Συζήτηση στρογγυλής τράπεζας με θέμα: Μάθημα των θρησκευτικών και θρησκειολογία: Σχέση αντιπαράθεσης ή συνύπαρξη παιδαγωγικής αναγκαιότητας;

posterΤο Τμήμα Θεολογίας του ΑΠΘ και το Εργαστήριο Παιδαγωγικής του ιδίου Τμήματος διοργανώνουν την Παρασκευή 9 Δεκεμβρίου 2016 συζήτηση στρογγυλής τράπεζας με θέμα: “Μάθημα των θρησκευτικών και θρησκειολογία: Σχέση αντιπαράθεσης ή συνύπαρξη παιδαγωγικής αναγκαιότητας;” Προσκεκλημένος ομιλητής θα είναι ο Univ.–Prof. DDr. Martin Rothgangel, Καθηγητής Θρησκευτικής Παιδαγωγικής και Κοσμήτορας της Προτεσταντικής Θεολογικής Σχολής του Πανεπιστημίου της Βιέννης. Στη συζήτηση συμμετέχουν οι:

Α. Ζιάκα (Αναπλ. Καθηγήτρια Τμήματος Θεολογίας ΑΠΘ),

Β. Μητροπούλου (Αναπλ. Καθηγήτρια Τμήματος Θεολογίας ΑΠΘ),

Π. Παναγιωτόπουλος (Φυσικός – Δρ. Θεολογίας),

Μ. Ράντζου (Επικ. Καθηγήτρια Τμήματος Θεολογίας ΑΠΘ),

Αθ. Στογιαννίδης (Επικ. Καθηγητής Τμήματος Θεολογίας ΑΠΘ).

Τη συζήτηση συντονίζει ο Επικ. Καθηγητής του Τμήματος Θεολογίας ΑΠΘ Αθ. Στογιαννίδης. Ώρα έναρξης: 17:30 στο Β΄ αμφιθέατρο της Θεολογικής Σχολής του ΑΠΘ.

Κατηγορίες: ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ | Ετικέτες: , | Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο Συζήτηση στρογγυλής τράπεζας με θέμα: Μάθημα των θρησκευτικών και θρησκειολογία: Σχέση αντιπαράθεσης ή συνύπαρξη παιδαγωγικής αναγκαιότητας;

Δεύτερη συνάντηση των μελών του Βiblicum για το ακαδημαϊκό έτος 2016-2017

biblicum-2016Η δεύτερη συνάντηση των μελών του Βiblicum, το οποίο διοργανώνει ο Τομέας Βιβλικής Γραμματείας και Θρησκειολογίας του Τμήματος Θεολογίας του ΑΠΘ, για το ακαδημαϊκό έτος 2016-2017 θα γίνει τη Δευτέρα 5 Δεκεμβρίου και ώρα 19.30 στην αίθουσα του Μουσείου του τρίτου ορόφου της Θεολογικής Σχολής. Εισηγήτρια θα είναι η Επίκουρη Καθηγήτρια του Τμήματος Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογίας του ΑΠΘ κ. Aικατερίνη Τσαλαμπούνη με θέμα: «Λούθηρος και Καινή Διαθήκη».

Κατηγορίες: ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ | Ετικέτες: | Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο Δεύτερη συνάντηση των μελών του Βiblicum για το ακαδημαϊκό έτος 2016-2017

Δήμητρα Κούκουρα, Η Σπουδή στη Θεολογία, εκδόσεις Μπαρμπουνάκη, Θεσσαλονίκη 2016

14x21-teliko«Η σπουδή στη Θεολογία» από τις εκδόσεις Μπαρμπουνάκη (Θεσσαλονίκη 2016), της καθηγήτριας της Θεολογικής Σχολής του ΑΠΘ κ. Δήμητρας Κούκουρα είναι ένα εύχρηστο και περιεκτικό σε γνώσεις εγχειρίδιο για την Εισαγωγή στη Θεολογία. Απευθύνεται  στους πρωτοετείς φοιτητές των Θεολογικών Σχολών αλλά και σε κάθε αναγνώστη, που επιθυμεί να παρακολουθήσει τη σπουδή της Θεολογίας στην Ανατολή και τη Δύση, να γνωρίσει τη σταδιακή διαμόρφωση των πανεπιστημιακών ιδρυμάτων και τη θέση της Θεολογίας μέσα σε αυτά. Αποτελείται από δύο Μέρη και ένα Επίμετρο.

Στο Α΄ Μέρος γίνεται αναφορά στην εγκύκλιο παιδεία που αναπτύχθηκε τον 5ο αι. π.Χ. στην Αθήνα, διότι α) σχετίζεται με την παλαιότερη ονομασία του γνωστικού αντικειμένου ως «Εγκυκλοπαιδεία της Θεολογίας» και β)  συνέβαλε σημαντικά στην καλλιέργεια της ανθρώπινης σκέψης, στον διάλογο του Ευαγγελίου με τον πολιτιστικό περίγυρο της ελληνόφωνης Ανατολής και στην ανάπτυξη των ακαδημαϊκών ιδρυμάτων και των επιστημών στη Δύση και στη συνέχεια σε ολόκληρο τον κόσμο.

Ακολούθως παρουσιάζονται και συγκρίνονται τα χαρακτηριστικά των δύο εισαγωγικών προσεγγίσεων με τις παλαιότερες ονομασίες, «Εγκυκλοπαιδεία της Θεολογίας» και «Εισαγωγή στη Θεολογία». Εξετάζονται οι διάφορες σημασίες του όρου «θεολογία» στην αρχαία ελληνική και τη χριστιανική γραμματεία. Αποτυπώνεται διαχρονικά η σπουδή της Θεολογίας στα εκπαιδευτικά ιδρύματα της ελληνόφωνης Ανατολής και της λατινόφωνης Δύσης, η δημιουργία των πρώτων πανεπιστημίων στη Δύση με τις δομές διοίκησης και λειτουργίας που διέπουν και τα σύγχρονα ΑΕΙ, η σπουδή της Θεολογίας στους νεώτερους χρόνους, η αμφισβήτηση και η αποδοχή της ανάμεσα στις επιστήμες, οι θεολογικές σπουδές στην Ελλάδα και το μέλλον της Θεολογίας στο σύγχρονο πανεπιστήμιο.

Με δεδομένο το πλαίσιο που διέπει τη λειτουργία των Ευρωπαϊκών Ανωτάτων Εκπαιδευτικών Ιδρυμάτων μετά την υπογραφή της κοινής Διακήρυξης της Μπολόνια το έτος 1999, παρατίθενται επίσης και οι σχετικές αποφάσεις, ώστε όσοι εισέρχονται να σπουδάσουν στο πανεπιστήμιο να γνωρίζουν τις υποχρεώσεις τους αλλά και τις δυνατότητες που τους προσφέρονται.

Στο Β΄ Μέρος παρατίθενται κείμενα σύγχρονου θεολογικού προβληματισμού από τη δεκαετία του 1960 και εξής, που παραθέτουν τα χαρακτηριστικά της Ορθόδοξης Θεολογίας, τη σχέση της με την Εκκλησία, τη δυναμική και στατική θεώρηση της πατερικής παράδοσης, τις επιστημονικές μεθόδους και τον πολιτιστικό περίγυρο μέσα στον οποίο καλλιεργείται η θεολογική σκέψη, όπως επίσης και την ανάγκη της μαρτυρίας της χριστιανικής πίστης τον σύγχρονο κόσμο.

Στο Επίμετρο οι υποψήφιοι ερευνητές μπορούν να ανεύρουν περιεκτικές οδηγίες για την εκπόνηση επιστημονικών εργασιών: τον προσδιορισμό του θέματος, τη μεθοδολογία, τη βιβλιογραφία, την αποδελτίωση και την αξιολόγηση  των ευρημάτων, τη σύνθεση, τη δομή, το γλωσσικό ύφος, το σύστημα των παραπομπών, τον βιβλιογραφικό κατάλογο και τον πίνακα περιεχομένων.

Κατηγορίες: ΒΙΒΛΙΑ | Ετικέτες: | Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο Δήμητρα Κούκουρα, Η Σπουδή στη Θεολογία, εκδόσεις Μπαρμπουνάκη, Θεσσαλονίκη 2016

Επιστημονικό Συμπόσιο με θέμα «Οικουμενικό Πατριαρχείο και Θεία Λατρεία» στη Θεσσαλονίκη

afissaΈνα ενδιαφέρον Διεθνές Επιστημονικό Συμπόσιο με θέμα «Οικουμενικό Πατριαρχείο και Θεία Λατρεία» θα πραγματοποιηθεί από την Πέμπτη 1 έως και το Σάββατο 3 Δεκεμβρίου 2016 στο Αμφιθέατρο του Πατριαρχικού Ιδρύματος Μελετών στην Ιερά Πατριαρχική και Σταυροπηγιακή Μονη Βλατάδων της Θεσσαλονίκης. Το παρόν διεθνές συμπόσιο είναι το τρίτο στη σειρά επιστημονικών συμποσίων με τίτλο: Ορθοδοξία και Οικουμένη και σε αυτό συμμετέχουν καθηγητές από τις δύο Θεολογικές Σχολές της χώρας μας καθώς και από το εξωτερικό (Αυστρία, Ιταλία, Σερβία), καθηγητές από άλλες σχολές, όπως επίσης και Μητροπολίτες. Δείτε το αναλυτικό πρόγραμμα και τους ομιλητές εδώ.

Κατηγορίες: ΣΥΝΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΗΜΕΡΙΔΕΣ | Ετικέτες: | Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο Επιστημονικό Συμπόσιο με θέμα «Οικουμενικό Πατριαρχείο και Θεία Λατρεία» στη Θεσσαλονίκη

Μαρία Παζάρσκη (Δρ. Θεολογίας), Μορφές μεσιτείας στην Παλαιά Διαθήκη

dsc_5150

Εισήγηση στο 14ο Διεθνές Συνέδριο της Ελληνικής Εταιρείας Βιβλικών Σπουδών με θέμα: «Το πρόσωπο της Μητέρας του Χριστού στην Αγία Γραφή»

Φωτογραφίες: Βασίλειος Τζέρπος (Δρ. Θεολογίας)

Το ρήμα μεσιτεύω σημαίνει μεσολαβώ, διαπραγματεύομαι, μεσολαβώ ως μεσίτης. Μεσιτεία είναι η μεσολάβηση, η διαπραγμάτευση[1]. Στην Παλαιά Διαθήκη συναντάμε πολλούς μεσίτες στους οποίους ο Θεός εμπιστεύεται μια αποστολή. Πρόκειται για μεσολαβητές που κατόπιν εντολής του αναλαμβάνουν τον ρόλο του αρχηγού και καθοδηγητή του λαού με τον οποίο ο Θεός έκλεισε διαθήκη[2], ή έχουν επιφορτιστεί με την ευθύνη να αναγγείλουν ένα μήνυμα τιμωρίας ή σωτηρίας για τον λαό συνολικά ή για μεμονωμένα άτομα. Κοινά στοιχεία στις περιπτώσεις μεσιτείας είναι η κλήση από τον Θεό, η απουσία άρνησης από τα πρόσωπα που καλούνται να γίνουν οι διάμεσοι μεταξύ Θεού και ανθρώπων, η πίστη και υπακοή, το στοιχείο ότι γίνονται όργανα του Θεού στο σχέδιο της σωτηρίας και μεσολαβητές του θείου θελήματος.

Στην Παλαιά Διαθήκη ο μεσίτης μπορεί να είναι πρόσωπο αλλά και άγγελος. Ο Θεός επεμβαίνει ως σωτήρας στην ιστορία και αποκαλύπτεται μέσα από τις σωτηριώδεις ενέργειές του. Μέσα στο σχέδιό του για τη σωτηρία του ανθρώπου, που προετοιμάστηκε με τον τρόπο που αποτυπώνεται στην Παλαιά Διαθήκη και εκπληρώνεται στο πρόσωπο του Κυρίου μας, μεσίτες εξαγγέλλουν την ελπίδα της σωτηρίας αρχικά για τον Ισραήλ και στα αιχμαλωσιακά και μεταιχμαλωσιακά χρόνια για όλο τον κόσμο[3]. Μέχρι τη στιγμή της θείας ενανθρώπησης ο Θεός θέλησε να αναδειχθούν διάφοροι μεσολαβητές ανάμεσα στον ίδιο και τον λαό του, τον Ισραήλ, οι οποίοι θα προπαρασκεύαζαν και θα προμήνυαν τη μεσιτεία που θα ασκούσε ο Ισραήλ ανάμεσα στο Θεό και σ’ ολόκληρη την ανθρωπότητα[4]. Δια μέσου αυτών θα προχωρούσε το σχέδιο της θείας οικονομίας και δια μέσου αυτών θα αποκαλυπτόταν βαθμιαία ο Θεός στον άνθρωπο μέχρι την ενσάρκωση του Λόγου του. Η μεσιτεία του Ισραήλ εκπληρώθηκε τελικά με τη μεσιτεία του Χριστού, του μοναδικού Μεσίτη Θεού και ανθρώπων, ο οποίος μόνο αυτός μπορεί άμεσα να μεσιτεύει στον Πατέρα και σε μας[5]. Σε αυτή την άσκηση της μεσιτείας του αναστημένου Ιησού έχει δοθεί μια ιδιαίτερη θέση στη Θεοτόκο Μαρία[6].

Από την περίοδο της προϊστορίας του ισραηλιτικού λαού μέχρι και την περίοδο της βασιλείας η έννοια της μεσιτείας συνδέεται με το θέμα της εκλογής, της πίστης και της σωτηρίας του Ισραήλ. Ο ρόλος των προπατόρων, Αβραάμ, Ισαάκ, Ιακώβ παίζει σημαντικό ρόλο στο θέμα της εκλογής[7] και στην ιδιαίτερη σχέση που αρχίζει να αναπτύσσει ο Θεός με τον λαό σε αυτή την χρονική περίοδο. Ο Θεός αποκαλύπτεται στους Πατριάρχες του Ισραήλ, και σύμφωνα με τη σχετική παράδοση εκλογής, δεν έχει όνομα αλλά είναι ο Θεός τους που αναπτύσσει μια σχέση με τον λαό που εκπροσωπούν[8]. Συνδετικός κρίκος σε όλες τις παραδόσεις, από τον Αβραάμ μέχρι τον Ιωσήφ είναι η διαθήκη-συμφωνία που κλείνει ο Θεός με τους Πατριάρχες[9], η οποία διαρκεί αιώνια και επεκτείνεται και στους απογόνους τους[10]. Ο Θεός προστατεύει το λαό των Πατριαρχών[11] και υπόσχεται τη σωτηρία του. Η σωτηρία στην προκειμένη περίπτωση συνδέεται με την υπόσχεση[12] για κατάκτηση της γης Χαναάν και την απόκτηση αναρίθμητων απογόνων[13], εφόσον όμως οι ίδιοι τηρήσουν τη διαθήκη[14]. Για να εκπληρωθεί η θεία υπόσχεση ο όρος είναι η ανθρώπινη πιστότητα. Οι Πατριάρχες παρά την ακαταληψία του Θεού είναι πιστοί[15], «δούλοι του Κυρίου»[16]. Τον υπηρετούν, νιώθουν μεγάλη οικειότητα προς αυτόν και δείχνουν υπακοή και  απεριόριστη πίστη[17].

dsc_5147

Η καθαυτό ιστορία του Ισραήλ αρχίζει με τη δράση του Μωυσή. Η κλήση του από τον Θεό αποτελεί δωρεά της θείας παρουσίας στον Ισραήλ[18]. Ο Θεός αποκαλύπτεται στο Μωυσή, κάνει γνωστό το όνομά του και τον εξοπλίζει με τη δύναμη να κάνει θαύματα[19]. Ο Μωυσής γίνεται ο δούλος του[20]. Συνάπτει Διαθήκη με τον Θεό. Κατόπιν εντολής του αναλαμβάνει την έξοδο του λαού από την Αίγυπτο προς τη γη της επαγγελίας. Λόγω της σπουδαιότητας της αποστολής του είναι το μόνο πρόσωπο στη Βίβλο που ονομάζεται μεσίτης[21]. Παραλαμβάνει το νόμο από το χέρι του Θεού και λειτουργεί ως αρχηγός και νομοθέτης από μέρους του Θεού[22]. Λογοδοτεί στο Θεό μεσιτεύοντας υπέρ των ανομιών του λαού και προσπαθεί να τον εξευμενίσει[23]. Επιπλέον, είναι φορέας του πνεύματος του Θεού[24]. Η επαφή του Μωυσή με τον Θεό είναι τόσο άμεση που ξεπερνά και αυτή του προφήτη αλλά και κάθε άλλου προσώπου[25]. Στο Αριθμοί 12,8 λέει ο Κύριος :«Στόμα με στόμα του μιλάω και φανερά. Όχι με λόγους σκοτεινούς. Και τη μορφή μου ακόμη βλέπει…»[26]. Στο Εξ 33,18 ζητά από τον Θεό να του δείξει τη «δόξα» του. Τελικά ο Κύριος αρνήθηκε στο Μωυσή τη θέα του προσώπου του γιατί κανείς άνθρωπος που θα τον δει δε θα ζήσει[27]. Εξαιτίας των Ισραηλιτών και της θεϊκής οργής που υπέμεινε ο Μωυσής λίγο πριν την είσοδο στη Χαναάν[28] ο Ιησούς του Ναυή κατόπιν εντολής του Κυρίου ολοκλήρωσε το έργο του Μωυσή με το ρόλο του στρατιωτικού ηγέτη και φύλακα του νόμου και συνέβαλε στην εκπλήρωση της υπόσχεσης που είχε δοθεί από τον Θεό στον Αβραάμ για την κατάκτηση της γης της επαγγελίας[29] καθώς και στη σύνδεση της καταγωγής του Ισραήλ με τους Πατριάρχες[30]. Ποτέ όμως η εξουσία του δεν ήταν σαν αυτή του ιερέα ή του προφήτη[31].

Η ανανέωση της εκλογής του Ισραήλ γίνεται στη συνέχεια με νέες προσωπικότητες που ο Θεός θέτει στην πολιτική ή πνευματική ηγεσία του λαού του[32]. Κάτω από τις υπάρχουσες συνθήκες οι Κριτές είναι τα πρόσωπα με τα οποία ανανεώνει ο Θεός τη Διαθήκη του με τον Ισραήλ. Τους αποστέλλει χωρίς προετοιμασία, μέσω κάποιου αξιώματος, να σώσουν το λαό του και εκείνος βιώνει εμπειρικά την επιθυμία του Κυρίου να σχετίζεται μαζί του ο ίδιος ως σωτήρας[33]. Μια δύναμη που προέρχεται από τον Θεό τους ωθεί και τους ντύνει σαν φόρεμα. Ο φόβος του Γιαχβέ κάνει τους Κριτές πρόθυμους να στρατευτούν και να κερδίσουν τη νίκη[34]. Όπως και η προφητεία, η αποστολή των Κριτών από το Θεό θεωρείται σωτήρια δωρεά του Γιαχβέ στο λαό του[35]. Ο κριτής και η εμφάνισή του συνδέονται με μια ορισμένη έκφραση της δικαιοσύνης του Γιαχβέ. Όσο ζει ο Κριτής «κρίνει» το λαό του, δηλαδή φροντίζει να υπάρχει υπακοή στη δικαιοσύνη του Γιαχβέ[36].

Με την εγκαθίδρυση της βασιλείας στον Ισραήλ η έννοια της εκλογής παίρνει καινούριο νόημα. Σ’ ένα προχωρημένο στάδιο της ιστορίας του Ισραήλ η εκλογή μεταφέρεται στο θεσμό της βασιλείας. Χαρισματικοί ηγέτες παρουσιάζονται όταν αυτός τους έχει ανάγκη, υποδεικνύονται και εκλέγονται από τον Κύριο. Ο βασιλιάς πάντα είναι κάποιος εκλεκτός. Ο Δαυίδ, ο Ζοροβάβελ, αλλά και πρόσωπα ξένα προς τον Ισραήλ, παρουσιάζονται να έχουν εκλεγεί από τον Γιαχβέ για να επιτελέσουν το έργο του[37]. Ο λαός τους αποδέχεται και παίζει σημαντικό ρόλο στην ενθρόνισή τους[38]. Σύμφωνα με το υλικό που προσφέρουν τα ιστορικά βιβλία της Π.Δ.[39],  οι ιδιότητες του βασιλιά του Ισραήλ είναι ότι είναι εκλεγμένος από τον Θεό και τοποθετημένος από τον ίδιο στο θρόνο του. Ο Θεός δέχεται τον βασιλιά ως γιο που τον έχει υιοθετήσει[40]. Είναι ο αντιπρόσωπός του στη γη και κάθεται στο θρόνο του. Ο βασιλιάς είναι ο «χριστός κυρίου»[41] και με αυτή την ιδιότητα φορέας του θεϊκού πνεύματος. Απονέμει το θεϊκό δίκαιο στη γη και φροντίζει για τη λατρεία προς το Θεό. Εάν παρακούσει τις εντολές του Θεού, τότε η τιμωρία μεταβιβάζεται στο λαό, αλλά υπάρχει και η περίπτωση να χάσει ο ίδιος το θρόνο του[42]. Ως μεσάζοντας μπορεί να ευλογεί το λαό εκ μέρους του Θεού με τον οποίο βρίσκεται σε στενή επαφή. Ο βασιλιάς δεν ταυτίζεται ποτέ με τον Θεό. Ούτε γίνεται ποτέ αντικείμενο λατρείας. Επιπλέον, η δύναμή του δεν ξεπερνά τις δυνάμεις της φύσης[43]. Απλώς και μόνο είναι γιος του Γιαχβέ, «κατ’ υιοθεσίαν». Η Π.Δ. δε γνωρίζει καμία μορφή θεοποίησης του βασιλιά[44].

Μια ακόμη σωτήρια δωρεά του Κυρίου στο λαό του αποτελεί ο λόγος του προφήτη[45]. Ο Θεός αποκαλύπτει τις βουλές του μέσω των δούλων του, των προφητών[46], οι οποίοι εμπνέονται απευθείας από τον ίδιο και μεταδίδουν αυτό που ακούνε ή βλέπουν. Γίνονται το στόμα του Θεού. Ο Γιαχβέ είναι ο μόνος που αποφασίζει και «εκλέγει» κάποιον στο αξίωμα του προφήτη. Ο γνήσιος προφήτης χρειαζόταν παρρησία και «πνεύμα Κυρίου»[47] ή το «χέρι του Γιαχβέ»[48]. Όταν ερχόταν το πνεύμα Κυρίου στον προφήτη, αυτός δεν μπορούσε ούτε να αρνηθεί, ούτε να αντιδράσει. Μια δυνατή ορμή τον ανάγκαζε από μέσα του να κάνει ό,τι ζητούσε ο Θεός[49]. Η κλήση των προφητών συνδέεται με κάποια σοβαρή πολιτική, ηθική, θρησκευτική, κοινωνική κρίση που παρουσιάζεται στο λαό τους[50]. Έναντι της κρίσιμης κατάστασης ο Θεός αποκαλύπτει το θέλημά του δια των προφητών[51]. Ο προφήτης παραλαμβάνει από τον Θεό ένα «λόγο» (νταβάρ) όταν του δίνεται το μήνυμα. Ο «λόγος» αποτελεί το χαρακτηριστικό του προφήτη, το οποίο δεν αφορά σε προφορικό κήρυγμα αλλά αποτελεί συμβάν, γεγονός[52] που προεξοφλεί την πραγματικότητα[53]. Η έκφραση «έτσι έχει μιλήσει ο Γιαχβέ» υποδηλώνει ότι ο προφήτης μιλά ως απεσταλμένος του Κυρίου. Το ίδιο ισχύει για το α΄ ενικό πρόσωπο που χρησιμοποιεί για να πει το λόγο του Γιαχβέ[54]. Μιλάει σαν να είναι ο ίδιος ο Κύριός του, που, ανάλογα με το περιεχόμενο του μηνύματος, απειλεί, υπόσχεται ή προτρέπει[55]. Τα κείμενα των προφητών παραμένουν πάντοτε το «ρήμα του Θεού»[56]. Η εκπλήρωση και επαλήθευση του λόγου των προφητών[57], ακόμη κι αν διαπιστωνόταν μετά από πολλά χρόνια, συντέλεσε ώστε να αποτελούν άγια γραφή στην Παλαιά Διαθήκη[58]. Η πρόρρηση της σωτηρίας του ανθρώπου από τον Μεσσία Χριστό αποτελεί το πιο σημαντικό μήνυμα της προφητείας[59].

dsc_5159Κατά τη μεταιχμαλωσιακή εποχή συναντάμε μια ιδιαίτερη μορφή μεσολάβησης. Αντί της αποκάλυψης του θείου θελήματος μέσω του προφήτη και του νόμου υπάρχει η παράσταση της προσωποποιημένης σοφίας η οποία δεν είναι αυθύπαρκτη αλλά θείας προέλευσης. Οι ενότητες Πρμ κεφ. 8, Ιώβ κεφ. 28, Σοφ Σειρ κεφ. 24, Βαρ κεφ. 3 και Σοφ Σολ κεφ 1-6, κεφ. 6-10 και κεφ 10-19 από τη σοφιολογική γραμματεία της Π.Δ. μιλάνε για μια γυναικεία φιγούρα με την οποία παρουσιάζεται η σοφία. Όποιος την ακούει και τηρεί τις εντολές της εξασφαλίζει μια ευτυχισμένη ζωή, συνεπώς την εύνοια του Κυρίου[60]. Οι υποσχέσεις της δε βγαίνουν ουδέτερα από το στόμα κάποιου σοφού αλλά από την προσωποποιημένη σοφία που βρίσκεται σε στενή σχέση με τον Γιαχβέ και απευθύνεται στους ανθρώπους με έναν κηρυγματικό λόγο. Για τον λόγο αυτό τα λόγια της αποκτούν ιδιαίτερη βαρύτητα, αλλιώτικη από της σοφίας που βασιζόταν στην ανθρώπινη εμπειρία και προερχόταν από έναν δάσκαλο – ανθρώπινο ον[61]. Η προσωπική κλήση της σοφίας στο Πρμ 8,22 εξ, αλλά και πριν στο Πρμ 1,20, συνεπάγεται τη φανέρωση της θεϊκής σωτηρίας[62]. Η σοφία αποτελεί μια υπέρτατη αρχή ή μέση ύπαρξη και λειτουργεί ως μεσολαβητής της φανέρωσης του Θεού[63]. Δια της σοφίας ο Θεός εξακολουθεί να παραμένει ο μοναδικός κυβερνήτης της ζωής καθώς η ίδια μεταφέρει τη βούλησή του. Όποιος ακούσει το κήρυγμά της θα καρπωθεί τα αγαθά της ζωής[64] και θα είναι ευτυχισμένος[65]. Η σοφία γίνεται οδηγός όχι μόνο του Ισραήλ αλλά κάθε ανθρώπου ξεχωριστά στην πορεία της ζωής του[66]. Ενσαρκώνει αυτό που ο άνθρωπος έχει ανάγκη για μια σωστή ζωή και που αυτό του το χορηγεί ο Θεός. Η σοφία δεν συνιστά απλά μια διδασκαλία σωτηρίας, αλλά είναι πρόσωπο που ομιλεί με το «εγώ» και καλεί σε σωτηρία[67]. Προέρχεται από τον Κύριο. Παύει να αποτελεί λόγο μόνο των ανθρώπων, θεωρείται ένα είδος αποκαλυπτικού λόγου και τελικά ταυτίζεται με τον λόγο του Θεού[68]. Έτσι η σοφιολογική διδασκαλία μπορεί να συγκρίνεται πλέον με τον προφητικό λόγο[69]. Μέσω της παρουσίας της σοφίας γίνεται αντιληπτός ο Θεός. «Όποιος βρίσκει εμένα, αυτός βρίσκει και τη ζωή[70]. Βασικά με τον τρόπο αυτό μόνο ο Γιαχβέ μπορεί να μιλήσει[71]. Η σοφία όμως δεν είναι ο ίδιος ο Γιαχβέ[72]. Αποτελεί κάτι ξεχωριστό από αυτόν, το οποίο φανερώνεται ως ένα από τα δημιουργήματά του, ωστόσο ως το πρώτο όλων των δημιουργημάτων και ταυτίζεται με τον κοσμικό νου που ο Θεός τροφοδότησε κατά τη δημιουργία του. Πουθενά βέβαια στον ιουδαϊσμό δεν υπάρχει παράδοση που να χαρακτηρίζει τη σοφία ως θεότητα. Η σοφία, παρότι παρουσιάζεται ως πρόσωπο, δεν έχει δικά της χαρακτηριστικά παρά μόνο ένα τίτλο τον οποίο έχει δανειστεί. Από τη μια είναι συνδεδεμένη με το Γιαχβέ (Πρμ 8,22-31) και από την άλλη η ίδια κατοικεί ανάμεσα στους ανθρώπους (Πρμ 8,21.34)[73]. Η παράσταση αυτή μπορεί να ερμηνευτεί ως προσπάθεια του σοφού δασκάλου να ενισχύσει την αυθεντικότητα της διδασκαλίας του μέσω της προσωποποίησής της[74]. Η προσπάθεια αυτή δείχνει να κορυφώνεται στο Σοφ Σειρ κεφ. 24, όπου, εκτός από την προσωποποιημένη σοφία[75] που μιλά σε πρώτο πρόσωπο εγκωμιάζοντας τον εαυτό της, συναντάμε την ταύτισή της με την ιουδαϊκή τορά. Αυτοσυστήνεται ως «κοσμική υπόσταση»[76] και τονίζει τη θεϊκή καταγωγή της. Μιλά για την παρουσία της σε όλο τον κόσμο και την παντοδυναμία της, όπως αυτή φανερώνεται στον ίδιο τον Ισραήλ, για την προφητική καθώς και τη διδακτική δύναμή της. «Από το στόμα του υψίστου προήλθε ως μια προφερόμενη λέξη και σαν ομίχλη που σκέπασε τη γη»[77]. Αν και κυριαρχεί στους ανθρώπους και στα έθνη, φαίνεται να αδυνατεί να καθορίσει πού να αναπαυτεί και πού να κατοικήσει μέχρι ο δημιουργός της να τη διατάξει να κατασκηνώσει ανάμεσα στους απογόνους του Ιακώβ, στη χώρα του Ισραήλ. Αυτή είναι η κληρονομιά της σύμφωνα με το Σοφ Σειρ 24,4-12. Στο στίχο 12 η λέξη κληρονομιά αποτελεί ένα είδος σύνοψης με την οποία η σοφία αποκτά μια ιουδαϊκή ταυτότητα. Αυτή είναι η παρουσία που κατοίκησε στην «αγία σκηνή» (Σοφ Σειρ 24,18) δηλαδή στη Σιών. Από κει κι έπειτα η δύναμή της παραπέμπει όπως δείχνει το κείμενο από το Σοφ Σειρ 24,23 εξ στο ότι η σοφία είναι η ίδια η τορά[78], ο νόμος που εξήγγειλε ο Θεός στο Μωυσή με τον οποίο αυτός διοικούσε το λαό του ως κληρονομιά για την κοινότητα του Ιακώβ. Αυτό είναι κάτι παραπάνω από μια απλή δήλωση της ταύτισης της σοφίας με την τορά[79]. Ιδιαίτερα στο Σοφ Σειρ 24,23 γίνεται λόγος για το βιβλίο της διαθήκης με τον Ύψιστο και φαίνεται να εννοεί όλη την τορά ή πεντάτευχο. Η σοφία που κατοικεί ανάμεσα στο λαό του Θεού παίρνει μορφή μέσα στην τορά. Εδώ γίνεται ξεκάθαρα λόγος για την αιώνια προϋπάρχουσα τορά που στη συγκεκριμένη περίπτωση πρόκειται για το λόγο του Θεού. Αυτός παραδόθηκε μέσω του νόμου, που τώρα ταυτίζεται με τη σοφία[80]. Το τι δηλώνουν κάθε φορά οι έννοιες αυτές σχετίζεται άμεσα με τα δεδομένα της εποχής και τη σχέση που ο Ισραήλ βιώνει με το Θεό του. Η προσωποποίηση της σοφίας στο Σοφ Σειρ κεφ. 24 εκπληρώνει μια ειδική λειτουργία, η οποία προσαρμόζεται στα μέτρα του περιεχομένου του[81]. Γίνεται λόγος για το νόμο υπό μια γενική έννοια, στην ουσία επειδή πρόκειται εκ νέου να προσδιορίσει τη σχέση του Ισραήλ, του νόμου του, όπως επίσης και της σοφίας του, με τη σοφία των άλλων λαών[82]. Η σοφία τώρα είναι η τορά του Γιαχβέ η οποία περιέχει τη σοφία. Αυτή η σοφιολογική διάσταση της τορά, στα πλαίσια της οποίας ο νόμος αποτελεί το δρόμο για την επιτυχία στη ζωή του σοφού[83], προσπάθησε να δώσει στη σοφία, που παλαιότερα αποτελούσε τον εγγυητή επιτυχίας, καθώς και στη λατρεία, το χαμένο κύρος τους μετά την αμφισβήτηση στα θεμέλιά της από τον Ιώβ και τον Εκκλησιαστή[84]. Στο πλαίσιο αυτό σοφία και τορά καθιερώνονται και γίνονται κανόνες συμπεριφοράς. Η σοφία μέσω της τορά προσδιορίζεται ακριβέστερα και ταυτόχρονα αποκτά μια σταθερότερη βάση στον ιουδαϊσμό. Αποτελεί πλέον τον νόμο που ερμηνεύεται υπό το πνεύμα της σοφίας[85]. Ο νόμος, παρόλο που φαίνεται να παραπέμπει στην τήρηση των εντολών του Γιαχβέ, ταυτίζεται με τη θεϊκή σοφία, η οποία κατεβαίνει στη γη και εγκαθίσταται για να καθοδηγήσει και να διδάξει. Τη σοφία, που στην ουσία αποτελεί τον λόγο του Θεού, μπορεί κανείς να τη βρει μέσα στο νόμο. Ο νόμος έχει τον πρώτο λόγο κα αποτελεί το ρυθμιστή των πάντων στη ζωή[86]. Υπό αυτή την έννοια του νόμου η σοφία κατανοείται αρχικά ως η τάξη της δημιουργίας στην οικουμενική της διάσταση[87], η οποία όμως στη συνέχεια κατεβαίνει και εγκαθίσταται στον Ισραήλ ως ιδιαίτερη ρυθμιστική τάξη στο λαό αυτό[88]. Η σοφία δεν αποτελεί πλέον απόκρυφο για τους ανθρώπους μέγεθος[89] αλλά είναι προσπελάσιμη, τουλάχιστον για τον Ισραήλ. Έρχεται στον λαό αυτό και εγκαθίσταται με τη μορφή του νόμου του Θεού στο εσωτερικό του. Ποτέ πιο πριν στα πλαίσια της σοφιολογικής γραμματείας δεν είχε γίνει λόγος για τον Ισραήλ. Η σοφία τώρα εντάσσεται στην ιστορία αυτού του λαού και ο σοφός για πρώτη φορά εκλαμβάνεται ως μέλος του λαού του Θεού. Κατά συνέπεια αξιώνεται της διαθήκης με τον Γιαχβέ[90].

Η ταύτιση της σοφίας με την τορά την καθιστά μεσίτρια που προέρχεται από το Θεό, βρίσκεται ανάμεσα στους ανθρώπους και είναι φορέας του νόμου που είχε παραδώσει ο Θεός στο Μωυσή. Είναι η φωνή του Θεού και μεταφέρει απευθείας τον λόγο[91] του Θεού[92]. Η υπακοή στο νόμο είχε ταυτιστεί με τη σοφία από το Δευτερονόμιο ως το πρέπον για τον Ισραήλ[93] αλλά και από τον Ιερεμία που είχε εκφράσει το ίδιο πνεύμα[94]. Η ταύτιση αυτή θα πρέπει να αποτελεί μια θεολογική συνέπεια της οποίας η βάση είχε τεθεί ήδη στα κεφάλαια 1-9 των Παροιμιών και τώρα ωρίμασε. Στην κατεύθυνση αυτή του Σοφ Σειρ κεφ. 24, που εκπροσωπεί τον ορθόδοξο ιουδαϊσμό της όψιμης ελληνιστικής περιόδου, ακολούθως στους κύκλους των ραβίνων[95], η σοφία αποτέλεσε τη σοφία του Ισραήλ και οι ραβίνοι θεωρήθηκαν οι σοφοί του. Ο σοφιολογικός λόγος τώρα αποκτά το κύρος του προφητικού λόγου που ήταν λόγος Θεού. Αυτός που υπακούει στις εντολές του Θεού σύμφωνα με τους σοφούς του ορθόδοξου ιουδαϊσμού είναι ο εκλεκτός που θα σωθεί όπως και το ιερό κατάλοιπο κατά τους προαιχμαλωσιακούς προφήτες. Η σωτηρία θα έλθει ως ανταπόδοση για την υποταγή στο νόμο. Αν και γίνεται λόγος για την έννοια της διαθήκης ωστόσο δεν υπάρχει αναφορά σε ελπίδα σωτηρίας που αναμένεται. Ο συγγραφέας του βιβλίου προσπαθεί να ανακόψει την απειλή της ιουδαϊκής ταυτότητας από την ορμή επιρροής του ελληνιστικού πνεύματος επηρεασμένος από τα ιστορικά δεδομένα της εποχής καθώς και από την κρίση της σοφίας με την αμφισβήτηση της διδασκαλίας της ανταμοιβής από τους σοφούς των βιβλίων του Ιώβ και του Εκκλησιαστή[96]. Στο πλαίσιο αυτής της αντιπαράθεσης η αποκαλυπτική σοφία μετέθεσε τη σωτηρία των εκλεκτών δίκαιων και ευσεβών τηρητών του ιουδαϊκού νόμου στη ζωή μετά το θάνατο. Ίδιο πνεύμα συναντάμε και στα κεφάλαια του πρώτου τμήματος του βιβλίου της Σοφίας Σολομώντα (Σοφ Σολ κεφ. 1-6) που φέρνει στο προσκήνιο, πιθανόν υπό την επιρροή μιας πρώιμης ιουδαϊκής αποκαλυπτικής, το θέμα της εσχατολογίας και της τύχης του κάθε ατόμου μετά θάνατον, για την ακρίβεια την ιδέα της αφθαρσίας και της αθανασίας της ψυχής, που αντιμετωπίζεται ως καρπός της δίκαιας σοφίας. Οι συγκεκριμένες αντιλήψεις φαίνεται ότι έχουν την καταγωγή τους σε σοφούς δασκάλους που ανήκαν σε κύκλο Ιουδαίων που πίστευε σε μια καθαρά εσχατολογική προοπτική της ζωής και ήλπιζε στη μελλοντική ενέργεια του Γιαχβέ, η οποία όμως θα αφορούσε τους δίκαιους[97]. Η διδασκαλία για τους αγγέλους βρήκε το χώρο της εδώ για να αναπτυχθεί ιδιαίτερα σε αυτή τη φάση του ιουδαϊσμού όπου η ελπίδα για σωτηρία των δίκαιων μετατοπίστηκε στη ζωή μετά το θάνατο. Αναπτυγμένη αυτή η πίστη από τους αποκαλυπτικούς σοφούς[98] ήρθε να δώσει απαντήσεις σε μια σειρά από ερωτήματα που γέννησε μια μακρά χρονική περίοδος, από τη βαβυλώνια αιχμαλωσία κι έπειτα, όπου, από τη μια, υπήρχε η αίσθηση ενός απόμακρου Θεού που δεν επεμβαίνει με τις σωτηριώδεις ενέργειές του στην ιστορία του λαού Ισραήλ, και από την άλλη, αμφισβητούνταν έντονα από τη σοφιολογική διδασκαλία του βιβλίου του Ιώβ και του Εκκλησιαστή, η διδασκαλία της ανταπόδοσης, σύμφωνα με την οποία ο δίκαιος, δηλαδή αυτός που τηρεί τις εντολές του Θεού, δικαιώνεται σ’ αυτή τη ζωή. Η τάση προς το υπερκόσμιο και το αφηρημένο στην ιουδαϊκή πίστη περί Θεού ευνόησε τη δημιουργία μέσων υπάρξεων, οι οποίες ωθήθηκαν στον κόσμο μεταξύ του υπάρχοντα μακρινού Θεού και των ανθρώπων[99]. Τέτοιες μέσες μορφές, οι οποίες αποτελούσαν τις λεγόμενες υποστάσεις, όπως η σοφία στο Πρμ 8,22 εξ, στο Ιώβ κεφ. 28 και στα άλλα αντίστοιχα κείμενα ή οι άγγελοι, αυξήθηκαν τόσο στον ιουδαϊσμό της Παλαιστίνης όσο και της διασποράς[100]. Αυτό δείχνει η μετέπειτα εξέλιξη στην ιουδαϊκή σκέψη, όπου συναντάται το φαινόμενο του υποστασιοποιημένου πνεύματος            καθώς και μεταγενέστερες μορφές όπως του λόγου του Θεού[101]. Στην ίδια συνάφεια ανήκουν οι απόπειρες προσωποποίησης του κακού καθώς και η ανάπτυξη της διδασκαλίας των αγγέλων στο χώρο της αποκαλυπτικής που υπερβαίνει κατά πολύ τις οριοθετημένες αρχαίες ισραηλιτικές παραστάσεις[102].

dsc_5388

Στην Παλαιά Διαθήκη οι άγγελοι εμφανίζονται και αυτοί ως απεσταλμένοι του Θεού[103]. Η μεσιτεία εντάσσεται στα καθήκοντά τους. Πρόκειται για πνευματικά όντα που περιτριγυρίζουν τον Γιαχβέ στον ουράνιο βασιλικό θρόνο του, τον υπηρετούν και αποτελούν την ουράνια αυλή του. Από εκεί αποστέλλονται για να μεταφέρουν στους ανθρώπους ένα μήνυμα με τη μορφή εντολής ή υπόσχεσης[104]. Οι άγγελοι δε θεωρούνται συνεργάτες αλλά εκτελεστές των εντολών του Θεού. Ο χώρος εμφάνισής τους έχει να κάνει είτε με θεοφάνειες του Γιαχβέ[105], είτε με διάφορες υπηρεσίες και εντολές που αυτοί ως αγγελιοφόροι του είναι υποχρεωμένοι να φέρουν εις πέρας[106]. Σε πολλά χωρία της Παλαιάς Διαθήκης αναφέρεται ότι οι άγγελοι[107] ή ζώντες δίκαιοι[108] πρεσβεύουν στο Θεό για τους ανθρώπους[109]. Στη διήγηση του Εξ κεφ. 30 πίσω από τον άγγελο που θα οδηγεί τον Ισραήλ βρίσκεται ο ίδιος ο Γιαχβέ, του οποίου την όψη δεν μπορεί κανένας άνθρωπος να υπομείνει, όπως διαβεβαιώνει ο Θεός τον Μωυσή[110]. Αυτή είναι η απάντηση στο ερώτημα «γιατί άραγε έχουμε μεσολαβητές, απεσταλμένους, μεσίτες του Θεού. Στο Εξ 23,21 ο Γιαχβέ ταυτίζει τον εαυτό του με τον άγγελό του με τη διαβεβαίωση: «Το όνομά μου είναι σ’ αυτόν»[111].

Τις ίδιες παραστάσεις για τους αγγέλους συναντάμε και στην Αποκαλυπτική Γραμματεία, όπου οι άγγελοι είναι φύλακες και προστάτες των ανθρώπων, ιδιαίτερα των δίκαιων, εκείνων που επέλεξε ο Θεός. Μεταφέρουν και εισακούουν τις προσευχές όσων απευθύνονται ιδιαίτερα σε αυτούς και φροντίζουν για την άφεση των αμαρτιών τους. Ενδεχομένως στην ίδια κατεύθυνση, σε μια μεταγενέστερη εποχή, η Εκκλησία όρισε τη Θεοτόκο ως τη «μετά Θεόν καταφυγή», αυτή που μεσιτεύει[112] για τη σωτηρία των χριστιανών[113] στον Ιησού Χριστό[114]. Στον αρχάγγελο Γαβριήλ που παρουσιάστηκε στη Θεοτόκο μπορούμε να διακρίνουμε τον ίδιο τον Θεό που εξαγγέλλει το χαρμόσυνο μήνυμα της σωτηρίας για όλη την ανθρωπότητα (Λκ 1,26-38) και καθιστά την Παναγία πρόσωπο δια του οποίου δεν υπόσχεται μόνο σωτηρία αλλά πραγματοποιεί τη σωτηρία. Η Θεοτόκος, δια της οποίας τελικά πραγματοποιήθηκε η σωτηρία, αφού ανταποκρίθηκε στην κλήση της ως μητέρα του απόλυτου σωτήρα του ανθρώπου, του Ιησού Χριστού [115], κατέστη η λογική κλίμακα που κατέβασε τον Θεό στον κόσμο και ανέβασε τον άνθρωπο στο Θεό. Κρίκος που συνέδεσε τον ουρανό με τη γη. Έδωσε στον Θεό τη σάρκα, ώστε ο Λόγος του Θεού να γίνει «ομοούσιος ημίν κατά την ανθρωπότητα, σαρξ εκ της σαρκός και οστούν εκ των οστέων του ανθρώπινου σώματος[116]. Είναι το πρόσωπο για το οποίο η Εκκλησία βλέπει στην Παλαιά Διαθήκη να υπάρχουν προφητείες και προτυπώσεις, όπως το Γεν 3,15, το λεγόμενο «πρωτευαγγέλιο», όπου  προφητεύεται η ήττα του διαβόλου από το Χριστό, το Ησ 7,14, προφητεία για τη γέννηση του Χριστού από την Παναγία ή το Ιεζ 44, 1-3, προφητεία σχετικά με την αειπαρθενία της Θεοτόκου[117].

dsc_5362

[1] Λεξικό H. G. Liddel- R. Scott, A. Κωνσταντινίδου, volC, pg – 125.

[2] Zimmerli, W., Επίτομη Θεολογία της Παλαιάς Διαθήκης, μτφρ. Β. Στογιάννου, Αθήνα 31981, σσ. 86, 100.

[3] Βλ. σχ. Καϊμάκη, Δ., Σιών και Ιερουσαλήμ στον Δευτεροησαΐα, Θεσσαλονίκη 1990, σ. 56.

[4] Κατά την περίοδο αυτή αναπτύσσεται κυρίως η ιδέα της εσχατολογικής βασιλείας του Γιαχβέ πάνω σε όλο τον κόσμο. Με κέντρο την Ιερουσαλήμ θα απονείμει δικαιοσύνη και σωτηρία σε όλα τα έθνη. «Ο Γιαχβέ είναι ένας Θεός που ενδιαφέρεται για όλο τον κόσμο, εκλέγει όμως τον Αβραάμ και μέσα από αυτόν τον Ισραήλ. Αυτό το κάνει γιατί θέλει να πραγματοποιήσει το σκοπό του». Βλ. Καϊμάκη, Δ., Θέματα Παλαιοδιαθηκικής Θεολογίας, Θεσσαλονίκη 2007, σ. 70.

[5] Καρμίρη, Ι., Τα δογματικά και συμβολικά μνημεία της ορθοδόξου καθολικής Εκκλησίας, τ. 2, Graz 1968, σσ. 594, 679, 751..

[6] Ιδιαίτερη θέση σε αυτή την άσκηση μεσιτείας έχει δοθεί και στον Ιωάννη τον Βαπτιστή. Ο Ιωάννης ο Πρόδρομος, ως βαπτιστής του Κυρίου είναι ο μεσίτης μεταξύ Παλαιάς και Καινής Διαθήκης.  Γι’ αυτό αναγνωρίζεται από την Εκκλησία ως ο μεγαλύτερος από όλους τους προφήτες, επειδή σ’ αυτόν φανερώθηκε κατά τη βάπτιση του Κυρίου το μέγα μυστήριο της Αγίας Τριάδας. Ο Γρηγόριος ο Θεολόγος αποκαλεί τον Ιωάννη μεσίτη «τον προ του μεσίτου μεσίτην, μεσίτη παλαιάς διαθήκης και νέας», Λόγος ΚΑ΄,Γ΄, «Εις τον Μέγαν Αθανάσιον επίσκοπον Αλεξανδρείας, PG 35, 1083- 1128.                                                   

[7] Koch, K., «Zur Geschichte der Erwählungsvorstellung in Israel», ZAW 67, 1955, σσ. 205 εξ. – Καϊμάκη, Δ., Θέματα Παλαιοδιαθηκικής Θεολογίας, ό.π., σ. 67.

[8] Εξ 3,6.- Η έκφραση «Ο Θεός του Αβραάμ, ο Θεός του Ισαάκ και ο Θεός του Ιακώβ» δε σημαίνει τρεις θεούς αλλά τρεις διαφορετικούς τρόπους και ίσως τρία διαφορετικά ονόματα με τα οποία ο Θεός αποκαλύφθηκε στους Πατέρες σύμφωνα με τα Γεν 31,41· 49,24· 15,1 Pahak Yitzhak (ο Φόβος του Ισαάκ), Abir Ya’ akob (ο Ισχυρός του Ιακώβ) και ίσως Magen Abram (η Ασπίδα του Αβραάμ). Βλ. Αγουρίδη, Σ., Ιστορία της Θρησκείας του Ισραήλ, Αθήνα 1995, σ. 37.

[9] Καϊμάκη, Δ., Θέματα Παλαιοδιαθηκικής Θεολογίας, Θεσσαλονίκη 2007, σσ. 58-59.

[10] Γεν 17,7. 13. 19.

[11] Η έννοια του προσωπικού φύλακα-θεού ήταν κοινή σε όλη την αρχαϊκή Ανατολή. Βλ. Αγουρίδη, Σ., Ιστορία της Θρησκείας του Ισραήλ, ό.π., σ. 37.

[12] Βλ. Αγουρίδη, Σ., ό.π., σσ. 119 κ.ε.

[13] Γεν 12,1-3.

[14] Καϊμάκη, Δ., Παραδόσεις εκλογής και Δευτεροησαΐας, διδακτ. διατρ., Θεσσαλονίκη 1983, σσ. 29-30.

[15] Οι συγγραφείς της Γένεσης μιλάνε για τα ελαττώματά τους και τις επιλήψιμες πράξεις τους. Για παράδειγμα, ο Αβραάμ συμπεριφέρθηκε σκαιότατα προς την Άγαρ, ο Ιακώβ ξεγέλασε τον γέροντα πατέρα του, για να του αποσπάσει τα πρωτοτόκια και πολλά άλλα.  Από τον Τριτοησαΐα ασκείται έντονη πολεμική κυρίως κατά του Ιακώβ και πιστεύει πως οι προπάτορες, Αβραάμ και Ιακώβ ξέχασαν το λαό. Κάποιο Ψαλμοί μιλούν για αμαρτίες των πατριαρχών παράλληλα με αμαρτίες του λαού. Βλ. Ησ 63,16. Ψλ 78,7 εξ · 95,8 εξ · 106,7 εξ. Θρ 5,7. – Καϊμάκη, Δ., Θέματα Παλαιοδιαθηκικής Θεολογίας, Θεσσαλονίκη 2007, σσ. 59, 61,63, 66, 67.

[16] Γεν 26,24. Εξ 32,13.- Ο τίτλος αυτός στην Π.Δ. δίνεται σε ορισμένα μόνο άτομα που έχουν με τον Θεό μια ιδιαίτερη σχέση. Στο βιβλίο του Νεεμία χαρακτηρίζονται ως εκλεκτοί (Νεεμ 9,7). Σύμφωνα με τον Δευτερονομιστή, ως δούλοι του Κυρίου οφείλουν να αγαπάνε τον Κύριό τους, να είναι προσκολλημένοι πάνω του και να τον φοβούνται. Βλ. Καϊμάκη, Δ., Θέματα Παλαιοδιαθηκικής Θεολογίας, ό.π., σσ. 66, 67, 59. 

[16] Zimmerli, W., ό.π., σ. 100.

[17] Ψλ 22,5.

[18] Zimmerli, W., ό.π., σ. 100.

[19] Εξ 3, 13-16. · κεφ. 4.

[20] Συνολικά 40 φορές, αναφέρεται με αυτή την ιδιότητα. Βλ. Koch, K.,  ό.π., σ. 212.

[21] Γαλ 3,19: «δι’ αγγέλων εν χειρί μεσίτου» .

[22] Εξ 32,11-12. 31-34.

[23] Ιδιαιτέρως ο Ελωχιμιστής παρουσιάζει τον Μωυσή ως μεσίτη ενώπιον του Γιαχβέ. Σε σχέση με τις συνεχείς αποστασίες του λαού ο Γιαχβέ παρουσιάζεται αυστηρός και συμπονετικός. Το στοιχείο αυτό του μεσίτη ενώπιον του Γιαχβέ συναντάται σε όλους τους προφήτες. Βλ. Αγουρίδη, Σ., Ιστορία της θρησκείας του Ισραήλ, ό.π., σσ. 66,67.

[24] Μάλιστα σε τέτοιο βαθμό, που ο Θεός, σύμφωνα με το Αρ 11,16 εξ και 24 εξ, δίνει μέρος του πνεύματος του Μωυσή σε εβδομήντα πρεσβυτέρους του λαού οι οποίοι είναι συγκεντρωμένοι γύρω από τη σκηνή. Βλ. Zimmerli, W., ό.π., σ. 101.

[25] Εξ 33,11.

[26] Αρ 12,8.

[27] Εξ 33, 19-22 εξ. Ησ  6,5.

[28] Δτν 1,37 · 3,26.

[29]Zimmerli, W., ό.π., σ. 92 .

[30] Rad, von G., Theologie des Alten Testaments, τ. 1, München 41966, σσ. 171-172.

[31] Βλ. Zimmerli, W., ό.π., σ. 101.

[32] Καϊμάκης, Δ., Θέματα Παλαιοδιαθηκικής Θεολογίας, Θεσσαλονίκη 2007, σ. 70.

[33] Zimmerli, W., ό.π., σσ. 104-105.

[34] Κρ 5,2.

[35] Ο Σαμψών είναι κατά το Κρ 13, 5.7 Ναζηραίος. Για Ναζηραίο κάνει λόγο το Αρ κεφ. 6 και το Αμ 2,11. Ο Ναζηραίος σύμφωνα με αυτές τις αναφορές είναι άνθρωπος καθαγιασμένος από τον Γιαχβέ με ιδιαίτερο τρόπο, ο οποίος ως φορέας ενός θεϊκού χαρίσματος κατατάσσεται άμεσα στους «σωτήρες του Ισραήλ». Βλ. σχ. Zimmerli, W., ό.π., σσ. 105, 107.

[36] Οι Κριτές αποτέλεσαν μεμονωμένες περιπτώσεις ανθρώπων που ουσιαστικά ήταν οι δέκτες του θεϊκού δικαίου και προστάτες του λαού. Βλ. σχ. Καϊμάκης, Δ., Παραδόσεις εκλογής και Δευτεροησαΐας, διδ. διατρ., Θεσσαλονίκη 1983, σ. 47.- Παζάρσκη, Μ. Ι., «Η δικαιοσύνη του Θεού στην Παλαιά Διαθήκη από την εποχή των Πατριαρχών μέχρι τη μεταιχμαλωσιακή προφητεία», ΔΒΜ, τ. 25, 2007, έτ. 35, σσ. 19-20.

[37] Καϊμάκη, Δ., Θέματα Παλαιοδιαθηκικής Θεολογίας, ό.π., σσ. 75-76.

[38] Αυτό συνέβη στην περίπτωση του Σαούλ (Α΄ Βασ 10,24 · 11,15 · 15,10 εξ), του Δαυίδ (Β΄ Βασ 2,4), του Σολομώντα (Γ΄ Βασ 12,1).- Βλ. Noth, M., Gott, König, Volk im Alten Testament, Gesammelte Studien zum Alten Testament, München 1957, σσ. 209-211.

[39] Ο καθηγητής Δ. Καϊμάκης παραθέτει όλο αυτό το υλικό στο Καϊμάκη, Δ., Παραδόσεις εκλογής και Δευτεροησαΐας, διδ. διατρ., ό.π., σσ. 49-50.

[40] Β΄ Βασ 7,14.

[41] Για το θέμα αυτό κάνουν λόγο οι βασιλικοί ψαλμοί. Βλ. σχ. Καιμάκη, Δ., Ψαλώ τω Θεώ μου, υπόμνημα σε εκλεκτούς Ψαλμούς, Θεσσαλονίκη 1990, σσ. 31-32, 200 κ.ε.

[42] Για τον Δευτερονομιστή, στο πλαίσιο της θεολογίας της εκλογής  που αναπτύσσει, ο βασιλιάς θεωρείται υπεύθυνος για την πιστή τήρηση του νόμου του Μωυσή στα όρια της βασιλείας του. Για τον όρο «θεολογία της εκλογής» του Δευτερονομιστή βλ. σχ. Vriezen, C. Th., Die Erwählung Israels nach dem Alten Testament, AthANT 24, Zürich 1953, σ. 47.- North, C.R., «The Religious Aspects of Hebrew kingship», ZAW 9, 1932, σσ. 36-37.

[43] Βλ. σχ. Καϊμάκη, Δ., Παραδόσεις εκλογής και Δευτεροησαΐας, διδ. διατρ., Θεσσαλονίκη 1983, σσ. 46, 50, 51, 52.- Bernhardt, K. H., «Das Problem der altorientalischen Königsideologie im Alten Testament unter besonderer Berücksichtigung der Geschichte der Psalmenexegese dargestellt und kritisch gewürdigt», SVT 8, 1961, σσ. 67-86.

[44] Rad, von G., «Das jüdische Königsritual», ThLZ 1947, σ. 214.

[45] Βλ. σχ. Ιερ 7,25 ·18,18. Αμ 2,10-11.

[46] Αμ 3,7.

[47] Μιχ 3,8.

[48] Ως «πνεύμα Κυρίου» νοείται, όχι μια διανοητική πνευματικότητα που διαθέτει ο προφήτης, αλλά όπως στο σωτήρα-κριτή και τον βασιλιά, ένα δυναμικό φαινόμενο που επειδή προέρχεται από τον ίδιο το Θεό υπερνικά τον προφήτη και τον εξωθεί σε κατορθώματα που δεν ήταν δυνατά στην καθημερινή του ζωή (Α΄ Βασ 10,6.10 · 19,20εξ. Δ΄ Βασ  2,16). Το «χέρι του Γιαχβέ» (Δ΄ Βασ 3,15εξ. Ησ 8,11.  Ιερ 15,17) είναι μια ακόμη έκφραση για το δυναμικό αυτό στοιχείο.- Βλ. σχ. Zimmerli, W., ό.π., σσ. 126-127.- Roberts, J.J.M., «The Hand of Yahweh», VT 21, 11971, σσ. 244-251.

[49] Αμ 7,15.

[50] Αγουρίδης, Ιστορία της θρησκείας του Ισραήλ, ό.π., σσ. 141-149.

[51] «Πολυμερώς και πολυτρόπως ελάλησεν ο Θεός δια των προφητών στους Πατέρες σχετικώς με τη θρησκευτική και ηθική συμπεριφορά τους απέναντί του κάτω από διάφορες ιστορικές συνθήκες» λέει η προς Εβραίους Επιστολή (Εβρ 1,1).

[52] Ησ 9,7. Ιερ 23,29.

[53]Zimmerli, W., ό.π., σ. 129.

[54] Υπάρχει, μάλιστα, η παράσταση να παραλαμβάνει ο προφήτης το μήνυμα από το ουράνιο συμβούλιο του Γιαχβέ ( Ιερ 23,33. Ησ 6,8).

[55] Βλ. Αγουρίδη, Σ., Ιστορία της Θρησκείας του Ισραήλ, ό.π., σ. 151.                                                                                                                                     

[56] Βλ. Αγουρίδη, Σ., ό.,π., σ. 143.

[57] Βλ. Zimmerli, W., ό.π., σ. 131.

[58] Αγουρίδη, Σ., Ιστορία της θρησκείας του Ισραήλ, ό.π., σσ. 144 κ.ε..

[59] Βλ. Καϊμάκη, Δ., Σιών και Ιερουσαλήμ στον Δευτεροησαΐα, Θεσσαλονίκη 1990, σ. 117.

[60] Βλ. σχ. Παζάρσκη, Μ. Ι., Από τη σοφία στο λόγο και το πνεύμα, Προβληματισμοί στη Σοφιολογική Γραμματεία, Θεσσαλονίκη 2009.

[61] Βλ. Murphy, R. E., «The Kerygma of the Book of Proverbs», Interpr. XX, 1966, σ. 7.-  Zimmerli, W., «Zur Struktur der alttestamentlichen Theologie», ZAW 51, 1933, σσ. 181-189.- Steiert, F.-J., Die Weisheit Israels – ein Fremdkörper im Alten Testament?, FrThS 143, Freiburg · Basel · Wien 1990, σ. 297.

[62] Rad,  von G., Theologie des Alten Testaments, τ. 1, München 51966, σ. 457.

[63] Hengel, M., Judentum und Hellenismus, WUNT 10, Tübingen 1969, σσ. 143 εξ. -Wied, G., Der Auferstehungsglaube des späten Israel in seiner Bedeutung für das Verhältnis von Apokalyptik und Weisheit, Bonn 1967, σ. 133.

[64] Πρμ 3,13.18.

[65] L. G. Perdue, G., L., Wisdom and Creation, The Theology of Wisdom Literature, Nashville 1994, σ. 84.

[66] Βλ. Hengel, M., Judentum und Hellenismus, WUNT 10, Tübingen 1969, σσ. 282-284.

[67] Το μοτίβο της αυτοσύστησης της προσωποποιημένης σοφίας παρουσιάζει μια βέβαιη ομοιότητα με τους λόγους του Γιαχβέ στην Παλαιά Διαθήκη σε «εγώ ύφος» ως προς την έκκληση, την αυτοπροβολή και αυτοσύστηση καθώς και την υπόσχεση για εξασφάλιση της σωτηρίας. Η διαφορά έγκειται στο γεγονός ότι ο λόγος για σωτηρία, όταν προέρχεται από το Γιαχβέ, δεν αποτελεί απλά προβολή του ίδιου ή έναν διδακτικού τύπου θεολογικό προβληματισμό, αλλά προϋποθέτει συγκεκριμένες ιστορικές καταστάσεις και ανάγκες και αφορά τελικά είτε το κλείσιμο της Διαθήκης Γιαχβέ-Ισραήλ είτε τη φανέρωση του Θεού με σωτηριώδεις ενέργειες μέσα στην ιστορία του Ισραήλ και έκφραση του θελήματός του με αποκλειστική την αξίωση της αναγνώρισής του ως απόλυτου δημιουργού, βασιλιά και οδηγητή της ιστορίας. Βλ. Παζάρσκη, Μ. Ι., Από τη σοφία στο λόγο και το πνεύμα, ό.π., σσ. 64-65.

[68] Σοφ Σειρ 24,3 εξ.

[69] Σοφ Σειρ 24,33 εξ.

[70] Πρμ 8,35.

[71] Murphy, R.E.,«The Kerygma of the Book of Proverbs», Interpr. XX, σ. 13.

[72] Αντίθετα o A. Robert διατύπωσε την άποψη περί θεϊκής σοφίας, η οποία είναι ο ίδιος ο Γιαχβέ. Σε περίπτωση που κανείς λάβει σοβαρά υπόψη την άποψη αυτή τότε θα πρέπει μαζί με τον A. Deissler να δει τη σοφία του κεφ. 8 και των μετέπειτα παλαιοδιαθηκικών βιβλίων ως προδιαθέσεις στα πλαίσια της ιστορίας της αποκάλυψης για την καινοδιαθηκική διάνοιξη στην «πολυπρόσωπη» μεστότητα της ύπαρξης του ενός Θεού. Βλ. Steiert, F.-J., Die Weisheit Israels – ein Fremdkörper im Alten Testament?, Freiburger Theologische Studien 143, Freiburger · Basel · Wien 1990, σσ. 280, 298-299.

[73] Steiert, F.-J., Die Weisheit Israels – ein Fremdkörper im Alten Testament?, ό.π., σ. 297.

[74]Preuß, H.D., Einführung in die alttestamentliche Weisheitsliteratur, Stuttgart · Berlin · Köln · Mainz 1987, σ. 64.- Fichtner, J., Gottes Weisheit, τ. 3, Stuttgart 1965, σσ. 9-17.

[75] Βλ. σχ. Lang, B., Die Frau Weisheit, Düsseldorf 1975, σ. 170.- Preuß, H .D., Einführung in die alttestamentliche Weisheitsliteratur, Stuttgart · Berlin · Köln · Mainz 1987, σ. 64. -Steiert, F.-J., Die Weisheit Israels – ein Fremdkörper im Alten Testament?, Freiburger Theologische Studien 143, Freiburg · Basel · Wien 1990, σσ. 280, 299.

[76] Για τον προβληματισμό στο χώρο της έρευνας γύρω από το θέμα της υποστασιοποιημένης σοφίας και σχετική βιβλιογραφία βλ. Παζάρσκη, Μ. Ι., Από τη σοφία στο λόγο και το πνεύμα, Προβληματισμοί στη Σοφιολογική Γραμματεία, ό.π., σσ. 66 κ.ε.

[77] Σοφ Σειρ 24,3. Γεν 1,2.

[78] Ο ιουδαϊσμός με τη λέξη τορά το αργότερο από τον 2ο αι. π.Χ. και μετά, αλλά πιθανόν ήδη από πολύ πιο νωρίς, δηλώνει όλη την πεντάτευχο. Βλ. σχ. Παζάρσκη, Μ.,Ι., Από τη σοφία στο λόγο και το πνεύμα, ό.π., παραπομπή 23, σ.98.

[79] Σύμφωνα με το Δευτερονόμιο (Δτν 32,28-29) όταν ο Ισραήλ τηρεί τις εντολές αναγνωρίζεται ως έθνος σοφό κι όταν συμβαίνει το αντίθετο ως λαός ανόητος. Βλ. σχ. Blenkinsopp, J., Wisdom and law in the Old Testament, Oxford 1995, σσ. 151-153.

[80] Καϊμάκη, Δ., Θέματα Παλαιοδιαθηκικής Θεολογίας, ό.π., σ. 96.

[81] Βλ. σχ. Kaiser, O., «Göttliche Weisheit und menschliche Freiheit bei Ben Sira», Auf den Spuren der σchriftgelehrten Weisen, BZAW 331, Berlin · N. York 2003, σ. 290.- Murphy, R.E., «The personification of Wisdom», Wisdom in Ancient Israel, Cambridge 1995», σσ. 223, 226-227.- Καϊμάκη, Δ., Θέματα Παλαιοδιαθηκικής Θεολογίας, ό.π., σσ. 96-97.- Würthwein, E., «Der Sinn des Gesetzes im Alten Testament», ZThK 55/3, 1958, σσ. 255-270.

[82] Rad, von G., Weisheit in Israel, Neukirchen-Vluyn 31985, σσ. 316 εξ., 330 εξ.- Marböck, J., «Gesetz und Weisheit, Zum Verständnis des Gesetzes bei Jesus Ben Sira», BZ 20, 1976, σ. 2.- Krüger, Th., «Gesetz und Weisheit im Pentateuch», Auf den Spuren der Schriftgelehrten, BZAW 331, Berlin · N. York 2003, σσ. 1-3.

[83] Σοφ Σειρ 19,19.

[84] Για το θέμα της κρίσης της σοφίας καθώς και σχετική βιβλιογραφία βλ. Gunneweg, A. H. J., Biblische Theologie des Alten Testaments, Stuttgart · Berlin · Köln 1993, σσ. 234-243.- Παζάρσκη, M. Ι., Η ελληνιστική επιρροή στη σκέψη του Εκκλησιαστή, διδ. διατρ. Θεσσαλονίκη 2006, σσ. 110 κ.ε.

[85] Rad, von G., Weisheit in Israel, ό.π.,  σσ. 316 κ.ε., 330 κ.ε.- Marböck, J.,«Gesetz und Weisheit, Zum Verständnis des Gesetzes bei Jesus Ben Sira», ό.π., σ. 2.- Krüger, Th., «Gesetz und Weisheit im Pentateuch», Auf den Spuren der schriftgelehrten, ό.π., σσ. 1-3.

[86] Snaith, J. G., «Ecclesiasticus: a tract for the times», Wisdom in Ancient Israel, Cambridge 1995, σσ. 177-178.- Καϊμάκης, Δ., Θέματα Παλαιοδιαθηκικής Θεολογίας, Θεσσαλονίκη 2007, σ. 96.

[87] Σοφ. Σειρ. 15,1 · 19,20 · 24,23 εξ.

[88] Σοφ. Σειρ. 1,10 ·  24,6 εξ .

[89] Σοφ Σειρ 24, 8-12.

[90] Preuß, H. D., Einführung in die alttestamentliche Weisheitsliteratur, Stuttgart · Berlin · Köln · Mainz 1987, σ. 143.

[91] Αυτός ο «λόγος» στο βιβλίο της Σοφίας Σολομώντα θα γίνει αργότερα το πνεύμα του Θεού. Βλ. σχ. Παζάρσκη, Μ.,Ι., Από τη σοφία στο λόγο και το πνεύμα, ό.π., σσ. 157-162.

[92] Στη σοφιολογική γραμματεία είναι διακριτή αυτή η διάσταση στην έννοια του νόμου. Η σοφία ταυτίζεται με το λόγο του Θεού, ο οποίος παραδόθηκε στο Μωυσή μέσω του νόμου. Στο Παρ 8,22. 24.25 ο νόμος γεννιέται από το Θεό και κληρονομεί τα χαρακτηριστικά της σοφίας. Έτσι παρουσιάζεται ως δημιουργός, ως πηγή ζωής, ως αποκάλυψη της παρουσίας του ζώντος Θεού. Ο Γιαχβέ δεν είναι πια ο Θεός της εκλογής και της Διαθήκης αλλά ο νόμος παίρνει τη σπουδαιότητα που είχε για τον Ισραήλ η ιδιαίτερη σχέση που είχε με το Θεό του. Βλ. Καϊμάκη, Δ., Θέματα Παλαιοδιαθηκικής Θεολογίας, ό.π., σσ. 96-97.- Στογιάννου, Β., Χριστός και νόμος, η χριστοκεντρική θεώρησις του νόμου εις την προς Γαλάτας Επιστολήν του Αποστόλου Παύλου, Θεσσαλονίκη 1976, σσ. 24-34.

[93] Blenkinsopp, J., Wisdom and Law in the Old Testament, Oxford 1995, σ. 85. -Ο σοφός συγγραφέας του βιβλίου της Σοφίας Σολομώντα προσπάθησε να κάνει αργότερα το ίδιο με διαφορετικό τρόπο. Βλ. σχ.  Preuß, H. D., Einführung in die alttestamentliche Weisheitsliteratur, Stuttgart · Berlin · Köln · Mainz 1987, σ. 151.- Για σοφία στο Δευτερονόμιο βλ. σχ. Braulik, G., «“Weisheit“ im Buch Deuteronomium», Weisheit außerhalb der kanonischen Weisheitsschriften, VWGTh 10, Gütersloh 1996, σσ. 39-69, κυρίως βλ. σσ. 54-60.

[94] Για σοφία στον Ιερεμία βλ. Wanke, G., «Weisheit im Jeremiabuch», Weisheit außerhalb der kanonischen Weisheitsschriften, VWGTh 10, Gütersloh 1996, σσ. 87-106, κυρίως βλ.  σσ. 94-97.

[95] Βλ. σχ. Παζάρσκη, Μ. Ι., Από τη σοφία στο λόγο και το πνεύμα, ό.π., σ. 102.

[96] Βλ. σχ. Παζάρσκη, Μ. Ι., Από τη σοφία στο λόγο και το πνεύμα, ό.π., σσ. 117, 119-121. 

[97] Βλ. σχ. Παζάρσκη, Μ. Ι., Από τη σοφία στο λόγο και το πνεύμα, ό.π., σ. 130, 135 κ.ε.

[98] Στα κεφάλαια του πρώτου τμήματος του βιβλίου της Σοφίας Σολομώντα συναντάμε παρόμοιο πνεύμα με εκείνο του Δαν 12, 1-3 και του Α΄ Ενώχ 104, 1-6, όπου οι ψυχές των δίκαιων κατά την ημέρα της μεγάλης κρίσης παίρνουν τη μορφή φωτός και γι’ αυτές ανοίγουν οι πύλες του ουρανού. Βλ. Παζάρσκη, Μ., Ι., Από τη σοφία στο λόγο και το πνεύμα, ό.π., σσ. 137-141.- Καϊμάκης, Δ., Η ιουδαϊκή αποκαλυπτική γραμματεία και η Θεολογία της, Θεσσαλονίκη 2007, σσ. 291-292, 294-296.   

[99] Για τους θρησκειοϊστορικούς λόγους αυτής της εξέλιξης ισχύουν σύμφωνα με τον M. Hengel οι παρατηρήσεις των Bousset/Gressmann οι οποίες επιβεβαιώνονται μέσω της ιδιαίτερης θέσης της διδασκαλίας των αγγέλων στο Κουμράν. Βλ. Σχ. Hengel, M., Judentum und Hellenismus, WUNT 10, Tübingen 1969, σσ. 279, 398 κ.ε., 422 κ.ε. 

dsc_5186

[100] Για το μύθο αυτό και σχετική βιβλιογραφία βλ. Hengel, M., Judentum und Hellenismus, WUNT 10, Tübingen 1969, σσ. 289-290.

[101] Α΄ Ενώχ 41,9.

[102] Για το θέμα αυτό από τον Α΄ Ενώχ βλ. Καϊμάκη, Δ., Η ιουδαϊκή αποκαλυπτική γραμματεία και η Θεολογία της, Θεσσαλονίκη 2007, σσ. 72-73.- Καϊμάκη, Δ., «Τα ελοχίμ δεν θα ταραχθούν εις τον αιώνα…», Ζητήματα παλαιοδιαθηκικής και μεσοδιαθηκικής γραμματείας, Θεσσαλονίκη 2006, σσ. 84-86.- Αγουρίδη, Σ.,Τα Απόκρυφα της Παλαιάς Διαθήκης, τ. Α΄, Αθήνα 1980, σσ. 313-314, 545.

[103] Για τη φύση των αγγέλων βλ. σχ. Καϊμάκη, Δ., Η ιουδαϊκή αποκαλυπτική γραμματεία και η θεολογία της, ό.π., σσ. 196 κ.ε.

[104] Γεν 3,24. Εξ 25,22. Ψλ 18,11. Δαν 9,20εξ · 11,2εξ · 12,1εξ. Ησ 6,2εξ. Τα χερουβίμ συνδέονται στενά με την παρουσία του Γιαχβέ. Στην παράσταση του Γιαχβέ ως βασιλιά τον περιβάλλουν ουράνια πνεύματα που στόχος τους είναι να φανεί η δόξα του Γιαχβέ. Βλ. Καϊμάκη, Δ., Θέματα Παλαιοδιαθηκικής Θεολογίας, ό.π., σ.79.

[105] Γεν κεφ. 18 (διήγηση φιλοξενίας του Αβραάμ). Γεν 22,11 εξ (θυσία του Ισαάκ). Γεν 16,10 · 21,17 (ο άγγελος υπόσχεται ευλογία και απογόνους στην Άγαρ). Γεν 28,10-22 (σκάλα του Ιακώβ). Γεν Εξ 3,2 εξ (καιόμενη βάτος). Εξ 14,19 εξ (άγγελος Κυρίου στην Έξοδο από την Αίγυπτο). Κρ 13,3-21 (άγγελος Κυρίου επαγγέλλεται τη γέννηση του Σαμψών). Β΄ Βασ 24,16 (ο εξολοθρευτής άγγελος στο λόφο Σιών).

[106] Βλ. Εισήγηση του ομότιμου καθηγητή του Τμήματος Θεολογίας του ΑΠΘ, Καϊμάκη Δημήτρη, στο 13ο Διεθνές Επιστημονικό Συνέδριο της Ελληνικής Εταιρείας Βιβλικών Θεολόγων στις Σέρρες, 7 έως 9 Νοεμβρίου 2014 με θέμα εισήγησης «Αγγελολογία και δαιμονολογία στην Παλαιά Διαθήκη».- Καϊμάκη, Δ., Θέματα Παλαιοδιαθηκικής Θεολογίας, ό.π., σσ. 77-86.- Καϊμάκη, Δ., Η ιουδαϊκή αποκαλυπτική γραμματεία και η θεολογία της, Θεσσαλονίκη 2007.

[107] Ιώβ 33,23-24. Τωβ 5,8· 8,3· 12,12. Ζαχ 1,12 εξ.

[108] Γεν 18, 22-32 · 20,7. Εξ 32,11-14. Αρ 14,13-20. Ιώβ 42,8. Πρ 7,60 · 12,5. Ρωμ 15.30. Εφ 1,15-19 · 6,18-20. Κολ 4,3. Α΄ Τιμ 2,1-4. Ιακ 5,16-18. Β΄ Κορ 1,11.

[109] Πουθενά σχεδόν δε γίνεται λόγος ότι και αυτοί που έχουν πεθάνει μεσιτεύουν για τους ζωντανούς. Βλ. Τσάμη, Δ. Γ., Αγιολογία, Θεσσαλονίκη 1985, σ. 67. Όμως Β΄ Μακ 15, 12-16. Αποκ 6, 9-11.

[110] Εξ 33, 18-20.

[111] Zimmerli, W., Επίτομη Θεολογία της Παλαιάς Διαθήκης, μτφρ. Β. Στογιάννου, Αθήνα 31981, σσ. 90 κ.ε.

[112] «Και σε μεσίτριαν έχω, προς τον φιλάνθρωπον Θεόν, μη μου ελέγξει τας πράξεις, ενώπιον των Αγγέλων, παρακαλώ σε, Παρθένε, βοήθησόν μοι εν τάχει». Βλ. Το Ευχολόγιον, Μικρός Παρακλητικός Κανών εις την υπεραγίαν Θεοτόκο, ήχος γ΄.

[113] Τσάμη, Δ. Γ., Αγιολογία, Θεσσαλονίκη 1985, σσ. 53-54.

[114] Καρμίρη, Ι., Τα δογματικά και συμβολικά μνημεία της ορθοδόξου καθολικής Εκκλησίας, τ. 2, Graz 1968, σ. 751, 594, 679.

[115]  Λεξικό Βιβλικής Θεολογίας, Αθήνα 1980, σ. 648.

[116] Φουντούλη, Ι., Λογική και λατρεία, Θεσσαλονίκη 1971, σσ. 173-178

[117] Καρμίρη, Ι., ό.π., σσ. 751, 594, 679.

Κατηγορίες: ΣΥΝΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΗΜΕΡΙΔΕΣ | Ετικέτες: , | Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο Μαρία Παζάρσκη (Δρ. Θεολογίας), Μορφές μεσιτείας στην Παλαιά Διαθήκη

Η ομιλία του Κοσμήτορα της Σχολής Καλών Τεχνών του ΑΠΘ Καθηγητή Ξενή Σαχίνη στην παρουσίαση του νέου βιβλίου (Τι γυρεύει η αλεπού στο παζάρι;) του καθηγητή Χρ. Σταμούλη στη Θεσσαλονίκη

%ce%b1%ce%bb%ce%b5%cf%80%ce%bf%cf%8d60

ΤΙ ΔΟΥΛΕΙΑ ΕΧΕΙ Η ΑΛΕΠΟΥ ΣΤΟ ΠΑΖΑΡΙ

Στην ερώτηση –τίτλο της έκδοσης που παρουσιάζουμε σήμερα- θα μπορούσα να δώσω μια απάντηση σε όλες και όλους που θα κοντοστέκονταν και θα σκέφτονταν για τις δουλειές της αλεπούς. Απαντώ λοιπόν για λογαριασμό της αλεπούς: ό,τι δουλειά έχουν και τα στρουθία στο τραπέζι μας. Ούτε αποσυνάγωγος είναι η αλεπού, επιστημονικά Vulpes, ούτε φοβισμένα είναι τα στρουθία, επιστημονική ονομασία Passeridae.

O τίτλος, λοιπόν, προετοιμάζει τον αναγνώστη για ανοίγματα των κλειστών και άρα αμυντικών διατάξεων και κοινωνικών σχέσεων με την παρουσία αυτών των όντων που δεν θα έπρεπε να είναι παρόντα να έχουν και αυτά το λόγο τους στο διάλογο. Αυτή η διάθεση και το κάλεσμα ανατροπής των εγκαθιδρυμένων πρακτικών με συναρπάζει. Πιστεύω ότι ο αναγνώστης θα αναγνωρίσει την αρμονικότητα του τίτλου με τα όσα ο τρισαγάπητος ΧΣ υποστηρίζει στα κείμενά του.

Αν μου έλεγαν ποια είναι τα βιβλία τα οποία θα είχα σε ένα έρημο μέρος να διαβάζω και να ξαναδιαβάζω, θα σας απαντούσα αυτοστιγμή: H Eλπίδα του Αντρέ Μαλρώ και το Γραφή ή Ζωή του Χόρχε Σεμπρούν. Από τη στιγμή που άρχισα να διαβάζω το βιβλίο, ένιωσα ότι άνετα είναι αυτό που μπορεί να είναι το τρίτο που θα ήθελα να το διαβάζω και να το ξαναδιαβάζω και να θέτω ερωτήματα στον εαυτό μου. Η Ελπίδα γράφτηκε από τον Μαλρώ κατά τη διάρκεια του Ισπανικού Εμφύλιου Πολέμου και το Γραφή ή Ζωή στη δεκαετία  μετά το τέλος του Β ΠΠ. Σε εποχές δηλαδή οι οποίες προμήνυαν τον ζόφο και τις παντοδυναμίες των εξουσιών. Το βιβλίο που κρατάμε στην καρδιά μας σήμερα εντοπίζει τα σημερινά αδιέξοδα και προτείνει απαντήσεις. Αφού η ελπίδα στο βιβλίο του Μαλρώ έσβησε ,με την επικράτηση του φασισμού και αφού ο Σεμπρούν αποφασίζει να εγκαταλείψει την 4 κατά σειρά θέση στο παράνομο ΚΚ Ισπανίας ανατρέποντας την ως τότε βεβαιότητά του και εισέρχεται σε μια δημιουργική αβεβαιότητα-τη ζωή, γράφονται τα κείμενα τα οποία έχουμε ως βιβλίο εμπρός μας και που με τις σκέψεις του συγγραφέα καλύπτουν τα κενά που μπορεί να αφήσουν οι στοχασμοί των δύο μεγίστων, για μένα, συγγραφέων και πολιτικών προσώπων.

Θα τολμήσω να σας εκμυστηρευθώ τα συναισθήματά μου μετά το διάβασμα. Θα ήθελα μια έκδοση τσέπης για να το έχω επάνω μου σαν φυλαχτό, να το κρατώ γερά στη χούφτα μου για να παίρνω κουράγιο, για να σκέφτομαι με καταλύτη την αγάπη και να τρυπώνω με το θάρρος και την αναίδεια της αλεπούς στους κύκλους των βεβαιοτήτων. Ως αδύναμο όν ζητώ βεβαιότητες, ως όν φερόμενο από την αγάπη πλησιάζω τον πόνο της αβεβαιότητος, έτσι ώστε κάποια στιγμή να κατανοήσω το πεπερασμένο της ύπαρξής μου αλλά και την ελπίδα στο επέκεινα.

%ce%b1%ce%bb%ce%b5%cf%80%ce%bf%cf%8d31

Τα κείμενα που περιέχονται στο βιβλίο, ως σώμα πια των στοχασμών του Χρυσόστομου είναι εξαιρετικά επίκαιρα σε παγκόσμιο αλλά και σε τοπικό επίπεδο, καθώς το Ελληνικό Κράτος και η Ορθόδοξη Εκκλησία στον γεωγραφικό Ελλαδικό χώρο βρίσκονται στην πρώτη γραμμή των προκλήσεων που πρέπει να αντιμετωπίσουν. Αυτές  οι προκλήσεις είναι και φερτές αλλά και προκλήσεις που υπήρχαν εν κρυπτώ και που τώρα έρχονται στο φως με επιθετικό πρόσημο και επιτακτικό χαρακτήρα. Και οι δύο πυλώνες Κράτος και Εκκλησία πρέπει, κατά τον συγγραφέα, να συνδιαλέγονται μεταξύ τους αλλά και να επανεξετάζουν τις βεβαιότητές που κληρονόμησαν και που δυστυχώς σε χωρίζουν αντί να σε ενώνουν ως κτιστό κοινωνικό σώμα που προέρχεται  από τη σύνθεση της ανανεούμενης Θεολογικής αλλά και πολιτικής σκέψης και πρακτικής. Πράγμα που δεν είναι καθόλου εύκολο. Αλλά όταν προχωρούμε σε ένα μη προσχηματικό διάλογο, αναλαμβάνουμε ένα δημιουργικό και ευγενή κίνδυνο εν τω καλώ. Όλα όσα περί διαλόγου ο συγγραφέας προτείνει, δεν είναι λόγια χωρίς ουσία και αφηρημένη αναφορά στην πραγματικότητα. Απεναντίας οι σκέψεις έγιναν πράξεις από το Τμήμα Θεολογίας του ΑΠΘ από τη Συνέλευση του Τμήματος αλλά και από τη Σύγκλητο του ΑΠΘ όπου και οι δύο συμμετείχαμε ως Πρόεδροι του Τμήματος Θεολογίας ο ένας και του Εικαστικού ο ομιλών. Και είχαμε στο χώρο της Συγκλήτου μια γωνιά που τη λέγαμε «η γιάφκα μας».  Εκεί πραγματώθηκε η φανερή ψηφοφορία για την ίδρυση κατεύθυνσης Ισλαμικών Σπουδών. Εκεί, επίσης, διατρανώθηκε η έννοια του διαλόγου σε επιστημονικό και κοινωνικό επίπεδο, δηλώνοντας καθαρά ότι ο διάλογος και η γνώση για το άλλο, το διαφορετικό,είναι στοιχείο του DNA του ΑΠΘ. Η ανταλλαγή θέσεων είναι σαν το υγρό, παίρνει κάθε φορά το σχήμα του δοχείου που το περιέχει. Το διαφορετικό δοχείο είναι οι διαμορφούμενες καταστάσεις  χρονικά και οι ανάγκες που  επιτάσσουν το διάλογο.

Δεν μπορεί παρά να σημειώσει κανείς το συνέδριο που οργανώθηκε στο Τμήμα για την Εκκλησία και την Αριστερά αλλά και τη στάση του Τμήματος Θεολογίας για το ζήτημα του μαθήματος των θρησκευτικών στη μέση εκπαίδευση.

Ο συγγραφέας πιστεύει στη ρέουσα ζωή η οποία διαμορφώνει καινούργιες ανάγκες που δεν είναι κατ’ ανάγκη εχθρικές στο Λόγο και τη λειτουργία της Εκκλησίας. Το μάθημα μπορεί να γίνει περισσότερο οικουμενικό και περισσότερο γνωσιολογικό όσον αφορά τον πολιτισμό. Όποια ή όποιος δε θα ήθελε να το παρακολουθήσει, για λόγους συνείδησης, θα ακολουθεί  ένα διαθρησκειακό μάθημα γνωριμίας με τις θρησκείες του κόσμου. Εδώ δανείζομαι τη γραφή του βιβλίου. Η επιλογή δεν αναγκάζει κανένα να δηλώσει τους λόγους που επέλεξε την α η β λύση. Βαφτιζόμαστε σε μια ηλικία που δεν αποφασίζουμε εμείς για τη θρησκεία μας ή τον αγνωστικισμό μας. Όμως αργότερα, μαθαίνοντας και ακολουθώντας τις εκκλησιαστικές παραδόσεις, τη Θεία λειτουργία και τα μυστήρια, είμαστε σε θέση να αποφασίσουμε για την πίστη ή τον αγνωστικισμό μας. Παλεύει ο άνθρωπος για τα πιστεύω και την πίστη του. Τη στεριώνει μέσα από τη συνείδηση της αγάπης, μέσα από τον πολιτισμό της αγάπης και την ενέργεια της οικουμενικότητας της Ορθοδοξίας.

%ce%b1%ce%bb%ce%b5%cf%80%ce%bf%cf%8d117

Προφανώς και οι προτεινόμενες αυτές θέσεις για το μάθημα των θρησκευτικών δεν μπορεί παρά να απαιτήσουν την παρουσία ειδικευμένων δασκάλων που θα κληθούν να γεφυρώσουν χάσματα και να διασπάσουν κλειστά συστήματα κατήχησης και από τους δύο πόλους πλεύσης της ζωής. Και για άλλη μια φορά θα είναι το Πανεπιστήμιο που ως καταλύτης διαφορών θα προετοιμάσει τους συντρόφους στην ανησυχία των νέων γενεών. Είναι το κοινωνιολογικό εργαστήρι της αγοράς όπου η αλεπού παρουσιάζεται και με τις χάρες της προσφέρει.

Στα κείμενα που εκφράζουν το θεολογικό, το κοινωνικό και το καλλιτεχνικό πορτραίτο του ΧΣ έχει συμμάχους εκτός από τους Πατέρες της Εκκλησίας και τα κείμενά τους, τους καλλιτέχνες.  Τους λογίζει ως μικρούς δημιουργούς δίπλα στον ΕΝΑ και ανθρώπους που συνεχώς μάχονται για τα της ζωής δια μέσω της οικουμενικότητας της τέχνης και την ανθρώπινη αγάπη που αυτή πρέπει να ευαγγελίζεται. Εδώ με βρίσκει , ως καλλιτέχνη απολύτως σύμφωνο κι ταπεινά κλίνω το κεφάλι σε ονόματα όπως ο Πεντζίκης, ο Χατζιδάκης, η Δημουλά, ο Στραβίνσκι, ο Τσαρούχης, ο Ντοστογιέφσκι, Ταρκόφσκι, ο Αγγελόπουλος.

Δεν μπορώ να ξεχάσω τη συμμετοχή μου στην επταμελή επιτροπή ενός αξιολογότατου διδακτορικού που επέβλεπε ο συγγραφέας. Ήταν του Μιχαήλ Σάββα με θέμα τον Γιάννη Τσαρούχη. Μακάριοι οι διχασμένοι, η προϋπόθεση του Χαλκηδόνιου διοφυσιτισμου στον ΓιάννηΤσαρούχη.  Εκεί ένιωσα για πρώτη φορά ως αλεπού που προσκλήθηκε επισήμως στο παζάρι για δουλειά άκρως ενδιαφέρουσα. Σε αυτή τη διατριβή έμαθα πόσο βαθιά η ορθοδοξία Λειτουργούσε στη ψυχή του Τσαρούχη και πόσο ο ίδιος είχε συνείδηση και ήταν συμφιλιωμένος με  τη βρωτή φύση του και που αυτή τον κρατούσε με μικρότερα φτερά από ότι ο ίδιος επιθυμούσε. Ίσως γι’ αυτό αυτός ο Χριστοειδής άνθρωπος έβαζε τα φτερά στις αγαπημένες του φιγούρες. Τα περιοδικά ύφους ζωής σπανίως ασχολούνται με τα μύχια της καλλιτεχνικής φύσης, αλλά παρουσιάζουν την καλλιτεχνική δημιουργία με την κοσμική της υπόσταση. Οι καλλιτέχνες δεν είναι άμοιροι των ευθυνών για αυτήν την στρεβλή και εκπορνευμένη εικόνα. Οι ποιητές και οι καλλιτέχνες για τους οποίους μιλά ο Χ. δεν αγκυροβολούν με τα αστραφτερά καράβια τους στα λιμάνια αλλά οφείλουν να τα βγάλουν στο πέλαγος, στα κύματα, να προχωρεί ο καλλιτεχνικός τους στοχασμός. Να προτιμάμε οι καλλιτέχνες το κύμα και τον άνεμο από μια νηνεμία που καταπίνει τελικά το καράβι της ποιητικής στη θάλασσα των Σαργασσών.

«Δός τω αδελφώ και τω ξένω». Εδώ ο συγγραφέας παίρνει ξεκάθαρα τη θέση του ξεριζωμένου πρόσφυγα μέσα από μια θεολογική ανάγνωση του φαινομένου της μετανάστευσης. Τη γραφή του ιδίου αναφέρω, τον τίτλο του σχετικού κειμένου, που θα πρέπει να διαβαστεί από όλους για όσους ο Μ. Χατζιδάκης λέει ότι απλά συνήθισαν στον φόβο ως μια κατάσταση αποξένωσης από τον ανθρωπισμό και την απελπισμένη μοναξιά.

Το ξέρω ότι δεν έμεινα πιστός σε μια παρουσίαση ενός βιβλίου, όπως αυτή είθισθαι  να γίνεται, αλλά επέπεσα στον πειρασμό μιας προσωπικής λύτρωσης για το γίγνεσθαι.

%ce%b1%ce%bb%ce%b5%cf%80%ce%bf%cf%8d128

Θα ήθελα τελειώνοντας να αναφερθώ σε ένα βιβλίο του Γκράχαμ Γκρην,  το Μονσινιόρ Κιχώτη.  Μιλάει για έναν ιερέα που γίνεται καρδινάλιος και τον αριστερό  δήμαρχο της κωμόπολης όπου λειτουργεί ο Πάδρε. Και οι δύο έρχονται σε αντίθεση με την εξουσία που εκπροσωπεί ο δικτάτορας Φράνκο και η Καθολική Εκκλησία. Είναι φυγάδες και στο τέλος η πολιτοφυλακή καταφέρνει να τους εγκλωβίσει σε ένα χωριό και τραυματίζει το Μονσινιόρ Κιχώτη. Οι δυο άνδρες έχουν έρθει πολύ κοντά με τις συζητήσεις τους. Στο τέλος στην επιθανάτια αγωνία του ο τραυματισμένος Πάδρε κοινωνεί τον αριστερό, λέγοντάς του «γονάτισε κομπανιέρο». Και ο αγνωστικιστής γονάτισε.

Και να, ένα απόσπασμα από την τελευταία παράγραφο του βιβλίου του Γκρην. Νομίζω ότι η πεμπτουσία όχι μόνο του στοχασμού αλλά και των αναγκών που εκφράζει στα κείμενά του ο Χ είναι κοντά στον Γκρην. Διαβάζω, λοιπόν.

«Ο Δήμαρχος δεν ξαναμίλησε μέχρι να φτάσουν στην Ορένσε- μια παράξενη ιδέα είχε φωλιάσει στο νου του. Γιατί το μίσος ενός ανθρώπου-ακόμα και ενός ανθρώπου σαν το Φράνκο- πεθαίνει με το θάνατό του, ενώ η αγάπη, η αγάπη που είχε αρχίσει να νιώθει για τον Πάδρε Κιχώτη, τώρα ζούσε και έμοιαζε να μεγαλώνει παρά τον τελικό χωρισμό και την τελική σιωπή;».

%ce%b1%ce%bb%ce%b5%cf%80%ce%bf%cf%8d67

Ως άνθρωπος που θέλω να είμαι αισιόδοξος, όπως o ΧΣ, θέλω να δω την Εκκλησία να συνδιαλέγεται με την Αριστερά. Θέλω να δω τον αδελφό και το σύντροφο στο ίδιο τραπέζι με ευήκοα ώτα. Άλλωστε και τα δύο κομμάτια της κοινωνίας υποτίθεται ότι παλεύουν για τα στρουθία και όχι για τους αετούς.

Κατηγορίες: ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ | Ετικέτες: , | Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο Η ομιλία του Κοσμήτορα της Σχολής Καλών Τεχνών του ΑΠΘ Καθηγητή Ξενή Σαχίνη στην παρουσίαση του νέου βιβλίου (Τι γυρεύει η αλεπού στο παζάρι;) του καθηγητή Χρ. Σταμούλη στη Θεσσαλονίκη

Εκδήλωση με θέμα «Κράτος και Εκκλησία: Μαζί ή χωριστά; Συμβολή στο διάλογο»

Η εφημερίδα ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ οργανώνει την Τετάρτη 30 Νοεμβρίου 2016, στις 7 μμ, στο Πολυδύναμο Κέντρο Νεολαίας Δήμου Νεάπολης – Συκεών (Ζάκκα 25 με Διδυμοτείχου γωνία) έναντι Στρατοπέδου Παύλου Μελά.

Εισηγητές:

Χρυσόστομος Σταμούλης, Καθηγητής Θεολογικής ΑΠΘ,

π. Σωφρόνιος Γκουτζίνης, Πρωτοσύγκελος Ι.Μ. Ξάνθης,

Στέλιος Παπαθεμελής, Πρόεδρος της Δημοκρατικής Αναγέννησης

Συντονίζει ο Γιάννης Τσιάφης, καθηγητής Πολυτεχνικής Σχολής Θεσσαλονίκης, μέλος της Κ.Ε. της Χριστιανικής Δημοκρατίας.

Μετά τις εισηγήσεις θα ακολουθήσει συζήτηση. Η είσοδος είναι ελεύθερη.

Εφημερίδα ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ    www.xristianiki.gr

Πληροφορίες: 6974172486, 6909224235

Κατηγορίες: ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ | Ετικέτες: | Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο Εκδήλωση με θέμα «Κράτος και Εκκλησία: Μαζί ή χωριστά; Συμβολή στο διάλογο»

Η ομιλία του καθηγητή της Νομικής Σχολής του ΑΠΘ Κώστα Σταμάτη στην παρουσίαση του νέου βιβλίου (Τι γυρεύει η αλεπού στο παζάρι;) του καθηγητή Χρ. Σταμούλη στη Θεσσαλονίκη

%ce%b1%ce%bb%ce%b5%cf%80%ce%bf%cf%8d82

Απόψε παρουσιάζεται δημόσια ένα βιβλίο ασυνήθιστο. Όχι εξ αιτίας του ευφάνταστου τίτλου του, αλλά λόγω του αντισυμβατικού περιεχομένου του και της χαρισματικής εκφοράς του λόγου του. Το βιβλίο αποτυπώνει διαλογισμούς ενός σοβαρού θεολόγου, με μια διπλή έγνοια. Αφενός να στοχάζεται ορθολογικά, αφετέρου να σκέπτεται ταυτόχρονα και ως ενσυνείδητος πολίτης.

Ο Χρυσόστομος Σταμούλης ομιλεί για τη θρησκευτική πίστη, την ανεκτικότητα, την αποστολή Εκκλησίας Χριστού συνεχώς ενανθρωπιζομένης, με αξιοσύνη κι ανθρωπιά. Το πράττει όμως με μέλημα και αγωνία να υπάρξει συμπαρουσία των ανθρώπων κάτω από έναν κοινό θόλο για την παγκόσμια κοινότητα.

Στον 21ο αιώνα άνθρωποι και λαοί, σε όλα τα μήκη και τα πλάτη της υφηλίου, συνυπάρχουμε σε μια πρωτοφανέρωτη ιστορική συνθήκη. Ως συμμέτοχοι σε μια διεθνή συμβιωτική κατάσταση, με έντονη αλληλεξάρτηση και εγγύτητα. Γι’ αυτό και περισσότερο από ποτέ επιβάλλεται κατά κυριολεξία η συγ-χώρηση στον κοινό υδρόγειο τόπο, στον οποίο βρεθήκαμε κι εξελιχθήκαμε ως ανθρώπινο είδος.

Το βιβλίο κοινωνεί στο αναγνωστικό κοινό σκέψεις σύνθετες με λόγια απλά. Με γλώσσα που ρέει ελεύθερα και συνάμα πληθωρικά, με πειστικότητα και πνευματική ανοιχτοσύνη. Συχνά με ύφος πέρα από τις γλωσσικές συμβάσεις που θα προσιδίαζαν σε ένα κλασικού τύπου επιστημονικό δοκίμιο. Από αυτόν τον στοχαστικό χείμαρρο, λοιπόν, θα απομονώσω απλώς κάποιες δροσερές σταγόνες.

%ce%b1%ce%bb%ce%b5%cf%80%ce%bf%cf%8d25

Χειριζόμενος επιδέξια τη γραφίδα της κριτικής, γράφει ο συγγραφέας: «Παντού και πάντα εχθροί. Η συγκρότηση του εαυτού απαιτεί το γκρέμισμα του άλλου, του απέναντι, ο οποίος δεν είναι εγώ. Την εξαφάνιση της οποιασδήποτε ετερότητας». Και κάπου αλλού σημειώνει: «Μοναδική επιδίωξη η «θρησκευτική κλωνοποίηση» του προσώπου, που ισοδυναμεί με την οριστική κατάργησή του». Κατ’ επανάληψη στα κείμενα του βιβλίου στηλιτεύει οποιαδήποτε πράξη, νοοτροπία ή κατάσταση που καθυποτάσσει, εξευτελίζει, ατιμώνει τον άνθρωπο και την αξιοπρέπειά του.

Θαρρώ ότι υποβολέας αυτών των κρίσεων είναι ένα ισχυρό αξιολογικό υπόβαθρο. Είτε μιλάμε για τη θρησκευτική ελευθερία των ανθρώπων, είτε για τη θρησκευτική εκπαίδευσή τους είτε για τη θρησκευτική αλληλοσχεσία τους, κάποιο υπόβαθρο θεμελιακών παραδοχών είναι ήδη παρόν και κατά κάποιον τρόπο είναι και εκ των προτέρων έγκυρο. Το υπόβαθρο αυτό υπολαμβάνει μια ιδανική εικόνα για το ανθρώπινο πρόσωπο.

Πάνω σ’ αυτά ακριβώς θα ήθελα να μοιρασθώ κάποιες σκέψεις μαζί σας, γινόμενες από τη σκοπιά της φιλοσοφίας του δικαίου. Σε  σύμπνοια με τα διανοήματα του εκλεκτού συγγραφέα και προς επίρρωση αυτών.

Στις σελίδες του βιβλίου το ανθρώπινο πρόσωπο τιμάται ως φορέας αξιοπρέπειας, εξ ίσου με κάθε άλλο πρόσωπο. Γιατί άραγε; Η απάντηση δεν είναι δύσκολη. Τιμούμε την ανθρώπινη αξιοπρέπεια, διότι μόνο μέλη του ανθρώπινου γένους δύνανται να σκέπτονται ελεύθερα, επιζητώντας την αλήθεια, να πιστεύουν σε κάτι το υψηλόφρον, να πράττουν ηθικά και δίκαια, να απολαμβάνουν το ωραίο, να ελπίζουν για το καλύτερο, για τον εαυτό τους και για όλους μαζί.

%ce%b1%ce%bb%ce%b5%cf%80%ce%bf%cf%8d100

Μόνον ανθρώπινο ον είναι ικανό να αντιλαμβάνεται από μόνο του ότι οφείλει να πράττει με τέτοιον τρόπο, ώστε ο γνώμονας της πράξης του να μπορεί να ισχύσει ως ηθικός νόμος με ισχύ καθολική. Κατά τούτο το ανθρώπινο υποκείμενο είναι αυτόνομο και συνάμα υπεύθυνο, καταλογιστό για ό,τι πράττει και για ό,τι παραλείπει να πράξει. Οι άνθρωποι προσδιοριζόμαστε όχι μόνον από αυτό που ήδη είμαστε. Αλλά κι από αυτά που πράττουμε, για να ξεπεράσουμε αυτό που έχουμε γίνει μέχρι τώρα. Όχι τυχαία, σύμφωνα με τον Μάξιμο Ομολογητή, δίχως αυτή τη δυνατότητα για αυτενεργό κίνηση η ελπίδα των ανθρώπων για βελτίωση, αν όχι τελείωση, θα ήταν απλή χίμαιρα.

Κάθε ανθρώπινο πρόσωπο, επομένως, σε οποιοδήποτε σημείο του πλανήτη κι αν ζει ή πρόκειται να ζήσει στο μέλλον, πρέπει να γίνεται σεβαστό, ανεξάρτητα από το φύλο, την εθνικότητα, τις θρησκευτικές ή πολιτικές πεποιθήσεις του, τον ερωτικό προσανατολισμό του.

Εάν λοιπόν έχει κανείς κατά νου παρόμοια εικόνα για το ανθρώπινο υποκείμενο, τότε, λόγου χάριν, αυτό που διεκδικεί για τον εαυτό του ως ελευθερία δεν μπορεί να το αρνείται για τους άλλους. Παρόμοια ασυνεπής στάση θα παραβίαζε τον ίδιο τον πυρήνα της ηθικότητας. Από εκεί και πέρα το ζητούμενο σε Πολιτεία στην οποία αξίζει να ζει κανείς είναι πώς η ελευθερία καθενός θα συντονίζεται με την ίδια ελευθερία των άλλων, κάτω από νόμους με ισχύ καθολική για όλους.

Είναι ορθό να διεκδικούμε να δύνανται οι ορθόδοξοι χριστιανοί σε άλλες χώρες να ασκούν ελεύθερα τη θρησκευτική λατρεία τους σε εκκλησίες και μονές. Απεναντίας, είναι και ανήθικο και άδικο να αρνούμαστε να ασκούν θρησκευτική λατρεία εξ ίσου ελεύθερα π.χ. οι μουσουλμάνοι συνάνθρωποί μας, που ζουν στην Ελλάδα.

%ce%b1%ce%bb%ce%b5%cf%80%ce%bf%cf%8d59

Σε σύγχρονη συντεταγμένη Πολιτεία, ο καθείς δικαιούται να συμπράττει με άλλους στην καλλιέργεια ορισμένης εθνικής, θρησκευτικής, πολιτισμικής ή άλλης συλλογικής ταυτότητας. Ωστόσο, θα ήταν ανυπόστατο ένα υποτιθέμενο δικαίωμα οποιουδήποτε μετέχει σε συλλογική ταυτότητα να γίνεται τάχα σεβαστή η ακεραιότητα του συστήματος πεποιθήσεών του/της από όλους τους άλλους, καθώς κι από την Πολιτεία. Ούτε στοιχειοθετείται δικαίωμα οποιουδήποτε να μην ενοχλείται από τις διαφορετικές γνώμες ή στάσεις ζωής των υπολοίπων.

Φιλελεύθερο κράτος δικαίου αρκείται να διασφαλίζει ένα πλαίσιο δημόσιας επικοινωνίας, μέσα στο οποίο ποικίλες βιοθεωρίες και θρησκευτικές πίστεις δύνανται να εκδηλώνονται ελεύθερα στην κοινωνία πολιτών. Δεν νοείται να επιβάλλεται κάποιο υποχρεωτικό κοσμοθεωρητικό πρότυπο στους πολίτες του ούτε κάποια ιδιαίτερη αντίληψη περί αγαθού βίου (όπως π.χ. οι «ελληνοχριστιανικές» αξίες στο Σύνταγμα του 1952). Ούτε επιτρέπεται να παρεμβαίνει το Κράτος σε διενέξεις γύρω από περιεκτικές αντιλήψεις ζωής. Δεν μπορούμε να δεχθούμε να αντιμετωπίζονται οι πολίτες από το Κράτος με τρόπο χειραγωγικό, ως ανώριμοι ανήλικοι, ανίκανοι να διάγουν το βίο τους ακηδεμόνευτα.

Φιλελεύθερο και δημοκρατικό κράτος δικαίου οφείλει, όχι μόνο να τηρεί με συνέπεια στάση ανεξιθρησκίας απέναντι στις γνωστές θρησκείες. Αλλά και να σέβεται πλήρως τη θρησκευτική ελευθερία των ανθρώπων με ισοτιμία, με προγραμματική αδιαφορία για το θρήσκευμα καθενός. Αυτός είναι εξ άλλου ο ουσιαστικός λόγος, για τον οποίο το Συμβούλιο της Επικρατείας έχει αποφανθεί υπέρ της μη αναγραφής του θρησκεύματος στο δελτίο αστυνομικής ταυτότητας καθενός.

%ce%b1%ce%bb%ce%b5%cf%80%ce%bf%cf%8d29

Δημοκρατική Πολιτεία αναφέρεται σε πολίτες, ενώ η Εκκλησία αναφέρεται σε πιστούς. Η Πολιτεία ασκεί δημόσια εξουσία. Τουναντίον, η Εκκλησία ασκεί ποιμαντική μέριμνα και διακονία, μέσα στην κοινή για όλους δημόσια (όχι κρατική) σφαίρα επικοινωνίας. Επί πλέον, η Πολιτεία εκ της αποστολής της απευθύνεται και λογοδοτεί στο σύνολο των πολιτών, ως κυρίαρχο λαό. Απεναντίας, η Εκκλησία εκ των πραγμάτων απευθύνεται στο τμήμα του πληθυσμού που αποτελεί το κοινό των δικών της πιστών.

Οι παραπάνω θέσεις αρχής (principles) ισχύουν για όλους ανεξαιρέτως. Άρα ισχύουν και για τον μαθητικό κόσμο επίσης, όπως βέβαια και για τους γονείς των παιδιών και των εφήβων, εν σχέσει π.χ. προς τη θρησκευτική εκπαίδευση. Εξ ίσου ανεπίτρεπτη με τη συστηματική κατήχηση σε νέους ανθρώπους εκ μέρους της Πολιτείας είναι και η διαμετρικά αντίθετη στάση. Δηλαδή η θρησκευτική εκπαίδευση να υποβάλλει στους πολίτες, ως επίσημη θέση του Κράτους, ότι οι θρησκείες δεν είναι τίποτε άλλο από μια «κατασκευή» του ανθρώπινου νου. Και αυτό επίσης αποτελεί κρούσμα κρατικού πατερναλισμού. Δράττομαι της ευκαιρίας να προσυπογράψω πλήρως τις θέσεις του τιμώμενου απόψε συγγραφέα, τις οποίες εκθέτει στο κείμενό του «το μάθημα των θρησκευτικών στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση» (σελίδες 181 και επ.).

Η Πολιτεία και όχι οι φορείς των θρησκευτικών κοινοτήτων είναι μόνη αρμόδια να χαράσσει εκπαιδευτική πολιτική για όλους τους πολίτες ισότιμα. Με γνώμονα η θρησκευτική καλλιέργεια να αντιμετωπίζει τους μαθητές και τις μαθήτριες ως εν δυνάμει πολίτες και όχι ως υποχρεωτικά προσηλυτιζόμενους ανηλίκους. Δεν είναι να παραβλέπουμε ότι το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο για τα δικαιώματα του ανθρώπου κρίνει ότι η θρησκευτική εκπαίδευση πρέπει να παρέχεται κατά τρόπο αντικειμενικό, κριτικό και πολυφωνικό (βλ. π.χ. την υπόθεση «Ευστρατίου κατά Ελλάδος» της 18-12-1996, 77/1996/696/888).

Όπως ήδη από το 1981 είχε επισημάνει θαρρετά ο Νίκος Ματσούκας σε περίφημη ομιλία του, δεν μπορεί τα σχολεία, τα Γυμνάσια και τα Λύκεια σε κοσμικό Κράτος κατά την ώρα του μαθήματος των θρησκευτικών να μετατρέπονται αιφνιδίως σε κατηχητικά σχολεία. Εντούτοις, συχνά συμβαίνει, ιστορικά και πολιτισμικά, η μεγάλη πλειονότητα του πληθυσμού σε μια χώρα, όπως στην Ελλάδα, να ομολογεί συγκεκριμένο θρήσκευμα. Σε παρόμοια περίπτωση είναι απολύτως θεμιτό η Πολιτεία να αποδώσει μεγαλύτερη έμφαση και προτεραιότητα σε καλλιέργεια θεμάτων γύρω από την επικρατούσα θρησκεία.

Κατά τα άλλα, πάντως, φιλελεύθερη και δημοκρατική έννομη τάξη δεσμεύεται να προστατεύει την ελευθερία συνείδησης καθενός, δηλαδή τελικά όλων. Συγχρόνως όμως οφείλει γενικώς να τηρεί στάση ουδέτερη ως προς το περιεχόμενο των ποικίλων πεποιθήσεων που τρέφουν οι πολίτες, άρα και ως προς τις μεταξύ τους έριδες. Γιατί όμως ενδείκνυται τούτο; Διότι μόνον έτσι σύγχρονο φιλελεύθερο και δημοκρατικό Κράτος μπορεί να παίρνει στα σοβαρά και σε ισότιμη βάση τους πολίτες του.

%ce%b1%ce%bb%ce%b5%cf%80%ce%bf%cf%8d106

Για να το πούμε απλά, δεν επιτρέπεται να θεωρείται π.χ. η θρησκευτική ελευθερία του ορθόδοξου χριστιανού πολίτη να «υπερισχύει» έναντι της θρησκευτικής ελευθερίας όλων των υπολοίπων πολιτών. Εξ άλλου, ακόμη και για τους πιστούς της επικρατούσας θρησκείας ισχύει η απερίσταλτη ελευθερία να μεταβάλουν ή να τροποποιήσουν θρησκευτικές τους πεποιθήσεις, εφόσον οι ίδιοι αυτοπροαίρετα το επιλέξουν («επ’ ελευθερία προσέλθετε»). Το θρησκεύειν είναι υπαρξιακή ανάγκη και ύψιστο δικαίωμα καθενός, όχι νομική υποχρέωση.

Αυτό που μετρά για φιλελεύθερη Πολιτεία δικαίου είναι οι πολίτες να τηρούν το Σύνταγμα και τους νόμους, ανεξάρτητα από τις διιστάμενες πεποιθήσεις τους γύρω από τη ζωή, τον κόσμο, την πίστη, την πολιτική. Η έννομη τάξη δεν δικαιούται να ψαχουλεύει τον εσωτερικό κόσμο των ανθρώπων. Ούτε βέβαια να τους κατατάσσει ανάλογα με τις πεποιθήσεις τους.

Εάν μουσουλμάνος πιστός κρίνει ότι δεν πρέπει ο ιδρυτής της θρησκείας του να απεικονίζεται με γραφική παράσταση, τότε η απαγόρευση αυτή ισχύει μονάχα για τον ίδιο και τους ομοϊδεάτες προς αυτόν. Δεν μπορεί να επεκτείνεται παρόμοια απαγόρευση σε όσους θεωρούν ότι δεν καταλαμβάνονται ηθικά ή μεταφυσικά από την απαγόρευση αυτή. Εάν μουσουλμάνος πιστός εκλάβει τούτο ως θανάσιμη πια ασέβεια στα θρησκευτικά του πιστεύω, τότε είναι καλό και ο ίδιος ο θιγόμενος να πράξει κάτι. Ας αναρωτηθεί μήπως η δική του στάση είναι αυτή που χρήζει αναστοχασμού ή αναθεώρησης.

Γενικότερα, φανατικά θρησκευόμενος πιστός δεν δικαιούται να αξιώνει και οι άλλοι να τρέφουν την ίδια τυφλή πίστη, που ενδεχομένως εκείνος επιβάλλει στον εαυτό του. Αλλ’ αυτό ισχύει προδήλως για όλους τους πιστούς, όλων των γνωστών θρησκειών. Άρα, καταλαμβάνει κατ’ ανάγκην και τους χριστιανούς ορθόδοξους. Αντίστοιχα και οι επίσημοι φορείς των θρησκευτικών κοινοτήτων δεν νομιμοποιούνται να εξάπτουν εθνικιστικές απόψεις, ρατσιστικές προκαταλήψεις ή μισαλλόδοξες πολιτικές διαιρέσεις μεταξύ των πιστών τους.

Ας μη λησμονείται ακόμη ότι και η θεσμική Εκκλησία επίσης αποτελείται από πολίτες. Αυτοί, ακριβώς χάρη σ’ αυτή την ιδιότητά τους, οφείλουν τα του Καίσαρος των Καίσαρι, όπως το Σύνταγμα και οι πολιτειακοί νόμοι ορίζουν. Όποιος πολίτης επιθυμεί να πολιτεύεται δικαιούται να μετέχει στον πολιτικό στίβο, με τις δικές του ιδέες, προφανώς σε πολιτικό ανταγωνισμό προς άλλους. Η Εκκλησία όμως, ως τέτοια, δεν νοείται να πολιτεύεται ως προς την άσκηση κρατικής εξουσίας. Δική της αποστολή είναι να διακονεί τους πιστούς της, χωρίς να υποδαυλίζει τις μεταξύ τους υπαρκτές πολιτικές διενέξεις.

%ce%b1%ce%bb%ce%b5%cf%80%ce%bf%cf%8d89

Κυρίες και κύριοι, όπως κάνει το υπέροχο βιβλίο του Χρυσόστομου Σταμούλη, έτσι κι εγώ στην ομιλία αυτή προσπάθησα να επιχειρηματολογήσω με ειλικρίνεια και με εκ προοιμίου σεβασμό ιδίως απέναντι σε όσους θα σπεύσουν να διαφωνήσουν. Αλλά ακριβώς εδώ ανακύπτει μια κρίσιμη απόκλιση, σε τελική ανάλυση ηθικής τάξεως. Ο δογματισμός είναι που εχθρεύεται τη διαφωνία και τον δημόσιο διάλογο. Η δημοκρατία αντίθετα και η πνευματική πρόοδος τρέφονται από την αμφιβολία και τον ελεύθερο διάλογο. Άλλωστε, σύμφωνα με τον Γρηγόριο Θεολόγο, «το θεολογείν αεί σχοινοβατείν», όπως μας θυμίζει το ωραίο βιβλίο, που παρουσιάζουμε απόψε.

Κατηγορίες: ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ | Ετικέτες: , | Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο Η ομιλία του καθηγητή της Νομικής Σχολής του ΑΠΘ Κώστα Σταμάτη στην παρουσίαση του νέου βιβλίου (Τι γυρεύει η αλεπού στο παζάρι;) του καθηγητή Χρ. Σταμούλη στη Θεσσαλονίκη

O xαιρετισμός του Προέδρου του Τμήματος Θεολογίας του ΑΠΘ Καθηγητή Παναγιώτη Σκαλτσή κατά την τελετή ορκωμοσίας των τελειοφοίτων (23 Νοεμβρίου 2016)

%ce%b9%ce%b5%cf%81%cf%8e%ce%bd%cf%85%ce%bc%ce%bf%cf%82_216

Κυρία Ἀναπληρώτρια Πρύτανη

Κύριε Κοσμήτορα

Κυρίες και Κύριοι Συνάδελφοι

Ἀγαπητοί τελειόφοιτοι καί σέ λίγο πτυχιοῦχοι τοῦ Τμήματος Θεολογίας

Ἀγαπητοί γονεῖς, συγγενεῖς καί φίλοι τῶν φοιτητῶν μας

Ἡ σημερινή τελετή ε­ἶναι χαρά γιά ὅλους μας, κυρίως ὅμως ἡ χαρά ἀνήκει σέ σᾶς, ἀγαπητοί μου τελειόφοιτοι, διότι μετά τήν τετραετή σπουδή στά ἕδρανα τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς ἀξιοῦσθε τοῦ πτυχίου τῆς Θεολογίας. Μέ ἐφόδια τήν πολύπλευρη γνώση τοῦ θρησκευτικοῦ φαινομένου καί τή σημασία του γιά τήν κοινωνική συνοχή καί τήν πρόοδο τοῦ ἀνθρώπου, τήν ἔρευνα τῶν κειμενικῶν καί μνημειακῶν θησαυρισμάτων πού διασώζουν τόν πλοῦτο τῆς ἐκκλησιαστικῆς μας παράδοσης, ἀλλά καί τήν ἐμπειρική σας σχέση μέ τή ζωή τοῦ μυστικοῦ σώματος τοῦ Χριστοῦ, καλεῖσθε νά δώσετε τή δική σας μαρτυρία στήν Ἐκκλησία, τήν κοινωνία, τήν ἐκπαίδευση.

Τήν ἀποστολή σας αὐτή θά τήν διαχειριστεῖτε σ’ ἕνα περιβάλλον δύσκολο. Σέ ἕναν κόσμο γεμάτο διχοστασίες, ἔριδες, διαβολές, σκοπιμότητες, ἀρνήσεις, ἐκπτώσεις σέ πνευματικό καί ἀξιακό ἐπίπεδο. Σέ μία κοινωνία πού ἐνθαρρύνει περισσότερο τό κακό παρά τό καλό, τήν ἐμπαθῆ καί μίζερη στάση παρά τήν ἐσωτερική εὐρυχωρία καί ἀγάπη, τήν οὐτοπία καί τήν ἀπογοήτευση παρά τήν αἰσιοδοξία καί ἐλπίδα. Ἀντιμέτωποι μέ αὐτή τήν πραγματικότητα ἔχετε ὅλες τίς προϋποθέσεις νά μεταβάλλετε τήν ὅποια κρίση σέ εὐκαιρία, φέρνοντας στό νοῦ σας τό λόγο τοῦ Ἀποστόλου τῶν ἐθνῶν Παύλου ἀπό τήν πρός Ρωμαίους ἐπιστολή: «Ὁ Θεός τῆς ἐλπίδας νά σᾶς γεμίσει μέ κάθε λογῆς χαρά και εἰρήνη πού δίνει ἡ πίστη, γιά νά ἔχετε περίσσια ἐλπίδα μέ τήν δύναμη τοῦ Ἁγίου Πνεύματος»[1].

Οἱ ἐσωτερικές μεταπτώσεις καί ὁ κίνδυνος τῆς ἀπόγνωσης εἶναι ἀναντίρρητα καθημερινή ἀπειλή γιά τόν σύγχρονο ἄνθρωπο. Σ’ αὐτή τήν περίπτωση εἶναι ἀναγκαία ἡ χαρά καί ἡ δύναμη πού δίδει ἡ ἐλπίδα, «ἥν ὡς ἄγκυραν ἔχομεν τῆς ψυχῆς ἀσφαλῆ τε καί βεβαίαν»[2]. Ἀποτελεῖ κεντρικό μήνυμα τῆς χριστιανικῆς ἀνθρωπολογίας ἡ ἐλπίδα, ὡς συνέπεια τῆς ἐν Χριστῷ σωτηρίας καί θεμελιωμένη «ἐν τῷ λόγῳ τῆς ἀληθείας τοῦ Εὐαγγελίου»[3]. «Εἶναι ἡ πίστη, ὅπως ἔχει γραφεῖ, πού κρατάει τό χέρι της ἔξω στό σκοτάδι»[4]. Ἡ ἐλπίδα «ἀπεχθάνεται τό κενό»[5], τό σκοτάδι, τό γκρίζο, το ζοφερό, τό μαῦρο. Γεμίζει τήν ψυχή τοῦ ἀνθρώπου μέ φῶς, αὐτοπεποίθηση, παρρησία, χαρά, ὑπομονή, ἀγωνιστικό φρόνημα γιά πράγματα πού εἶναι σταθερά, ἔχουν διάρκεια καί παραμένουν αἰώνια[6].

Σταθεροί λοιπόν, ἀγαπητοί μου, σ’αὐτή τήν πίστη καί «μἠ μετακινούμενοι ἀπό τῆς ἐλπίδος τοῦ Εὐαγγελίου οὗ ἠκούσατε»[7], ἀλλά καί ἀπό τή θεολογία τήν ὁποίαν διδαχθήκατε, εὔχομαι νά ἐργάζεσθε παντοῦ καί πάντοτε τά καλά καί ὠφέλιμα. Πρωτίστως δε νά καλλιεργεῖτε στόν ἑαυτό σας καί νά ἐμπνέετε καί στούς ἄλλους τήν ἐλπίδα, ἡ ὁποία ὡς ἐμπειρία ἀναστάσιμη «ἀναισθητεῖ, κατά τήν πατερική σκέψη, τό σῶμα τῶν θλίψεων»[8], καί δημιουργεῖ τίς προϋποθέσεις γιά τό ξεκίνημα μιᾶς νέας πορείας.

Θερμά συγχαρητήρια, «τῇ ἐλπίδι χαίροντες»[9] πάντοτε.

[1] Ρωμ. 15, 13.

[2] Ἑβρ. 6, 19.

[3] Κολ. 1, 5.

[4] George Iles, 1852-1942, Ἀμερικανός συντάκτης ἐπιστημονικοῦ περιοδικοῦ.

[5] Frederic Beigbeder 1965, Γάλλος κριτικός λογοτέχνης.

[6] Πρβλ. Β’ Κορ. 3, 12.

[7] Κολ. 1, 23.

[8] Ἰσαάκ τοῦ Σύρου, Λόγος ΛΗ’, 564, 80-85.

[9] Ρωμ. 12, 12.

Κατηγορίες: ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ | Ετικέτες: | Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο O xαιρετισμός του Προέδρου του Τμήματος Θεολογίας του ΑΠΘ Καθηγητή Παναγιώτη Σκαλτσή κατά την τελετή ορκωμοσίας των τελειοφοίτων (23 Νοεμβρίου 2016)

Η ομιλία του Μητροπολίτη Αλεξανδρουπόλεως στην παρουσίαση του νέου βιβλίου (Τι γυρεύει η αλεπού στο παζάρι;) του καθηγητή Χρ. Σταμούλη στη Θεσσαλονίκη

%ce%b1%ce%bb%ce%b5%cf%80%ce%bf%cf%8d10

Ο τίτλος προσπαθεί να μας εξοικειώσει με το θέμα, όμως, ο διάλογος που ο συγγραφέας επιχειρεί είναι δύσκολος για 2 λόγους: επειδή στις μέρες μας συνήθως δεν διαλεγόμαστε αλλά μονολογούμε παράλληλα (ή ψευδώνυμα στα σχόλια των ιστοσελίδων) και επειδή, ένας τέτοιος διάλογος -αυτός καθ΄αυτόν- είναι δύσκολος. Κάποτε, στα χρόνια του Διατάγματος των Μεδιολάνων, ένας παρόμοιος διάλογος, της Εκκλησίας με την Αυτοκρατορία, ήταν αυτονόητος (και γι΄αυτό νίκησε), όμως σήμερα η Ορθοδοξία ξέμαθε να διαλέγεται «…με την πόλη, με την πολιτική και τον πολιτισμό«.

Το γιατί, θα το βρείτε στις σελίδες αυτού του βιβλίου, όπου ο συγγραφέας εξηγεί ότι «η Εκκλησία δεν αποτελεί την αλεπού της ιστορίας«. Και επειδή θέλω να του δώσω αφορμή (την αιτία την έχει) να ετοιμάσει το επόμενο βιβλίο του, με όσα θα πω διερωτώμαι: εντάξει κ. Καθηγητά, δεν είμαστε η αλεπού, όμως το παζάρι γιατί το φοβόμαστε;

%ce%b1%ce%bb%ce%b5%cf%80%ce%bf%cf%8d109Δεν ξέρω τί γίνεται στο Δήμο Θεσσαλονίκης, όμως στις δικές μας επαρχιακές πόλεις (με περιορισμένες θέσεις, μικρούς δρόμους κλπ) οι παραγωγοί (των ζαρζαβατικών φερ΄ειπείν) με δυσκολία πετυχαίνουν να εξασφαλίσουν  χώρο στο παζάρι. Ναί! το Κράτος προσπαθεί να βγάλει την Εκκλησία από τη δημόσια πλατεία, (αυτό δεν με ξαφνιάζει), όμως απορώ που και η Εκκλησία δεν αισθάνεται πλέον βολικά στην πλατεία. Ποιά; η Εκκλησία! που ξεκίνησε όχι από τους δρόμους αλλά κάτω από τους δρόμους, από τις κατακόμβες και μεταμόρφωσε αυτοκρατορίες. Αλήθεια! πώς τα καταφέραμε!  Με την ιλιγγιώδη ποίηση, με την κορυφαία μουσική, με την μοναδική ζωγραφική, με την εκφραστική αρχιτεκτονική μας, με την τόσο συναρπαστικὴ δραματουργία και τον διαχρονικά γονιμότατο λόγο μας. Όμως τώρα, γιατί μας εγκατέλειψε η αυτοπεποίθηση; Μας έκοψαν κάποτε τα φτερά, και τώρα που ξαναφύτρωσαν δεν τα ανοίγουμε για να πετάξουμε. Δεν πιστεύουμε ότι η «πραμάτεια» μας στο παζάρι, όντως θα γίνει ανάρπαστη! Αλλά κι αν αποκλεισθούμε  από το παζάρι, τότε όπου και να πάμε, εκεί θα στηθεί η λαϊκή αγορά.

Να αναφέρω 3 παραδείγματα που φανερώνουν αυτήν την ατολμία μας να βγούμε στην πλατεία και να ανοίξουμε δημόσιο διάλογο:

%ce%b1%ce%bb%ce%b5%cf%80%ce%bf%cf%8d24

Μεθαύριο Τετάρτη θα συγκροτηθεί σε Σώμα και θα συνεδριάσει στην Αθήνα η Ιερά Σύνοδος της Ιεραρχίας της Εκκλησίας της Ελλάδος, για να κάνει μια αποτίμηση της Αγίας και Μεγάλης Συνόδου της Κρήτης. Είναι σωστό αυτό, όμως γιατί (σε κληρικούς και λαϊκούς), υπάρχει τόσος φόβος και τέτοιος πανικός; Αν πιστεύουμε ότι ο Χριστός είναι η Εκκλησία, υπάρχει στ΄αλήθεια Σύνοδος Επισκόπων που θα επιδιώξει και θα επιτύχει να βλάψει την Εκκλησία;  Όποιος πεί «ναί», τότε γι΄αυτόν η Εκκλησία δεν είναι ο Χριστός, αλλά ένας ανθρώπινος οργανισμός. Όταν ο Αρχιεπίσκοπος Αλβανίας πρότεινε στην Κρήτη να καταδικάσουμε τον «αντι-οικουμενισμό» ως αίρεση και κάποιοι το θεώρησαν υπερβολικό, τότε ο Αναστάσιος είπε: «…να αφήσουμε, λοιπόν, το Πνεύμα να πνέει και σήμερα στην Εκκλησία, όπως θέλει, κι όχι να αντιγράφουμε μονίμως το παρελθόν». Κι όταν σε μια κατ΄ιδίαν αγωνιώδη συζήτηση, του είπαμε πόσο δεσμευτικές ήταν για την Ιεραρχία μας οι προτάσεις που κατεβάσαμε στην Κρήτη, μας είπε: «αυτές που φέρατε δεν είναι προτάσεις, είναι το Ταλμούδ».

%ce%b1%ce%bb%ce%b5%cf%80%ce%bf%cf%8d39

Άλλο παράδειγμα:

Έγινε, εδώ στη Θεσσαλονίκη, τόσος θόρυβος για το Πρόγραμμα Ισλαμικών Σπουδών. Ειπώθηκαν και γράφτηκαν απόψεις που δεν είχαν ούτε την εξυπνάδα του φιδιού, ούτε την καθαρότητα του περιστεριού. Φυσικά δεν απέπνεαν αγάπη, ούτε φανέρωναν αυτοεκτίμηση.  Ήρθα και μίλησα γι΄αυτό το θέμα στη Νεάπολη, προσκεκλημένος του αδελφού μου Βαρνάβα. Όταν έγινε μια σχετική εκδήλωση στη Μητρόπολη εδώ, ρώτησα τον Γέροντά μου: να ρθω να μιλήσω; και μου απάντησε: «μην έρχεσαι, γιατί δεν ξέρω τί κλίμα θα επικρατήσει». Δεν ήρθα, από σεβασμό στην ειλικρίνεια των προθέσεων του (προθέσεις, που επί 30 χρόνια στη Θράκη, ως πράξεις, πέτυχαν την ισονομία και την ειρήνη στην περιοχή μας). “Ομως αν ερχόμουν, ξέρετε τί θα σας έλεγα; οι Θεσσαλονικείς φοβάστε τους 30 θρακιώτες μουσουλμάνους που θα παρακολουθήσουν το Πρόγραμμα, όμως εγώ φοβάμαι κάτι άλλο: μην τυχόν αυτά τα παιδιά -που είναι, όπως ήταν κάποτε τα δικά μας κατηχητόπουλα το 1960- χαλάσουν και στη Σχολή και στη Θεσσαλονίκη.

%ce%b1%ce%bb%ce%b5%cf%80%ce%bf%cf%8d57

Τρίτο παράδειγμα:

Δημιουργείται τόση ένταση με τη φοίτηση, σε σχολεία της Χώρας μας, των παιδιών λαθρομεταναστών και προσφύγων. Είναι θέμα για το οποίο η ΕΕ κατάφορα καταπάτησε όχι μόνο τη Συνθήκη Σένγκεν αλλά κάθε ευρωπαϊκό και ανθρωπιστικό Δίκαιο. Μας προέκυψε, δεν το επιλέξαμε, όμως θα τρομοκρατεί την Ευρώπη για πολλές δεκαετίες ακόμη. Πώς το αντιμετωπίζουμε οι Ορθόδοξοι Έλληνες; Με τις ίδιες αναποτελεσματικές και επικίνδυνες μεθόδους που το παλεύουν στην Ευρώπη. Αφού ξέρουμε ότι υπάρχουν δύο τακτικές, η λογική και η φανατική, γιατί δεν επιλέγουμε την πρώτη; Έχουμε προηγούμενο: εξελληνίσαμε και εκχριστιανίσαμε λαούς και φυλές στην ιστορία μας, όχι λίγες, αλλά κι εκείνη η πολιτική δεν ήταν και η πιό πετυχημένη. Την καλύτερη μέθοδο μας την αναγνώρισε πρό ημερών ο Πρόεδρος Ομπάμα, λέγοντας στην Αθήνα: «οι Έλληνες με τον τρόπο που διαχειρίζεσθε τους πρόσφυγες, διδάξατε ακόμα μιά φορά στον κόσμο την ανθρωπιά». Εμείς αποκωδικοποιήσαμε το λόγο του: ξέρουμε ότι η ανθρωπιά πλέον ή εμπνέεται από το Ευαγγέλιο ή απλά δεν υπάρχει. Ή είναι απόρροια -έστω και ασύνειδη- της Ορθόδοξης βιοτής ή είναι απεριόριστη υποκρισία.

Θα ήθελα να σχολιάσω και περί το Συνέδριο με την Αριστερά και περί το μάθημα των θρησκευτικών, που θίγει ο κ. Σταμούλης στο βιβλίο, όμως περιορίζομαι σ΄αυτά τα 3 θέματα, επειδή βιάζομαι να σας ρωτήσω: πείτε μου, σας παρακαλώ, αν ο Λυαίος σήμερα φώναζε και προκαλούσε στο στάδιο (πλατεία, παζάρι, δημόσιο, κοινωνία), ποιός Δημήτριος από το πλήθος θα κατέβαινε στην παλαίστρα, ενθαρρημένος από τί, με ποιά εξάρτυση, ώστε να εξουθενώσει την έπαρσή του;

%ce%b1%ce%bb%ce%b5%cf%80%ce%bf%cf%8d43

Αγαπητοί μου,

Ας πάψουμε να τρωγόμαστε μεταξύ μας, κι ας τολμήσουμε να βγούμε στις αγορές και στις πλατείες. Όχι στις χρηματιστηριακές αγορές ούτε στις αγοραίες πλατείες, αλλά στα μαρμαρένια αλώνια όπου είναι ανάγκη να δοκιμαστεί ξανά, πόσο δραστικό είναι το Ευαγγέλιο σήμερα, πόσο εφικτή είναι η «κατά Χριστόν ζωή» μας, σήμερα.

Ας μη μας λείπει η αυτοσυνειδησία, δεν φτιάξαμε εμείς την Εκκλησία, είναι «Θεού οικοδομή». Ας μη χάνουμε την αυτοεκτίμησή μας, ο Χριστός παραμένει μαζί μας «όλες τις ημέρες της ζωής μας, μέχρι τη συντέλεια των αιώνων».  Ο πολύτιμος μαργαρίτης, δεν κάνει να μένει άλλο θαμμένος στη γη. Ας τον βγάλουμε κι ας τον εμπορευτούμε στον μπάνγκο, στο παζάρι.

Δεν είναι εικόνα χριστιανών αυτή, να βριζόμαστε σε μια ακαταλαβίστικη γλώσσα που οι λέξεις της δεν σημαίνουν τίποτε για τον σύγχρονο άνθρωπο. Φωνάζουμε έξαλλα σε κάποιους: «μανιχαϊστή», «οικουμενιστή», «νικολαΐτη», όταν δίπλα μας ένας κόσμος ολόκληρος -στην καλύτερη περίπτωση- νοιάζεται απλώς για το «αν υπάρχει Θεός και πώς θα επιστρέφει σ΄Αυτόν, όταν παρεκτρέπεται».

Για τη σχέση μας με την Ρώμη (ο συγγραφέας μας λέει ότι ο διάλογος πρέπει να συνεχιστεί με βάσει το Τριαδικό πρότυπο), εγείραμε ζήτημα για το «αν η ΡΚαθολική Εκκλησία, είναι Εκκλησία», όταν στη Χώρα μας εκκλησιάζεται το 5% των Ορθοδόξων.

Απαιτούμε τη διόρθωση του μαθήματος των θρησκευτικών, περιφέροντας τις σαγιονάρες των οσίων για προσκύνηση. Θριαμβολογούμε την απομάκρυνση του υπουργού Παιδείας, όταν το Κοινοβούλιο ψήφισε πανηγυρικά το Σύμφωνο Συμβίωσης (και όταν ο Ομπάμα αναφέρθηκε στο γάμο των ομοφυλοφίλων, οι Ορθόδοξοι Έλληνες που ήταν στην κατάμεστη τεράστια αίθουσα του Ιδρύματος Νιάρχου, τον καταχειροκρότησαν).

Οι νέοι μας ζητούν ψωμί κι εμείς τους δίνουμε πέτρες.

Επιστήμες του αύριο, όπως η Βιολογία και η Γενετική, ζητούν να βάλουμε ηθικά όρια στην έρευνά τους κι εμείς ασχολούμαστε με …προφητείες.

Αλλά και μέσα στο σπίτι μας: δεν ανεχόμαστε, ούτε δοκιμαστικά, την μετάφραση κάποιων διδακτικών κειμένων στη Λατρεία, μήτε ανησυχήσαμε όταν μας είπαν ότι ο βαυκαλισμός μας με τα ηρω-ελεγειακά 16σύλλαβα είναι …αυνανισμός. Δεν υποπτευόμαστε καν, ότι το λατρευτικό ωράριο που τηρούμε είναι για περασμένες εποχές, ούτε ιδρώνει το αυτί μας όταν κοστολογείται στον Τύπο η γκαρνταρόμπα μας.

Γι΄αυτό πλέον η μεγάλη πλειονότητα του λαού μας αδιαφορεί και μας προσπερνάει ή μας φοβάται. Κυρίως μας φοβούνται οι πολιτικοί της Χώρας μας, επειδή, όπως ειπώθηκε «γλυστράμε εύκολα». Όταν θίγονται τα προνόμοιά μας, επικαλούμαστε το ρόλο του Κλήρου στα 1821. Όταν προτείνεται η αξιολόγησή μας, κραδαίνουμε τα συσσίτια των ενοριών μας. Ενώ υπάρχουν παπάδες που ξημεροβραδιάζονται στους ναούς με το πετραχείλι στο λαιμό, επίσημα προτάσσουμε το κοινωνικό μας έργο. Επειδή, λοιπόν, όντως «γλυστράμε εύκολα», γι΄αυτό άρχισε εναντίον μας ένας ιδιότυπος κλεφτοπόλεμος και υπάλληλοι του Υπ. Παιδείας γύρισαν προ καιρού σε ενορίες του λεκανοπεδίου για να ελέγξουν αν οι εφημέριοι που αναφέρονται στα Δίπτυχα τηρούν το 8ωρό τους. Και τώρα, ελέγχεται το πόσο συχνά γίνονται αναλήψεις από τους μισθοδοτικούς λογαριασμούς των ιερέων.

Οπότε, πως να βγούμε στο παζάρι, κ. Σταμούλη!

%ce%b1%ce%bb%ce%b5%cf%80%ce%bf%cf%8d91

Καταλαβαίνετε τί θέλω να πω; Είμαστε αναγκαίοι αλλά λιγότερο ενδιαφέροντες απ΄όσο νομίζουμε.

Ο συγγραφέας μας γράφει στο βιβλίο του: «υπάρχουμε όπου οι άλλοι είναι ανύπαρκτοι και όταν δεν αντέχουμε την παρουσία τους, επιδιώκουμε την απουσία τους«. Γι΄αυτό «είμαστε πλήρεις μέσα στη φυλακή του κλειστού εαυτού μας και φτάσαμε να μην αντέχουμε ούτε τον ίδιο μας τον εαυτό«.

Ποιά λύση μας προτείνει;

«Με θάρρος και περισσή δύναμη να ακολουθήσουμε την πορεία μας μέσα στον πολιτισμό«, «να μην απουσιάζουμε από τη ζωή«, «να μην πνίγουμε την έκπληξη«, «να δώσουμε στον σύγχρονο άνθρωπο την προσδοκία της ζωής, την επιθυμία της ζωής, όχι απλά της μεταθανάτιας, αλλά της ζωής πριν το θάνατο«. Να μην έχει η ζωή μας «θερμότητα χωρίς λόγο και επιστήμη«, για να μην μείνει «ο πλους της πίστεως ακυβέρνητος«.

%ce%b1%ce%bb%ce%b5%cf%80%ce%bf%cf%8d93

Αγαπητοί μου,

«Ο Θεός δεν έχει ανάγκη από τα ψέμματά μας». Βεβαίως και δεν χρειάζεται την υποστήριξή μας Αυτός, που στη Γεθσημανή ζήτησε να βάλουν τα μαχαίρια στις θήκες τους. Μας ζητάει όμως να Τον πάρουμε στα σοβαρά. Ο Σταμούλης λέει ότι «ο Θεός κάποτε έλεγε και ό,τι έλεγε, γίνονταν. Έπειτα έγινε ο ίδιος σιωπηρά κι ασκητικά άνθρωπος«.  Και μας προτρέπει να σεβαστούμε «την ιδιαιτερότητα και την διαφορετικότητα«.

Αν δεν σταθούμε έτσι μπροστά στο πονεμένο βογγητό του Σαμαρείτη, θα εκλιπαρούμε την δημόσια υπάρξή μας, μόνο και μόνο ως ανάχωμα, παλαιότερα στον κομμουνισμό και σήμερα στο Ισλάμ. Αν δεν διακρίνουμε  τα μαύρα ράσα από τις άσπρες μπλούζες, θα βιώνουμε μέσα στο σπίτι μας, αυτό που λέει ο συγγραφέας μας «το ανέραστο της κλειστοφοβικής εκκλησιαστικής μας επάρκειας και αγοραφοβίας που θα οδηγεί στην υποχώρηση της ανθρωπινότητας[*]«.

Να κλείσω με την εξής απορία που μου δημιούργησε το βιβλίο:

Αλήθεια, τί αξία έχει, η Θεολογία μας, χωρίς το μυστήριο της σάρκωσης; Τί αξία έχει μια Εκκλησία που θα είναι απόκοσμη, επειδή θα φοβάται μην τυχόν χαρακτηριστεί ως κοσμική;

Ευχαριστώ, Χρυσόστομε, για τον προβληματισμό, μπροστά στον οποίο μας έθεσες. Να σ΄έχει ο Θεός καλά και να σε εμπνέει.

%ce%b1%ce%bb%ce%b5%cf%80%ce%bf%cf%8d20

[*] Οι προτάσεις με κεκλιμένη γραμματοσειρά είναι αυτούσιες από το βιβλίο.

Κατηγορίες: ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΑ ΑΡΘΡΑ | Ετικέτες: , | Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο Η ομιλία του Μητροπολίτη Αλεξανδρουπόλεως στην παρουσίαση του νέου βιβλίου (Τι γυρεύει η αλεπού στο παζάρι;) του καθηγητή Χρ. Σταμούλη στη Θεσσαλονίκη

Δελτίο Βιβλικών Μελετών (Ιούνιος 2016, τεύχος 31Α)

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

sndtca1Sebastian Ρ. Brock, Two Hitherto Unattested Passages of the Old Syriac Gospels in Palimpsests from St Catherine’s Monastery, Sinai              7

Δημήτριος Ζαγκανάς, Η σχετικοποίηση της «ερμηνείας των εβραϊκών ονομάτων» από τον Κύριλλο Αλεξανδρείας (εξ αφορμής του Μελχισεδέκ)         19

π. Ευάγγελος Γκανάς, Εξηγώντας γιατί ο Στάνλεϋ Χάουερβας δεν εξηγεί. Συζήτηση πάνω στην ερμηνευτική της Βίβλου     27

Γιώργος Βλαντής, Η Προς Ρωμαίους Επιστολή του Καρλ Μπάρτ ως θεολογική πρόκληση για την Ορθοδοξία        39

Κώστας Ανδρουλιδάκης, Η Προς Ρωμαίους Επιστολή του Καρλ Μπάρτ. Μια φιλοσοφική θεώρηση           47

π. Δημήτριος Μπαθρέλλος, Ο Παύλος, ο Μπαρτ, η θεολογία και ο πολιτισμός. Σχόλια στη σχέση θεολογίας και πολιτισμού με αφορμή την Προς Ρωμαίους Επιστολή του Καρλ Μπαρτ      71

Βιβλιοκρισίες

Michael Walzer, Έξοδος και επανάσταση, μτφρ. Βαγγέλης Καργούδης, Άρτος Ζωής, Αθήνα 2015, σ. 254 (Ρίκα Μπενβενίστε) 96

Robert J. Wilkinson, Tetragrammaton: Western Christians and the Hebrew Name of God. From the Beginnings to the Seventeenth Century, Studies in the History of the Christian Traditions 179, Brill, Λάιντεν και Βοστώνη, 2015, σ. XI + 587 (Παύλος Βασιλειάδης)     101

Κατηγορίες: ΠΕΡΙΟΔΙΚΑ | Ετικέτες: | Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο Δελτίο Βιβλικών Μελετών (Ιούνιος 2016, τεύχος 31Α)

Παρουσίαση του βιβλίου: Τι γυρεύει η αλεπού στο παζάρι; Κείμενα για τον διάλογο της Ορθοδοξίας με την πόλη, την πολιτική και τον πολιτισμό, στη Θεσσαλονίκη

k_stamoulis_afisaΟι εκδόσεις Αρμός διοργανώνουν παρουσίαση του νέου βιβλίου του Καθηγητή του Τμήματος Θεολογίας του ΑΠΘ Χρυσόστομου Σταμούλη με τίτλο: Τι γυρεύει η αλεπού στο παζάρι; Κείμενα για τον διάλογο της Ορθοδοξίας με την πόλη, την πολιτική και τον πολιτισμό, τη Δευτέρα 21 Νοεμβρίου, στις 20.00 στην Εταιρεία Μακεδονικών σπουδών (Εθνικής Αμύνης 4, Θεσσαλονίκη). Για το βιβλίο θα μιλήσουν:

Ο Μητροπολίτης Αλεξανδρουπόλεως κ. Άνθιμος.

Ο Κοσμήτορας της Σχολής Καλών Τεχνών του ΑΠΘ κ. Ξενής Σαχίνης.

Ο Καθηγητής της Νομικής Σχολής του ΑΠΘ κ. Κωνσταντίνος Σταμάτης

και ο συγγραφέας.

Την εκδήλωση συντονίζει η δημοσιογράφος κ. Μαρία Αναγνωστίδου.

Κατηγορίες: ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ | Ετικέτες: | Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο Παρουσίαση του βιβλίου: Τι γυρεύει η αλεπού στο παζάρι; Κείμενα για τον διάλογο της Ορθοδοξίας με την πόλη, την πολιτική και τον πολιτισμό, στη Θεσσαλονίκη

Ιωάννης Μούρτζιος, Από τον γογγυσμό στην δοξολόγηση του Θεού. Η σχέση του Θεού με τον λαό Ισραήλ στην ιστορία, Critical Approaches to the Bible 9, εκδόσεις Ostracon, Θεσσαλονίκη 2016

Από τον πρόλογο του βιβλίου

dsc_5916Η παράδοση της εξόδου των Ισραηλιτών από την Αίγυπτο, αποτελεί ένα από τα πιο σημαντικά τμήματα της βιβλικής ιστορίας και Θεολογίας και διατρέχει σχεδόν όλη την Παλαιά Διαθήκη. Η έξοδος είναι το εθνικό ορόσημο του λαού του Θεού με ιδιαίτερη λυτρωτική και σωτηριολογική διάσταση. Οδήγησε σύμφωνα με τη βιβλική αντίληψη στη δημιουργία του έθνους και της θρησκείας του. Χωρίς αυτή την απελευθερωτική πράξη δεν θα φτάναμε ποτέ σε ένα ισραηλιτικό έθνος και η πίστη στο Γιαχβέ, το Θεό του Ισραήλ, δεν θα είχε σημασία. Στην έξοδο ο Ισραήλ βιώνει τις αρχές της εθνικής ιστορίας του και ζει την εμπειρία της δύναμης και του μεγαλείου του Θεού. Γι’ αυτό μπορούμε να πούμε ότι η έξοδος δεν είναι μόνο μια απελευθερωτική πράξη, αλλά βοήθησε κυρίως στη δημιουργία της εθνικής και θρησκευτικής ταυτότητας του ισραηλιτικού λαού. Σήμερα ιδίως με τα έντονα κοινωνικά και υπαρξιακά προβλήματα η παράδοση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία και βρίσκεται στο προσκήνιο και την επικαιρότητα.

Η έξοδος του λαού Ισραήλ από την Αίγυπτο είναι ταυτόχρονα εθνικό ορόσημο για τον Ισραήλ και σύμβολο που διαπερνά όλη τη βιβλική γραμματεία. Ο Μωυσής ο προφήτης, ο ηγέτης, ο ελευθερωτής του λαού Ισραήλ και ο νομοθέτης αποτελεί το κεντρικό πρόσωπο στην παράδοση της εξόδου. 0 Μωυσής είναι αυτός ο οποίος αναλαμβάνει να αφυπνίσει ένα λαό που καταδυναστεύεται από τους Αιγυπτίους και να συνδέσει τη σωτηρία και την ελευθερία του ανθρώπου με την πίστη στον ένα και μοναδικό Θεό. Επικοινωνεί με το Θεό «πρόσωπο προς πρόσωπο» και επομένως βρίσκεται σε μοναδική σχέση με το Θεό. 0 Μωυσής υπήρξε ο «θεράπων του οίκου» και «μεσίτης» της Διαθήκης. Μόνο στο Μωυσή απεκάλυψε ο Θεός το όνομα και τη δόξα του, στο δε θαυμαστό γεγονός της φλεγόμενης και μη καιόμενης βάτου, όπου κατά την Ορθόδοξη Δογματική παρίσταται το τρισυπόστατο της Θεότητας, έχουμε την αφετηρία της εκδηλούμενης συμπαράστασης του Θεού προς τον καταδυναστευόμενο λαό Ισραήλ. Το γεγονός αυτό σηματοδοτεί την εύνοια και την πρόνοια του Θεού προς τον περιούσιο λαό του, η οποία εμφανίζεται καθ’ όλη την ιστορική πορεία του.

Η παράδοση της εξόδου μέσα από την επέμβαση του Θεού, τα θαυμαστά γεγονότα, την αποκάλυψη του ονόματος του, τη νομοδοσία, τη διαθήκη Σινά, αποτελεί τη βάση για την κατανόηση βασικών θεματικών ενοτήτων της Θεολογίας της Π. Διαθήκης. Η εκλογή του Ισραήλ από το Θεό ως περιούσιου λαού και η Διαθήκη Σινά αποτέλεσαν το συνδετικό κρίκο της παράδοσης της εξόδου. Η Διαθήκη Σινά ανανεώνεται στην πορεία του ισραηλιτικού λαού και αποκτά σπουδαία θεολογική σημασία σχεδόν σε όλη τη βιβλική γραμματεία. Την περίοδο αυτή διδάσκεται η μονοθεΐα με κυρίαρχο στοιχείο την πιστότητα του Θεού που σώζει και προστατεύει. Τώρα μαρτυρείται έντονα η παρουσία, συμμετοχή, συνεργασία του Θεού στην ιστορική πορεία του λαού Ισραήλ. Παράλληλα αποκαλύπτει μια ουσιώδη πτυχή του θείου σχεδίου, που αφορά στην επιθυμία του Θεού να δημιουργήσει μια κοινωνία ανθρώπων αφιερωμένη στην υπηρεσία του, μια λατρευτική κοινότητα πιστή στο Νόμο, η οποία θα βρει την πληρότητά της στην εκκλησία της Κ. Διαθήκης.

Στην παράδοση της εξόδου ιδιαίτερη σημασία έχει το μοτίβο του γογγυσμού, το οποίο δεν αναφέρεται για να εκφράσει απλά μια δυσαρέσκεια. Αντιθέτως περιγράφει μια ανοιχτή εξέγερση. Η πράξη του γογγυσμού είναι μια ανοιχτή πρόκληση, η οποία αν δεν αντιμετωπισθεί καταλήγει προφανώς σε τιμωρία και ίσως και θάνατο. Ο Ισραήλ προφανώς αισθανόταν την ανάγκη να περιγράψει και να ομολογήσει την ιστορία του ως μια ιστορία αμαρτίας και αποστασίας εναντίον του Γιαχβέ και απομάκρυνσης από αυτόν. Αυτό έχει πιθανόν τις απαρχές του στην ετυμηγορία των προαιχμαλωσιακών προφητών (λ.χ. Αμώς 4,6-12. Ωσηέ 2,4 εξ. Ιερεμίας 2,4-13. 3,21-4,2), οι οποίοι στις κρίσεις τους δεν μπορούσαν ή δεν ήθελαν να δουν μόνο το παρόν ως αμαρτωλό, αλλά συμπεριελάμβαναν έτσι ως παράδειγμα για αυτό το θέμα και το παρελθόν. Ο Ισραήλ ως λαός με συναίσθηση της σημασίας της ιστορίας και της ταυτότητάς του, ήταν απαραίτητο για αυτόν να ανακαλεί στη μνήμη του, ξανά και ξανά, με έναν έντονο τρόπο, τις ανατρεπτικές καταστάσεις του παρελθόντος, εφόσον θα έπρεπε να καθιερωθεί ως ο μοναδικός λαός του Θεού. Η παράδοση του γογγυσμού εξυπηρέτησε ακριβώς αυτόν το σκοπό, όπως θα δούμε στην πορεία της μελέτης μας.

Η όλη παράδοση της εξόδου αποτυπώθηκε έντονα σε τέσσερις ύμνους, δηλαδή του Μωυσή (Μαριάμ), της Δεββώρας, της Άννας, του Δαβίδ. Αυτοί οι ύμνοι είναι συνήθως μικροί σε έκταση, συμπυκνωμένοι στη διατύπωση και λειτουργούν ως ομολογίες πίστης προς το πρόσωπο και το λυτρωτικό έργο του Θεού. Εκφράζουν την ευγνωμοσύνη και την ευχαριστία προς το Θεό για τη σωτηρία του Ισραήλ. Παράλληλα καταδεικνύουν σαφώς τη διαρκή επέμβαση του Θεού στην ιστορία του βιβλικού Ισραήλ, ο οποίος παρά τα ποικίλα και συνεχή προβλήματα που του δημιούργησε ο εκλεκτός λαός του, φάνηκε τελικά καρτερικός, υπομονετικός και με αγάπη. Οι ύμνοι δείχνουν την πιστότητα του λαού προς το Θεό και αντίστροφα.

Κατηγορίες: ΒΙΒΛΙΑ | Ετικέτες: | Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο Ιωάννης Μούρτζιος, Από τον γογγυσμό στην δοξολόγηση του Θεού. Η σχέση του Θεού με τον λαό Ισραήλ στην ιστορία, Critical Approaches to the Bible 9, εκδόσεις Ostracon, Θεσσαλονίκη 2016

Τα πορίσματα του 14ου Συνεδρίου της Ελληνικής Εταιρίας Βιβλικών Σπουδών με θέμα «Το πρόσωπο της Μητέρας του Χριστού στην Αγία Γραφή»

dsc_5490

Τα πορίσματα επιμελήθηκε η υποψ. Δρ. Θεολογίας Αικατερίνη Μπατσιόλα

Το 14ο Συνέδριο της Ελληνικής Εταιρίας Βιβλικών Σπουδών το οποίο διοργανώθηκε με τη φροντίδα του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτη Σερρών και Νιγρίτης κυρίου Θεολόγου είχε ως θέμα του «Το πρόσωπο της Μητέρας του Χριστού στην Αγία Γραφή». Οι εισηγήσεις που παρουσιάστηκαν εξέτασαν το πρόσωπο της Μητέρας του Χριστού όπως αυτό προτυπώνεται στην Παλαιά Διαθήκη, όπως παρουσιάζεται στα βιβλία της Καινής Διαθήκης αλλά και με τη μέθοδο της κρητικής ερμηνείας του κειμένου και της πρόσληψης, σε ποικίλες νέες συνάφειες συγκεκριμένων χωρίων και περικοπών.

Οι εργασίες του συνεδρίου ξεκίνησαν με την εναρκτήρια εισήγηση του Κοσμήτορα της Θεολογικής Σχολής του ΑΠΘ και Προέδρου της Ελληνικής Εταιρείας Βιβλικών Σπουδών καθηγητή Μιλτιάδη Κωνσταντίνου, με θέμα «Ο ρόλος της Μητέρας του Χριστού στην ιστορία της Θείας Οικονομίας». Με αφορμή μια σπάνια εικόνα της Παναγίας ο κ. Κωνσταντίνου αναφέρθηκε διεξοδικά στην σύνδεση της Παλαιάς με την Καινή Διαθήκη.

Στις τρεις ημέρες του συνεδρίου παρουσιάστηκαν 7 εισηγήσεις σχετικές με την Παλαιά Διαθήκη και πως προεικονίζεται σε αυτήν το πρόσωπο της Παναγίας. Ο αναπληρωτής καθηγητής κ. Αθανάσιος Παπαρνάκης αναφέρθηκε στο αειπάρθενο της Θεοτόκου και πως αυτό θεμελιώνεται στην Παλαιά Διαθήκη παρουσιάζοντας τα σημαντικότερα από τα σχετικά κείμενα και τα βασικά σημεία της ερμηνευτικής τους προσέγγισης. Δυο εισηγήσεις είχαν ως αφορμή το χωρίο του Ησαϊα 7,14. Ο ομότιμος καθηγητής κ. Καϊμάκης αφού ενέταξε το κείμενο στο ιστορικό του πλαίσιο εξέτασε πως αυτό ερμηνεύεται καταλήγοντας ότι η πρώτη Εκκλησία χρησιμοποίησε και ερμήνευσε το παρόν χωρίο αναφερόμενη στην εκ Παρθένου γέννηση του Χριστού, τακτική που ακολούθησαν οι Πατέρες της Εκκλησίας. Έτσι η εξέλιξη της λατρευτικής ζωής έδωσε στην Παρθένο Μαρία την ξεχωριστή θέση που κατέχει τόσο στη γη, όσο και στους ουρανούς. Ο καθηγητής του Πανεπιστημίου του Σεράγιεβο π. Vladislav Topalovic αναφέρθηκε στη σπουδαιότητα του στίχου και σε σχέση με την αναφορά του Ματθαίου για τη γέννηση του Μεσσία. Ακολούθως η καθηγήτρια του Πανεπιστημίου του Μεγάλου Τυρνόβου κ. Stefka Koncheva αναφέρθηκε στη γιορτή των Εισοδίων η οποία είναι μια γιορτή γεμάτη από εικόνες και ιδέες της Παλαιάς Διαθήκης. Στην εισήγηση του επίκουρου καθηγητή κ. Χρήστου Καραγιάννη παρουσιάστηκε και αναλύθηκε η Σκηνή του Μαρτυρίου και τα λατρευτικά της αντικείμενα ως προτυπώσεις της Θεοτόκου επί τη βάσει του βιβλικού κειμένου σε άμεση συνάρτηση με την πατερική ερμηνεία, την υμνολογία και την αγιογραφία. Η διδάκτωρ θεολογίας κ. Μαρία Παζάρσκη παρουσίασε τις περιπτώσεις και τα είδη μεσιτείας που συναντούμε στην Παλαιά Διαθήκη και τη σημασία αυτών καθώς και την εξέλιξη της έννοιας. Τέλος, η επίκουρη καθηγήτρια κ. Αλεξάνδρα Παλάντζα παρουσίασε το ιστορικό και θρησκειολογικό υπόβαθρο της διήγησης από τους Κριτές Κεφάλαιο 6 στίχοι 36-40 και την επίδραση που δέχτηκε από άλλες λαϊκές παραδόσεις.

Ένας σημαντικός αριθμός εισηγήσεων είχαν ως θέμα τους συγκεκριμένα χωρία και περικοπές της Καινής Διαθήκης. Εφτά ομιλίες επικεντρώθηκαν σε χωρία των Ευαγγελίων. Ο αναπληρωτής καθηγητής κ. Χρήστος Καρακόλης χρησιμοποιώντας την αφηγηματική μέθοδο κριτικής ασχολήθηκε με το πρόσωπο της μητέρας του Ιησού στο Κατά Ιωάννη ευαγγέλιο, παρουσιάζοντας αρχικά το πρόβλημα της ανωνυμίας της σε αντιπαραβολή προς την ανωνυμία του αγαπημένου μαθητή, ακολούθησε ερμηνευτική ανάλυση του πρώτου σημείου του Ιησού στην Κανά και τέλος παρουσιάστηκαν ερωτήματα που είχαν ως σκοπό την ανάδειξη της σημασίας της μητέρας του Ιησού. Ο επίκουρος καθηγητής κ. Μόσχος Γκουτζιούδης ασχολήθηκε με το Μτ. 1,16 και τις διάφορες παραλλαγές του στη χειρόγραφη παράδοση. Με αφορμή τις συριακές μεταφράσεις εξηγήθηκε πως από μεταφραστικά σφάλματα δίνεται η εντύπωση ότι ο Ιωσήφ παρουσιάζεται ως βιολογικός πατέρας του Ιησού αλλά στην πραγματικότητα οι εκδοχές αυτές γνωρίζουν τη θεολογική ιδέα της εκ Παρθένου γεννήσεως του Ιησού. Τέλος, παρουσιάστηκαν οι διάφοροι τρόποι με τους οποίους οι πρώτοι εκκλησιαστικοί συγγραφείς αντιμετώπισαν τις δυσκολίες του γενεαλογικού καταλόγου του κατά Ματθαίον ευαγγελίου. Ακολούθως, ο αναπληρωτής καθηγητής κ. Κωνσταντίνος Μπελέζος αναφέρθηκε στην έλλειψη πληροφοριών για την καταγωγή της Θεοτόκου και επικεντρώθηκε σε τρεις κατηγορίες συγγενών της, στους εξ αίματος, εξ αγχιστείας και εξ υιοθεσίας.

dsc_5089

Ο Δρ. Θεολογίας πρωτοπρεσβύτερος Κωνσταντίνος Παπαθανασίου αναφέρθηκε στην παρουσία της μητέρας του Ιησού στον Γολγοθά, όπως αναφέρεται στο Κατά Ιωάννην 19,25-28α. Τέλος, ο αναπληρωτής καθηγητής και πρόεδρος του Τμήματος Θεολογίας της Θεολογικής Σχολής του ΕΚΠΑ Θωμάς Ιωαννίδης, με αφορμή το Μτ 1,25 αναφέρθηκε στη διδασκαλία περί παρθενίας της Θεοτόκου η οποία αποτέλεσε πηγή διχογνωμιών.

Με την παύλεια γραμματεία ασχολήθηκε η αναπληρώτρια καθηγήτρια κ. Κυριακούλα Παπαδημητρίου αναλύοντας το Γαλ 4.4-6 και εστιάζοντας στην εξέταση του ρόλου της Θεοτόκου στη διαμόρφωση της χριστιανικής έναντι της ιουδαϊκής ταυτότητας κατά τον Απόστολο Παύλο. Η μητέρα του Χριστού, που έδωσε στον Υιό του Θεού τα στοιχεία της ανθρώπινης και ιουδαϊκής του φύσης, υπήρξε ταυτόχρονα η ίδια που αποδέχθηκε από αυτόν τα στοιχεία της χριστιανικής ταυτότητας, την εν Χριστώ ελευθερία από την αμαρτία και τον νόμο. Επιπλέον, με τη δική της συνέργεια, η κατάρα του νόμου αντιστρέφεται, καθώς εκλεκτός λαός του Θεού δεν είναι πλέον αποκλειστικά οι Ιουδαίοι, που κατέχουν τον νόμο, αλλά ελεύθερα όλα τα έθνη, που πιστεύουν στον Ιησού Χριστό.

Σχετικά με την Αποκάλυψη του Ιωάννη υπήρξαν τρεις εισηγήσεις. Αρχικά ο λέκτορας της Θεολογικής Σχολής του Sibiu κ. Daniel Mihoc ασχολήθηκε με το 12ο κεφάλαιο της Αποκάλυψης το οποίο αναφέρεται στη γέννηση του Χριστού. Ο αναπληρωτής καθηγητής κ. Χαράλαμπος Ατματζίδης εξέτασε το Απ. 12, 1-6α από δυο κεντρικούς ερμηνευτικούς δρόμους της προσέγγισης του κειμένου, την ιστορική κριτική και την κριτική της πρόσληψης, ενώ έγινε προσπάθεια να αναδειχθεί ποιος από τους δυο δικαιώνει ερμηνευτικά το κείμενο. Ο διατελέσας αναπληρωτής καθηγητής πρωτοπρεσβύτερος Ιωάννης Σκιαδαρέσης υποστήριξε πως το κεφάλαιο 12 περνάει από τα μοτίβα της Μητέρας του Ιησού σε κυρίαρχα μοτίβα της Εκκλησίας.

Δυο εισηγήσεις άντλησαν το περιεχόμενό του από την απόκρυφη χριστιανική γραμματεία. Αρχικά ο ομότιμος καθηγητής κ. Ιωάννης Καραβιδόπουλος αναφέρθηκε στα απόκρυφα κείμενα που περιέχουν πληροφορίες για τη ζωή και το πρόσωπο της Παναγίας, την πηγή πληροφοριών τους, τη σχέση τους με τα κανονικά ευαγγέλια καθώς και τη σχέση τους με τις πατερικές ομιλίες σε θεομητορικές γιορτές. Τέλος, ο διδάκτωρ θεολογίας της Θεολογικής Σχολής του ΕΚΠΑ κ. Βασίλειος Τζέρπος παρουσίασε δυο απόκρυφες διηγήσεις και τα παράλληλά τους στα Συνοπτικά Ευαγγέλια από τους πάπυρους Oxy 210 και Cair 10735.

Το πρόσωπο όμως της Παναγίας δεν έπαψε να αποτελεί πηγή έμπνευσης και πέρα από τα κείμενα της χριστιανικής γραμματείας. Αποτέλεσε και συνεχίζει ακόμα να αποτελεί πηγή έμπνευσης στην υμνογραφία, την αγιογραφία αλλά και στην λογοτεχνία και την ποίηση. Συνολικά 7 ομιλίες εμπίπτουν σε αυτήν την κατηγορία. Αρχικά η καθηγήτρια κ. Άννα Κόλτσιου υποστήριξε πως η παρουσία της μητέρας του Χριστού στον σταυρό αποτέλεσε πηγή για τη δημιουργία διαχρονικά μιας πλούσιας παράδοσης λόγου και τέχνης. Η διδάκτωρ θεολογίας της Θεολογικής Σχολής του ΑΠΘ κ. Άννα Τιρικαννίδου επιχείρησε να σκιαγραφήσει το πρόσωπο της Παναγίας όπως αυτό παρουσιάζεται στις γραπτές πηγές του ελληνικού λόγου, δηλαδή στη λογοτεχνία, την ποίηση, τις παροιμίες αλλά και στα προσωνύμια- Θεοτοκονύμια. Παρουσιάστηκε επίσης η απεικόνιση της μητέρας του Χριστού στη ζωγραφική, ελληνική και διεθνή, αφικνούμενη από την παλαιολόγεια αναγέννηση μέχρι τον 20ο αιώνα. Ακολούθως η διδάκτωρ θεολογίας κυρία Ευανθία Αδαμτζίλογλου παρουσίασε μια βιβλική κριτική στον Jakob Boehme και στους Ρώσους σοφιολόγους. Ο διδάκτωρ Θεολογίας της Θεολογικής Σχολής του ΑΠΘ κ. Τιμολέων Γαλάνης αναφέρθηκε στο πως παρουσιάζεται το πρόσωπο της Παναγίας στο Ταλμούδ αλλά και στον εθνικό φιλόσοφο Κέλσο και σε μια παράδοση που στοχεύει στην αναίρεση της «από Αγίου Πνεύματος συλλήψεως» του Σωτήρος.  Ο ομότιμος καθηγητής κ. Χρήστος Οικονόμου παρουσίασε το βιβλικό υπόβαθρο για τη Θεοτόκο Μαρία στα συγγράμματα του Αγίου Νεοφύτου του Εγκλείστου, τα οποία επικεντρώνονται στο Γενέθλιο, τα Εισόδια, τον Ευαγγελισμό, την Υπαπαντή και την Κοίμηση της Θεοτόκου. Ο ομότιμος καθηγητής της Θεολογικής Σχολής της Σόφιας κ. Ivan Dimitrov παρουσίασε τα γεγονότα περί της Κοιμήσεως της Θεοτόκου στη διδασκαλία της Ορθόδοξης Εκκλησίας και στα λειτουργικά κείμενα. Τέλος, ο διδάκτωρ Θεολογίας της Θεολογικής Σχολής του ΑΠΘ κ. Αλέξανδρος Αναγνωστόπουλος στηριζόμενος στην παράδοση της Εκκλησίας για την ύπαρξη εικόνων που αγιογράφησε ο ευαγγελιστής Λουκάς παρουσίασε αρκετές από αυτές και τις σχολίασε.

Αναμφισβήτητα λοιπόν, η μητέρα του Χριστού αποτελεί μια ξεχωριστή και ενδιαφέρουσα μορφή η οποία εξακολουθεί να ασκεί ιδιαίτερη γοητεία σε ειδικούς και μη. Αυτό άλλωστε είναι φανερό και από την πληθώρα εισηγήσεων στο παρόν συνέδριο αλλά και επιπλέον από την σημαντική συμμετοχή σε αυτό.

dsc_5053

Το συνέδριο του οποίου οι εργασίες έφτασαν στο τέλος τους θεωρούμε ότι ανέδειξε κάποιες πτυχές του προσώπου της μητέρας του Χριστού στα κείμενα της Αγίας Γραφής, πρότεινε λύσεις σε δύσκολα χωρία και σαφώς έδωσε το έρεισμα για περαιτέρω θεολογική συζήτηση, έρευνα και θεολογικό στοχασμό.

Κατηγορίες: ΣΥΝΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΗΜΕΡΙΔΕΣ | Ετικέτες: , | Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο Τα πορίσματα του 14ου Συνεδρίου της Ελληνικής Εταιρίας Βιβλικών Σπουδών με θέμα «Το πρόσωπο της Μητέρας του Χριστού στην Αγία Γραφή»

Διεθνές Συνέδριο με θέμα «Αριστοτέλης και Χριστιανισμός» στην Αθήνα

112_page_01Στο πλαίσιο ανακήρυξης της φετινής χρονιάς 2016 ως «έτους Αριστοτέλη» από την UNESCO, καθώς συμπληρώνονται 2400 χρόνια από τη γέννηση του μεγάλου φιλοσόφου, η Θεολογική Σχολή του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών διοργανώνει στην Αθήνα διεθνές Συνέδριο με θέμα «Αριστοτέλης και Χριστιανισμός» στις 24 και 25 Νοεμβρίου στο Αμφιθέατρο «Ιωάννης Δρακόπουλος» και στο Μουσείο Ιστορίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, Θόλου 5, στην Πλάκα.

Το έργο του Αριστοτέλη βρίσκεται πίσω από κάθε προσπάθεια θεωρητικής περιγραφής και ερμηνείας του τρόπου που λειτουργεί ο φυσικός κόσμος και η ανθρώπινη γνώση. Συνεχίζει το έργο του Πλάτωνα και διαλέγεται κριτικά μ” αυτό, ενώ γίνεται αντικείμενο επεξεργασίας και προσλαμβάνεται από κάθε μεταγενέστερη κοσμοθεωρία ή φιλοσοφία όχι μόνο στην δυτική Ευρώπη αλλά και στον μη δυτικό κόσμο της Χριστιανικής αλλά και της Ισλαμικής Ανατολής. Απ” αυτή τη θέση σχετίζεται άμεσα και με τη συγκρότηση του θεωρητικού λόγου του Χριστιανισμού πότε χρησιμοποιούμενος και πότε πολεμούμενος από αυτόν.

Η Θεολογική Σχολή των Αθηνών, ως η αρχαιότερη Σχολή του ιδρύματος που εμφορείται από την πνευματική παράδοση των αρχαίων Σχολών των Αθηνών, προσκαλεί στον τόπο όπου δίδαξε και παρήγαγε όχι μόνο ο ίδιος ο Αριστοτέλης, αλλά και διάσημοι Χριστιανοί θεολόγοι και στοχαστές σε κριτικό διάλογο προς αυτόν (όπως ο Μέγας Βασίλειος), Έλληνες και ξένους στοχαστές και επιστήμονες από διάφορες τάσεις και γενεές για να συζητήσουν θέματα, όπως ο ρόλος της αριστοτελικής σκέψης στην εκφορά του θεολογικού λόγου, στην ανάπτυξη της Χριστιανικής Ηθικής, αλλά και της πολιτικής σκέψης, η χρήση του Αριστοτέλη στην Ανατολική και τη Δυτική Εκκλησία, καθώς και στα εκπαιδευτικά προγράμματα της βυζαντινής και μεταβυζαντινής εποχής κ.λ.π.

Οι ανακοινώσεις θα γίνονται στην ελληνική ή αγγλική γλώσσα.

Η είσοδος είναι ελεύθερη για το κοινό. Θα δοθούν βεβαιώσεις παρακολούθησης.

Δείτε το αναλυτικό πρόγραμμα του συνεδρίου.

Κατηγορίες: ΣΥΝΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΗΜΕΡΙΔΕΣ | Ετικέτες: | Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο Διεθνές Συνέδριο με θέμα «Αριστοτέλης και Χριστιανισμός» στην Αθήνα

Επιστημονική Ημερίδα με θέμα: «Θέματα Συστηματικής Θεολογίας στο Μάθημα των Θρησκευτικών»

dsc_0362

Κείμενο: Αθανάσιος Στογιαννίδης (Επίκ. Καθηγητής Τμήματος Θεολογίας ΑΠΘ)

Φωτογραφίες: Στυλιανός Νικολαΐδης (μτπχ. φοιτητής Τμήματος Θεολογίας ΑΠΘ)

Την Παρασκευή 11.11.2016 στις 17:00’ το απόγευμα πραγματοποιήθηκε στο Τμήμα Θεολογίας ΑΠΘ επιστημονική ημερίδα με θέμα: «Θέματα Συστηματικής Θεολογίας στο Μάθημα των Θρησκευτικών». Την ευθύνη για την οργάνωση της ημερίδας είχε ο Επικ. Καθηγητής Αθ. Στογιαννίδης και η Επικ. Καθηγήτρια Μ. Ράντζου. Προσκεκλημένη ομιλήτρια της εν λόγω ημερίδας ήταν η Mirjam Schambeck, Καθηγήτριας Θρησκευτικής Παιδαγωγικής στη Θεολογική Σχολή του Πανεπιστημίου του Freiburg (Albert-Ludwigs-Universität Freiburg), και η οποία επισκέφθηκε το Τμήμα Θεολογίας ΑΠΘ στο πλαίσιο του προγράμματος Erasmus+.

Η ημερίδα ξεκίνησε με την εισήγηση της Καθηγήτριας Mirjam Schambeck. Τίτλος της εισήγησής της ήταν: «Θεολογικά Θέματα και η Διδακτική των Θρησκευτικών – Για ποιον λόγο το θεολογικό μοντέλο της Συσχέτισης δεν έχει “ξοφλήσει”». Η κα. Schambeck ανέλυσε το όλο θέμα έχοντας ως σημείο αφετηρίας το θεολογικό σχήμα της Συσχέτισης / Συνάντησης (Korrelation) του Προτεστάντη Θεολόγου Paul Tillich. Βασική θέση της εισηγήτριας ήταν ότι οι ενδιατρίβοντες στη θεολογική επιστήμη, όπως είθισται, δεν έχουν καταφέρει να προσεγγίσουν τα θεολογικά θέματα στηριζόμενοι σε μία λογική της Συσχέτισης (Συνάντησης), δηλ. μέσα από τις εμπειρίες που έχουν οι άνθρωποι, και με σκοπό να μιλήσουν στις εμπειρίες που έχουν οι άνθρωποι.

Σήμερα, ο λόγος για τον οποίον τα θεολογικά περιεχόμενα στο Μάθημα των Θρησκευτικών θεωρούνται μία ιδιαιτέρως δύσκολη υπόθεση, δεν οφείλεται στην περιπλοκότητά τους. Τέτοιου είδους περιεχόμενα είναι επίσης και τα μαθηματικά. Αλλού βρίσκεται το πρόβλημα: Τα θεολογικά ερωτήματα τίθενται με δυσκολία ως θέματα συζήτησης μέσα στην τάξη, διότι για πάρα πολλούς μαθητές οι παραστάσεις και οι έννοιες που χρησιμοποιούνται για τη διατύπωση της πίστης, αλλά και ο θεολογικός λόγος εν γένει, είναι πράγματα εντελώς ξένα γι’ αυτούς, και ως εκ τούτου δεν αποτελούν πλέον πειστικά σχήματα για να νοηματοδοτήσουν τη ζωή τους.

dsc_0401

Ως εκ τούτου, ένα πρωταρχικής σημασίας έργο τόσο της Συστηματικής όσο και της Πρακτικής Θεολογίας, είναι να εντοπίσει «μέσους όρους» μεταξύ των προσωπικών πεποιθήσεων και των παραδόσεων της πίστης. Η κα. Schambeck χαρακτήρισε αυτούς τους «μέσους όρους» ως «Λέξεις-Κλειδιά» (Chiffren). Οι λέξεις-κλειδιά αναλαμβάνουν έναν διαμεσολαβητικό έργο κατά τη διαδικασία της διδασκαλίας-μάθησης. Μπορεί να ανήκουν τόσο στα γλωσσικά παίγνια της καθημερινότητας όσο και σ’ εκείνα της θεολογίας. Η σπουδαιότητά τους διαφαίνεται μόνο από το ότι αναλαμβάνουν μεταξύ δύο «κόσμων» έναν ρόλο διαμεσολαβητή, χάρη στον οποίον επιτυγχάνεται ο διάλογος και η αναζήτηση πάνω σε θέματα υπαρξιακού ενδιαφέροντος. Ένα πολύ πρόσφορο παράδειγμα λέξης-κλειδιού για την εφαρμογή μιας Θεολογίας της Συσχέτισης (Συνάντησης) είναι και το ερώτημα για το τι είναι η ευτυχία, ένα ερώτημα το οποίο μεταγράφεται θεολογικά ως το ερώτημα για τη σωτηρία του ανθρώπου.

Τέλος, η κα. Schambeck παρουσίασε τρόπους με τους οποίους οι μετανεωτερικές αντιλήψεις περί ευτυχίας μπορούν να συμβάλουν σε μία επαναδιατύπωση των θεολογικών προσεγγίσεων περί σωτηρίας· ταυτόχρονα, αναφέρθηκε και στον τρόπο με τον οποίον οι θεολογικές προσεγγίσεις περί σωτηρίας μπορούν να συμβάλουν σε μία ανάπτυξη και εμβάθυνση των μετανεωτερικών αντιλήψεων περί ευτυχίας.

dsc_0413

Ο Καθηγητής Ι. Κουρεμπελές παρουσίασε εισήγηση με θέμα: «Δογματική Θεολογία και πρόταση λογικής παιδείας: βασικά δομικά εργαλεία του θεολογικού λόγου». Ο κ. Κουρεμπελές αναφέρθηκε στα εργαλεία του θεολογικού λόγου, επιχειρώντας με συγκεκριμένη παραδειγματολογία, να αναλύσει τη σημασία της ομοουσιότητας του Χριστού με τον όλο άνθρωπο. Έτσι, δια της παράθεσης στοιχείων από τον Ακάθιστο Ύμνο και τη συγγραφή του Ιωάννη Δαμασκηνού, έφερε στο προσκήνιο τη θεολογική έννοια της «ενσυναίσθησης» και της παιδαγωγικής της αξίας της για την διδακτική πράξη που βασίζεται στην ανάπτυξη του λόγου.

dsc_0481

Ο Αναπλ. Καθηγητής Στ. Τσομπανίδης παρουσίασε το θέμα «θεωρία πράξεως επίβασις. Η παιδαγωγική σπουδαιότητα της σύνδεσης θεολογίας και κοινωνικής πραγματικότητας». Ο κ. Τσομπανίδης διατύπωσε τη θέση ότι η Συστηματική Θεολογία οικοδομείται πάνω σε τρεις θεμελιώδεις άξονες: το Δόγμα, την Ηθική και την Οικουμενική Θεολογία και προσπάθησε να δείξει ότι το σχολικό θρησκευτικό μάθημα πρέπει να έχει σχέση προς τη συγκεκριμένη πράξη και ζωή· υπογράμμισε ιδιαίτερα το γεγονός, ότι το Δόγμα δεν γεννάται μέσα από μία διανοητική ενασχόληση, αλλά προκύπτει ως αποτέλεσμα εμπειρίας· έτσι τονίστηκε η στενή σχέση Δόγματος και Ηθικής, θεωρίας και πράξης. Προέκταση της παραπάνω σχέσης είναι και η ανάπτυξη της Οικουμενικής Θεολογίας, ως κίνησης συνάντησης με τον άλλον· και η κίνηση αυτή δεν υπαγορεύεται από κάποια δεοντολογία, αλλά συνιστά καρπό βίωσης της στενής σχέσης Δόγματος και Ηθικής. Ο άνθρωπος που γεύεται εν Χριστώ την κοινωνία των προσώπων, δεν μπορεί παρά να επιδιώκει αβίαστα τη συνάντηση και τον εναγκαλισμό του άλλου, του διαφορετικού. Το Μάθημα των Θρησκευτικών στην Ελλάδα σήμερα, επειδή ακριβώς σχετίζεται με την παραπάνω θεολογική συνάφεια και επειδή (οφείλει να) λαμβάνει υπόψη του τις σημερινές κοινωνικοοικονομικές συνθήκες καθώς και το ότι όλες σχεδόν οι κοινωνίες έχουν ένα χαρακτήρα πολυεθνικό, πολυπολιτισμικό και πολυθρησκειακό, δεν μπορεί να αδιαφορεί για την ανάγκη επικοινωνίας και γνωριμίας με τον διαφορετικό· και ως εκ τούτου, οφείλει να λαμβάνει σοβαρά υπόψη του τη διάσταση αυτή κατά τη φάση συγκρότησης των περιεχομένων του. Το γενικό συμπέρασμα στο οποίο κατέληξε ο ομιλητής είναι ότι η θεωρητική ώρα του μαθήματος χρειάζεται να βρίσκει την επαλήθευσή της στη συγκεκριμένη πράξη. Διαφορετικά οι μαθητές/τριες σταματούν να ενδιαφέρονται και τους δημιουργείται μια εικόνα νεκρής παράθεσης παρωχημένων θρησκευτικών αντιλήψεων.

dsc_0449

Η εισήγηση της Αναπλ. Καθηγήτριας Β. Μητροπούλου είχε ως τίτλο «Οι Δογματικοί όροι στο Μάθημα των Θρησκευτικών». Η εισηγήτρια ανέφερε ότι η διδασκαλία του μαθήματος των Θρησκευτικών περιλαμβάνει δυο επίπεδα: το επιστημονικό, το οποίο αφορά το γνωσιολογικό χαρακτήρα του και το διδακτικό, που αφορά στο σύνολο των μεθόδων που χρησιμοποιούνται για να καταστεί σαφές το περιεχόμενο της θεολογικής επιστήμης. Κατά τη διδακτική προσέγγιση του περιεχομένου είναι απαραίτητο να τηρηθούν κάποιες ερμηνευτικές σταθερές ώστε αυτές να διευκολύνουν τον μαθητή για τη μεταφορά της σκέψης του και σε υπερβατικές περιοχές. Σε επιστημονικό επίπεδο επιχειρείται με τους προς πρόσληψη όρους να καταστεί συνειδητό ότι θρησκευτικό βίωμα και πρακτικές ζωής είναι συνυφασμένα. Σε διδακτικό επίπεδο απαιτείται από τους μαθητές διανοητική ετοιμότητα και παιδεία ώστε να κατανοήσουν, τα βαθύτερα θεολογικά μηνύματα. Δογματικοί όροι θεωρούνται εκείνοι που αναφέρονται στη θεολογική διδασκαλία της Εκκλησίας. Η κατανόησή τους συνδέεται: (α) με την ιδιοτυπία της θρησκευτικής γλώσσας, (β) με το θρησκευτικό γραμματισμό και (γ) με τις νοητικές δυνατότητες του μαθητή. Με βάση τα δυο πρώτα ο χαρακτήρας των δογματικών όρων θεωρείται συμβολικός, τυπολογικός και αναλογικός. Κατά τη διδασκαλία τους απαιτείται εναρμόνιση των νοητικών απαιτήσεων της μαθησιακής ύλης με τις γνωστικές ικανότητες και νοητικές δυνατότητες του μαθητή. Συνεπώς ένα ζήτημα που προκύπτει είναι ο εναρμονισμός μεταξύ του περιεχομένου του Μαθήματος των Θρησκευτικών και των γνωστικών ικανοτήτων των μαθητών. Μια μαθησιακή ύλη με δογματικούς όρους ανώτερη των γνωστικών ικανοτήτων των μαθητών οφείλει να τους αναγκάζει να καταβάλλουν αυξημένη διανοητική προσπάθεια για την επεξεργασία (των όρων), εντός, όμως, των νοητικών δυνατοτήτων τους. Στα πλαίσια μεταπτυχιακής εργασίας και με την χρήση της ερευνητικής μεθόδου της Ανάλυσης Περιεχομένου επιχειρήθηκε ο εντοπισμός των δογματικών όρων οι οποίοι χρησιμοποιούνται στα νέα Προγράμματα Σπουδών Γυμνασίου και Λυκείου στα Προσδοκώμενα Μαθησιακά Αποτελέσματα, στις Βασικές Έννοιες και στις Προτεινόμενες Δραστηριότητες. Τα πρώτα αποτελέσματα έδειξαν μεγαλύτερο πλήθος δογματικών όρων στο Γυμνάσιο από το Λύκειο. 

dsc_0450

Η ημερίδα ολοκληρώθηκε με την εισήγηση του Επικ. Καθηγητή Αθ. Στογιαννίδη, ο οποίος και ανέπτυξε το θέμα «Ανθρώπινες εμπειρίες και θεία αποκάλυψη: Η παιδαγωγική σημασία του Χριστολογικού Δόγματος» της Χαλκηδόνας. Ο εισηγητής επεσήμανε ότι: Αν το Χριστολογικό δόγμα της Χαλκηδόνας επισημαίνει τη δυνατότητα χαρισματικής κοινωνίας Θεού και ανθρώπου, και αν υπογραμμίζεται ότι στην κοινωνία αυτή ο άνθρωπος δεν προσέρχεται μισός αλλά ολόκληρος, τότε προκύπτουν τρεις συνεπαγωγές για τη Θρησκευτική Παιδαγωγική, οι οποίες έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον: (α) Η Φιλοσοφία της Παιδείας με μία ορθόδοξη θεολογική ματιά, προτείνει τη λειτουργική συμπληρωματική σχέση ανάμεσα στη θεωρία και στην πράξη, στο πνεύμα και στη λογική, στην πνευματικότητα και στο στοχασμό, στη θρησκευτική εμπειρία και στην ανάπτυξη της κριτικής σκέψης. (β) Εφόσον ο ίδιος ο Θεός φανερώνει τη λειτουργική ενότητα των νοητών και αισθητών πραγμάτων, τότε ο άνθρωπος όταν αναφέρεται στον Θεό δεν είναι ανάγκη να αυτοαιχμαλωτίζεται στο πνεύμα του· έχει κάθε δικαίωμα να λάβει υπόψη και το σώμα του. Μέσα από αυτό το πρίσμα μπορούμε να κατανοήσουμε τη σπουδαιότητα της βιωματικής διδασκαλίας, ως δηλ. μίας διδακτικής διαδικασίας, η οποία δεν απευθύνεται μόνο στο νοητικό-γνωστικό επίπεδο των μαθητών, αλλά συνυπολογίζει όλες τις δυνάμεις της ύπαρξής του. (γ) Αξιοποιώντας διδακτικά το σύμβολο, προκειμένου να μιλήσουμε για την Ορθόδοξη Εκκλησία εντός του Μαθήματος των Θρησκευτικών, δεν θα πρέπει να διαφύγει της προσοχής μας, ότι η μεταφορική και αλληγορική ερμηνεία αποσκοπεί στη σύζευξη μεταξύ ορατού και νοητού κόσμου και όχι στη διάξευξή τους. Έτσι, εν προκειμένω, η μεταφορική ερμηνεία θέλει να φανερώσει την καθολικότητα της χαρισματικής ζωής της Εκκλησίας και κυρίως να τονίσει ότι δεν είναι αναγκαίο να απωλέσει η ανθρώπινη φύση τις ιδιότητές της προκειμένου να χαριτωθεί μέσα στη φωτοχυσία του Αγίου Πνεύματος.  

Κατηγορίες: ΣΥΝΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΗΜΕΡΙΔΕΣ | Ετικέτες: | Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο Επιστημονική Ημερίδα με θέμα: «Θέματα Συστηματικής Θεολογίας στο Μάθημα των Θρησκευτικών»

Χρυσόστομος Σταμούλης, Τι γυρεύει η αλεπού στο παζάρι; Κείμενα για τον διάλογο της Ορθοδοξίας με την πόλη, την πολιτική και τον πολιτισμό. Εκδόσεις Αρμός, Αθήνα 2016

stamoulis_alepou_pazari«O έρωτας βάζει δύσκολα στην Εκκλησία. Έβαζε στο παρελθόν, το κάνει και σήμερα. Παντού και πάντα εχθροί. Η συγκρότηση του εαυτού απαιτεί το γκρέμισμα του άλλου, του απέναντι, ο οποίος δεν είναι εγώ. Την εξαφάνιση της οποιασδήποτε ετερότητας. Αυτοί που θέλουν να καταλάβουν θα καταλάβουν, τους άλλους θα τους ξεπεράσει η εποχή. Και είναι αυτή η ζωή που δίνει νόημα στην ευστοχία, αλλά και δικαίωμα στην αστοχία. Η αληθινή Εκκλησία είναι εκείνος ο οίκος, που ως άλλη κιβωτός χωρά τα αχώρετα».

Περιεχόμενα

1 «Εν ταις αγοραίς και εν ταις πλατείαις» Ορθοδοξία και πολιτική στις αρχές του 21ου αιώνα

2 Θρησκεία, πολιτική, κοινωνία. Εισαγωγικά σχόλια με αφορμή το Διάταγμα των Μεδιολάνων

3 «Το αίτημα και ο πόθος δια μια καλλιτέρα αύριον». Εισαγωγικά σχόλια στον Χριστιανικό πολιτισμό του Αλέξανδρου Τσιριντάνη

4 Εκκλησία και αριστερά. Προλογικά και επιλογικά σχόλια ενός Συνεδρίου

5 Όταν μιλάει η αταξία, Η τάξη να σωπαίνει

6 Το μετέωρο βήμα της πρόθεσης. Εικόνες από τη συνάντηση του φονταμενταλισμού με τον λαϊκισμό, τη βία και τον μεσσιανισμό

7 «Δος τω αδελφώ και τω ξένω». Μια θεολογική ανάγνωση της μετανάστευσης

8 Το «θέατρο» ενός διαλόγου σε τρεις πράξεις

9 Το «θαμπό μυστήριο». Οι Αρμένιοι της Θράκης και η ποιητική της συγ-χώρησης. Με αφορμή τους εορτασμούς συμπλήρωσης 180 χρόνων από τη θεμελίωση του ιερού ναού του αγίου Γρηγορίου του Φωτιστή στην Κομοτηνή

10 «Η λειτουργία της ομοφωνίας και η ποιητική της ενότητας». Κριτικός σχολιασμός των κατανοήσεων της μεθόδου λήψης αποφάσεων τόσο κατά το προκαταρκτικό όσο και κατά το τελικό στάδιο της Αγίας και Μεγάλης Συνόδου της Ορθόδοξης Εκκλησίας

11 Το μάθημα των θρησκευτικών στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση

12 «Θερμότης χωρίς λόγου και επιστήμης». Η συμβολή της πανεπιστημιακής θεολογίας στην αποστολή της Εκκλησίας και ο διάλογος της δημόσιας πλατείας

13 Κατεύθυνση Μουσουλμανικών Σπουδών στο Τμήμα Θεολογίας του ΑΠΘ. Συνέντευξη στον Ανδρέα Λουδάρο

14 Τρελαινόμαστε στο άκουσμα της φωνής μας και κοιτάμε εναγωνίως τον καθρέφτη της αβάπτιστης αυταρέσκειάς μας. Συνέντευξη στον  Ηρακλή Φίλιο

15 Το κίνημα των Ζηλωτών και ο Γρηγόριος Παλαμάς στον Νίκο Γαβριήλ Πεντζίκη

16 «Εκκλησία Χριστού συνεχώς  ενανθρωπιζομένη, συνεχώς μεταμορφουμένη και συνεχώς μεταμορφώνουσα». Ο Γιάννης Τσαρούχης, ο Μητροπολίτης Μελίτων Χατζής και η Σύνοδος της Χαλκηδόνας

17 Η ποιητική της ελευθερίας και ο άθλος της δημιουργικότητας. Προλογικά σχόλια στη Μουσική Ποιητική του Ιγκόρ Στραβίνσκι και τις επιδράσεις της στην τέχνη και τον πολιτισμό της νεότερης Ελλάδας

18 «Δεν εξατμίζεται ποτέ το μυστήριο της πίστης». Προσφώνηση κατά την τελετή αναγόρευσης της Κικής Δημουλά σε επίτιμη Διδάκτορα του Τμήματος Θεολογίας

Κατηγορίες: ΒΙΒΛΙΑ | Ετικέτες: | Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο Χρυσόστομος Σταμούλης, Τι γυρεύει η αλεπού στο παζάρι; Κείμενα για τον διάλογο της Ορθοδοξίας με την πόλη, την πολιτική και τον πολιτισμό. Εκδόσεις Αρμός, Αθήνα 2016