοικείωση μέ τά δόγματα τῆς πίστεως.

Στό θεματικό κορμό τῆς Δογματικῆς, πέραν τῆς διδασκαλίας περί τῶν θεοφανειῶν ὡς πηγῆς θεογνωσίας, περί τοῦ τριαδικοῦ Θεοῦ, τοῦ Χρ­ι­στοῦ καί τῆς Ἐκ­κλη­σίας, πε­ρι­­λαμ­βά­νο­νται καί συ­νε­­­ξετά­ζο­­νται οἱ ἐπιμέρους ἑνό­τητες τῆς περί Ἁγίου Πνεύματος καί ἱερῶν μυ­στη­ρίων δι­­δα­σκαλίας (ὡς μέ­­σων καί τρόπου θε­ρα­πείας καί σωτη­ρίας τοῦ ἀνθρώ­που ἤ ὡς λόγου περί τῆς ἐν Χρι­­στῷ ζωῆς τοῦ κόσμου), καθώς ἐπί­σης ζητήματα περί τοῦ ἀνθρώπου (ἀπό τή δη­μι­ουργία στή θέωση) καί περί τῶν ἐσχάτων (ἀνα­και­νισμός τῆς κτί­σεως, ἐσχα­το­λο­γική τε­λείωση “…καί ζωήν τοῦ μέλ­λοντος αἰῶνος”). Ἡ παρουσίασή τους γίνε­ται στό πλαίσιο μιᾶς ἀλληλοπε­ρι­χωρούμενης ἑνότητας καί ἐσώ­τατης σύνδε­σης, καθώς ὅλα συ­να­παρ­τίζουν τήν πίστη, τή ζωή καί τή διδα­σκα­λία τῆς Ἐκκλησίας σέ ὁλόκληρη τήν ἱστορική της διαδρομή.

Τό παρόν σύγγραμμα ἀποσκοπεῖ στήν ἐξυπηρέτηση τῶν δι­δα­κτικῶν ἀναγκῶν τῶν φοιτητῶν τῆς Θεολογίας καί γενικῶς ὅσων ἐπι­δει­κνύουν φιλομάθεια περί τά δογματικά θέματα τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκ­κλησίας. Πρός τοῦτο ἐπιλέγεται ἡ χρήση σ’ αὐτό συντετμημένων ὑπο­ση­μει­ώσεων, περί τῶν ὁποίων λεπτομέρειες παρατίθενται στόν πί­να­κα τῆς Βι­βλι­ο­γρα­­φίας, πρός πληρέστερη ἐνημέρωση τῶν ἐνδιαφε­ρο­μένων εἰδικῶν καί μή μελετητῶν.

Ὁλοκληρώνοντας μέ τή χάρη τοῦ ἐν τριάδι Θεοῦ τήν παρούσα ἔκδο­ση τῆς συγγραφικῆς μας κατάθεσης καί παρα­δί­δοντάς την στούς ἀγαπητούς καί καλοπροαίρετους ἀναγνῶστες, εὐελ­πι­στοῦ­με νά γίνει ἀφορμή καί νά δώ­σει καί σέ ἄλλους ὤθηση νά προ­χωρήσουν σέ πε­ραιτέρω μελέτη τοῦ ὀρθοδόξου δόγματος.

Ἡ ἐργασία μας ἀφιερώνεται σέ ὅσους, στή σημερινή ἐποχή τῶν πολλῶν προβλημάτων, ἀδιεξό­δων καί ποικίλων ἀνα­ζη­τή­σ­εων, ἐξα­κολουθοῦν ὡς ἀλη­θι­νοί “ἐρα­στές” νά ἐπι­­λέ­γουν νά ἐρευνοῦν “τό ἐνα­πόθετον καί κεκρυμ­μέ­νον κάλλος τῶν ὀρθ­ῶν δογ­μάτων τῆς πί­στεως”. Προ­δή­λως, αὐ­τοί θά ἔχουν ἀντιληφθεῖ ὅτι ζοῦν, κι­νοῦ­νται καί ὑπάρ­χουν ἐπειδή ἀκριβῶς τούς συντηρεῖ, τούς συνέχει καί τούς συ­ν­τρο­­φεύει παντοτινά “ἡ χάρις τοῦ Κυ­ρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ καί ἡ ἀγά­πη τοῦ Θεοῦ καί Πατρός καί ἡ κοι­νωνία τοῦ Ἁγίου Πνεύματος”.

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Πρόλογος             13

Θεολογικά πρότερα στό δόγμα καί τή Δογματική

1. Περί δογμάτων καί πραγμάτων. Τό ὀρθόδοξο δόγμα ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ. Πηγές καί θεμέλια τοῦ δόγματος. Ἡ σύγχρονη μαρτυρία τῆς πίστεως      17

2. Διάκριση κτιστοῦ καί ἀκτίστου. Θεολογία καί Οἰκονομία. Ἡ θεολογία τῆς Ἐκκλησίας καί ἡ σύγχρονη θεολογική ἔρευνα. Μέθοδος καί περιεχόμενο τῆς Δογματικῆς            38

Α΄. Οἱ θεοφάνειες ὡς πηγή θεογνωσίας     

1. Περί τῆς γνώσεως τοῦ Θεοῦ       75

2. Ἐγώ εἰμι ὁ Ὤν          82

3. Χριστός, ὁ πρῶτος θεολόγος        85

4. Ἑρμηνεία τῶν θεοφανειῶν καί ἡ σημασία τους       92

Β΄. Περί τοῦ τριαδικοῦ Θεοῦ

1. Κίνηση καί περιχώρηση στήν τριαδική θεότητα         103

2. Ὁ τριαδικός Θεός στή διδασκαλία τοῦ Μεγάλου Ἀθανασίου καί τῶν Καππαδοκῶν Πατέρων       113

3. Ἡ περιχώρησις στήν περί Ἁγίας Τριάδος διδασκαλία τοῦ ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Δαμασκηνοῦ        128

4. Ἑνώσεις καί διακρίσεις στήν τριαδική θεότητα κατά τόν ἅγιο Γρηγόριο τόν Παλαμᾶ        135

5. Διάκριση οὐσίας καί ἐνεργειῶν τοῦ Θεοῦ      146

Γ΄. Τό μυστήριον τοῦ Χριστοῦ

1. Τό χριστολογικό πλαίσιο τῆς Α΄ καί Β΄ Οἰκουμενικῆς Συνόδου      165

2. Ὁ χριστολογικός ὅρος τῆς Συνόδου τῆς Χαλκηδόνος       180

3. Προέκταση τῶν χριστολογικῶν αἱρέσεων – Ἡ συμβολή τοῦ ἁγίου Μαξίμου τοῦ Ὁμολογητοῦ        186

4. Χριστολογία τοῦ ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Δαμασκηνοῦ

    α. Ἡ καθ’ ὑπόστασιν ἕνωση τῶν δύο φύσεων στή μία σύνθετη ὑπόσταση τοῦ Λόγου καί οἱ δογματικές της ἀκολουθίες           195

    β. Ἡ περιχώρηση τῶν δύο φύσεων στό πρόσωπο τοῦ Χριστοῦ           205

    γ. Οἱ δύο θελήσεις καί οἱ δύο ἐνέργειες τοῦ Χριστοῦ                 208

5. Ἡ χριστολογική καί σωτηριολογική σημασία τοῦ ὅρου “Θεοτόκος”      214

Δ΄. Ἄνθρωπος, ὁ ἐν μικρῷ μέγας

1. Δημιουργία τοῦ ἀνθρώπου        225

2. Τό προπατορικό ἁμάρτημα καί οἱ συνέπειές του      237

3. Τό Μυστήριο τῆς ἐνσάρκου Οἰκονομίας        243

4. Ὁ ἐν Χριστῷ καινός ἄνθρωπος        257

5. Ἡ σωτηρία τοῦ “ὅλου” ἀνθρώπου       269

6. Ἡ παγκοσμιότητα τῆς ἐν Χριστῷ σωτηρίας       280

7. “Κοινωνία θεώσεως”         289

Ε΄. Περί τῆς Ἐκκλησίας καί τῆς ἐν Χριστῷ ζωῆς

1. Χριστοκεντρική Ἐκκλησιολογία       301

2. Ἡ ἀρχή καί ἡ ἐν Χριστῷ φανέρωση τῆς Ἐκκλησίας          305

3. Ἐκκλησία ὡς “σῶμα Χριστοῦ”         309

4. Ἅγιο Πνεῦμα καί Ἐκκλησία            317

5. Κοινωνία χαρισμάτων            325

6. Ἑνότητα κλήρου καί λαοῦ          333

7. Ὁ συνοδικός θεσμός          345

8. “… εἰς μίαν, ἁγίαν, καθολικήν καί ἀποστολικήν Ἐκκλησίαν”            352

9. Τά μυστήρια τῆς Ἐκκλησίας ἤ λόγος περί τῆς ἐν Χριστῷ ζωῆς τοῦ κόσμου               365

    α. Τό βάπτισμα καί τό χρίσμα       378

    β. Ἡ μετάνοια – ἐξομολόγηση         387

    γ. Ἡ θεία Εὐχαριστία           400

    δ. Ἐκκλησία σημαινομένη ἐν τοῖς μυστηρίοις        416

Στ΄. … καί ζωήν τοῦ μέλλοντος αἰῶνος

1. Ὁ ἐν Χριστῷ ἄνθρωπος καί ὁ ἀνακαινισμός τῆς κτίσεως          425

2. Ἡ πορεία τῆς Ἐκκλησίας διά τῆς ἱστορίας πρός τά ἔσχατα         442

3. “Ὁ ἀρραβών τοῦ Πνεύματος”        446

4. Κοινωνία ἐσχάτων         451

5. Ἐσχατολογική τελείωση καί “ζωήν τοῦ μέλλοντος αἰῶνος”         454

Βιβλιογραφία         

Α´. Πηγές  

1. Ἔργα Πατέρων καί Ἐκκλησιαστικῶν συγγραφέων       471

2. Πρακτικά καί ἀποφάσεις Οἰκουμενικῶν Συνόδων        471

3. Λειτουργικά Βιβλία         472

Β´. Βοηθήματα  

1. Ἑλληνόγλωσσα         472

2. Ξενόγλωσσα             483

Πίνακες

Α΄. Πίνακας ἁγιογραφικῶν χωρίων     487

Β΄.  Πίνακας κυρίων ὀνομάτων            492

Γ΄. Πίνακας ὅρων καί πραγμάτων       496

Profile photo of Μόσχος Γκουτζιούδης

Σχετικά με Moschos Gkoutzioudis;Μόσχος Γκουτζιούδης

Επίκ. Καθ. Τμήματος Θεολογίας ΑΠΘ
Κατηγορίες: ΒΙΒΛΙΑ. Ετικέτες: . Προσθήκη στους σελιδοδείκτες.

Τα σχόλια έχουν κλείσει.