• Νικήτας Παρίσης (1935-2016)

    Άλλη μια απώλεια για την πνευματική μας ζωή.

    Άνθρωπος με αξιοπρέπεια και με αυστηρότητα κριτηρίων και αρχών που καμιά φορά λογίζεται και ως συντηρητισμός. Με πολλή σημαντική προσφορά στα γράμματα και πιο ειδικά στη νεοελληνική φιλολογία.

    Τον Νικήτα Παρίση είχα την τιμή να τον γνωρίσω κάπου στα τέλη της δεκαετίας του 1980.  Τον γνώρισα επειδή ήμουν φίλος (και παραμένω) με τον γιο του Γιάννη. Ήταν καλοκαίρι, στη Χαλκιδική, όπου έκαναν οικογενειακές διακοπές. Τελευταία φορά βρεθήκαμε φέτος τον Μάρτιο. Τον είχαμε καλέσει στον «Φιλόλογο» να μιλήσει για τον Πάνο Πίστα και δέχθηκε με χαρά.Ίσως το κείμενο ομιλίας του για τον Πάνο Πίστα, το οποίο θα δημοσιευτεί σε προσεχές τεύχος του Φιλολόγου, να είναι και ένα από τα τελευταία έντυπα κείμενά του.

    Ας είναι ελαφρύ το χώμα.

    nikitas-parisis


  • Δ. Ν. Μαρωνίτης (1929-2016)

    Θυμούμαι ακόμα το μάθημα του Αίαντα που έκανε στο Κεντρικό Αμφιθέατρο. Το Αμφιθέατρο είχε πολύ κόσμο, ίσως και φοιτητές από άλλες Σχολές. Επιμονή στη λεπτομέρεια που υποστύλωνε τον κεντρικό ερμηνευτικό σχολιασμό. Επιμονή στο κείμενο και στα υλικά του. Σπουδαία διδαχή αυτή της κειμενοκεντρικής προσέγγισης. Ήμασταν τυχεροί που πολλοί πανεπιστημιακοί δάσκαλοί μας, εκεί στα μέσα και προς τα τέλη της δεκαετίας του 1980, μας υποδείκνυαν με τον τρόπο τους την αξία και τη δυναμική που έχει το κείμενο. Που μας υποδείκνυαν τρόπους και εργαλεία για τη δύσκολη αυτή προετοιμασία μας. Ακόμα πιο τυχεροί, όταν κάποιοι δάσκαλοί μας όπως ο Μαρωνίτης συνδύαζαν τη μεθοδικότητα με την οξύνοια και την πολυγνωσία.

    Ο Μαρωνίτης με τον Μανόλη και τη Νόρα Αναγνωστάκη

    Μετά την απώλειά του, γράφτηκαν πολλά και θα γραφτούν και πολλά περισσότερα. Προς ώρας, σημειώνω δύο ηλεκτρονικά κείμενα που, για διαφορετικούς λόγους, μου άρεσαν πολύ: Το ένα είναι της Βενετίας Αποστολίδου, με θέμα την προσφορά του Μαρωνίτη στη Νεοελληνική Φιλολογία, και το δεύτερο του Βαγγέλη Χατζηβασιλείου, με θέμα τη σχέση του Μαρωνίτη με τη λογοτεχνική κριτική.


  • Διδασκαλία Αρχαίων Ελληνικών

    Ιωάννης Κακριδής


  • Αρχαία Ελληνικά από το πρωτότυπο

    Χαιρετίζω την πρωτοβουλία που πήραν συνάδελφοι και έθεσαν το ζήτημα της κατάργησης της διδασκαλίας των Αρχαίων Ελληνικών από το πρωτότυπο στο Γυμνάσιο και την ενίσχυση της διδασκαλίας της Νεοελληνικής Γλώσσας. Υπέγραψα το σχετικό κείμενο με την ελπίδα ότι αυτό που επί χρόνια συζητούμε ιδιωτικά θα ενταχθεί τώρα εκεί όπου ανήκει, δηλ. στη σφαίρα του δημόσιου λόγου, διαλόγου και, βεβαίως, αντιλόγου. Ίσως μάλιστα βοηθήσει προς αυτήν την κατεύθυνση και η ευρύτερη δημοσιοποίηση αυτού του κειμένου μέσα από τη συλλογή και άλλων υπογραφών και την προώθησή τους προς το Υπουργείο (βλ. εδώ).

    Με την ευκαιρία, όμως, θα ήθελα να αποκατασταθεί και μια ανακρίβεια: Έχω ζητήσει από τον συντάκτη της εφημερίδας Η Καθημερινή, τον κ. Απ. Λακασά, να ανασκευάσει σχετική αναφορά σε δημοσίευμά του ότι είμαι ένας από τους συντάκτες αυτού του κειμένου. Με διαβεβαίωσε ότι θα το κάνει, αν και ακόμα φαίνεται ότι κάτι τέτοιο δεν έχει γίνει.


  • Παναγιώτης Πίστας

    Το βράδυ της Δευτέρας 21 Μαρτίου 2016, ο «Φιλόλογος» οργάνωσε μια εκδήλωση προς τιμήν του Παναγιώτη (Πάνου) Πίστα, πανεπιστημιακού δασκάλου πολλών. Η εκδήλωση έγινε στο Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης. Η αίθουσα ήταν κατάμεστη από συναδέλφους, φίλους και μαθητές του Πάνου αλλά και από τα μέλη του Συλλόγου, που είχαν ακούσει για τον Πάνο και την προσφορά του.

    Η βραδιά ήταν πολύ σημαντική, νομίζω. Όχι μόνο για τον ίδιο τον Πάνο, που δεν παρασύρθηκε από το θερμό κλίμα της βραδιάς και συγκράτησε, όπως πάντα εξάλλου, τη συγκίνηση εντός του. Ήταν σημαντική και για όλους εμάς, που, χάρη στους ομιλητές της βραδιάς, συνειδητοποιήσαμε ότι δεν είναι ακριβές (πολλώ δε μάλλον δίκαιο) να μιλούμε για ολιγογραφία, την οποία πολλοί έχουν καταλογίσει στον Πάνο, συχνά ως αποτέλεσμα της δεδομένης αγάπης του για την αρτιότητα και για την επεξεργασία της λεπτομέρειας.

    Μίλησαν κατά σειρά: ο Γιώργος Κεχαγιόγλου (ο Πάνος Πίστας ως συνάδελφος), η Βενετία Αποστολίδου (μέσα σε 20 λεπτά ζύγισε και ενέπλεξε με τρόπο ζηλευτό από τη μια την αγάπη για τον Πάνο και από την άλλη την έκταση της επιστημονικής μαθητείας), ο Νικήτας Παρίσης (αναφέρθηκε στη σύζευξη του ήθους που διακρίνει τον άνθρωπο και το ύφος της γραφής του) και ο (νεότερος όλων) Βασίλης Βασιλειάδης (ανέδειξε ένα θέμα όχι ιδιαίτερα γνωστό: την αγάπη του Πάνου στη μικρή φόρμα, με παράδειγμα την κριτικογραφία του).

    Ως τεκμήριο της συμμετοχής μου στην εκδήλωση, καταγράφω εδώ το σύντομο σχόλιο που έκανα στην αρχή, πριν παρουσιάσω τους ομιλητές:

    Τον Παναγιώτη Πίστα και την αείμνηστη σύζυγό του Αντωνία Κατσιαντώνη-Πίστα τους γνώρισα στα χρόνια κατά τα οποία τελείωνα τις προπτυχιακές μου σπουδές (τέλη της δεκαετίας του 1980), στα χρόνια δηλαδή της διαμόρφωσης και του νεανικού ενθουσιασμού. Από τότε, η σχέση μου με τον Πάνο είχε τα χαρακτηριστικά της μαθητείας, η οποία όμως δεν περιορίστηκε στη Φιλολογία και στην επιστημονική συνεργασία. Χάρη στην καλόπιστη αλλά όχι εύκολη κριτική και αυτοκριτική του, στο χάρισμά του να αφουγκράζεται ανησυχίες και αναστολές, χάρη στην ανεπιτήδευτη μετριοφροσύνη και ανυπόκριτη μετριοπάθειά του, χάρη στην εγκάρδια και, όσο χρειαζόταν, γενναιόδωρη προσφορά και παρουσία του, η σχέση αυτή νίκησε τη φθορά του χρόνου. Γι” αυτό και η μαθητεία κοντά του δεν έχει ημερομηνία λήξης. Νιώθω τυχερός λοιπόν που είμαι κι εγώ ένας από τους πολλούς που οφείλουν πολλά στον Πάνο και που με χαρά λέμε ότι ανήκουμε στον κύκλο των μαθητών του. Τον ευχαριστώ από καρδιάς. 

     

    Παναγιώτης Πίστας (φωτ. Γ. Βανίδη)


  • Εκδήλωση για τον Παναγιώτη Πίστα

    Ο Σύλλογος Αποφοίτων της Φιλοσοφικής Σχολής του Α.Π.Θ. «Φιλόλογος» τιμά τον πανεπιστημιακό δάσκαλο Παναγιώτη Πίστα.

    Για το έργο και τη μακροχρόνια προσφορά του θα μιλήσουν ο κ. Γιώργος Κεχαγιόγλου, Ομότιμος Καθηγητής Α.Π.Θ., η κ. Βενετία Αποστολίδου, Καθηγήτρια Α.Π.Θ., ο κ. Νικήτας Παρίσης, φιλόλογος, συγγραφέας, και ο κ. Βασίλης Βασιλειάδης, Δρ. Νεοελληνικής Φιλολογίας, Επιστημονικός Ερευνητής του Κέντρου Ελληνικής Γλώσσας.

    Η εκδήλωση θα γίνει τη Δευτέρα 21 Μαρτίου 2016 και ώρα 20.00, στην αίθουσα του Αρχαιολογικού Μουσείου Θεσσαλονίκης «Μανόλης Ανδρόνικος».


  • Οδηγός (μόνο;) για τον αναγνώστη

    Εξώφυλλο

    Παρά τους δύσκολους καιρούς για την έρευνα και την πάσης φύσεως έντυπη έκδοση, το Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, χάρη στην ακάματη εργασία και στην αυξημένη ευσυνειδησία του Βασίλη Βασιλειάδη, Ερευνητή στο Κ.Ε.Γ. εδώ και πολλά χρόνια, επιμένει να μας επιφυλάσσει εκπλήξεις και αντίδωρα.

    Πρόσφατα, εκδόθηκε ο σύμμεικτος τόμος Σελιδοδείκτες για την ανάγνωση της λογοτεχνίας, σε επιμέλεια του Βασίλη Βασιλειάδη και της Κικής Δημοπούλου. Ο τόμος περιλαμβάνει συνολικά 23 κείμενα (εάν μέτρησα σωστά), γραμμένα από 18 συνεργάτες-συγγραφείς (πανεπιστημιακούς και ερευνητές), οι οποίοι είναι όλοι τους ειδικοί στον τομέα που ανέλαβαν· αλφαβητικά: Μαρία Αθανασοπούλου, Μαρία Ακριτίδου, Ευριπίδης Γαραντούδης, Αγγέλα Γιώτη, Δημήτρης Δημηρούλης, Τιτίκα Δημητρούλια, Κική Δημοπούλου, Ευαγγελία Καλούδη, Κατερίνα Καρακάση, Κατερίνα Κωστίου, Μαίρη Λεοντσίνη, Ιωάννα Ναούμ, Αναστασία Νάτσινα, Γιάννης Παπαθεοδώρου, Πολίνα Ταμπακάκη, Κατερίνα Τικτοπούλου, Ευαγγελία Φρυδάκη και Ελένη Χοντολίδου.

    Αντίθετα με ό,τι συμβαίνει σε ανάλογους τόμους, η έκταση είναι οικονομική (σύνολο σελίδων 239) και αυτό προσμετράται αναμφίβολα στα θετικά χαρακτηριστικά της έκδοσης και, πιθανότατα, θα πρέπει να αποδοθεί στο άγρυπνο μάτι των επιμελητών, οι οποίοι δεν φαίνεται να άφησαν τους συνεργάτες χωρίς τον αναγκαίο σε αυτές τις περιπτώσεις χαλινό. Στους επιμελητές Βασίλη Βασιλειάδη και Κική Δημοπούλου οφείλεται, βέβαια, και η εξασφάλιση της συνοχής, της συνάφειας των κειμένων και της οργανικής σύμπλεξής τους κάτω από ευρύτερες ενότητες, και συγκεκριμένα, κάτω από τέσσερις ενότητες, που αντιστοιχούν σε ισάριθμες πτυχές του λογοτεχνικού φαινομένου: (α) «Το λογοτεχνικό κείμενο» (που έχει ένα ελαφρύ ποσοτικό προβάδισμα με 7 κείμενα), (β) «Ιστορία-Κοινωνία-Λογοτεχνία» (με 6 έξι κείμενα), (γ) «Ανάγνωση και αναγνώστες» και «Σύγκριση» (και οι δύο από 5 κείμενα). Όχι βέβαια ότι δεν θα μπορούσε να προστεθεί και μια πέμπτη ή και μια έκτη, θα έλεγε κάποιος. Ωστόσο, αυτό το αναγνωρίζουν πρώτοι από όλους οι ίδιοι επιμελητές στο τέλος του κατατοπιστικού και περιεκτικού εισαγωγικού τους σημειώματος (σ. 9).

    Μερικά από τα θέματα που αναπτύσσονται είναι η ιστορικότητα και η αποσαφήνιση όρων που παραμένουν ακόμα στο τραπέζι των συζητήσεων (λ.χ., η ειρωνεία και το χιούμορ, το λογοτεχνικό ύφος)⋅ οι σύγχρονοι προβληματισμοί για το μέλλον της έντυπης έκδοσης και την αξιοποίηση του λογοτεχνικού αρχείου⋅ η σύνθετη σχέση της Ιστορίας με τη λογοτεχνία και την κριτική, καθώς ο παράγωγος ιστορικο-γραμματολογικός και σχολικός κανόνας⋅ ο ρόλος των αναγνώσεων και των επισυσσώρευσής τους⋅ τα παράλληλα με τη λογοτεχνία «συγκείμενα» της Τέχνης και του πολιτισμού.

    Θα ήθελα να γράψω χωρίς καμιά ουσιαστική επιφύλαξη ότι η φιλοδοξία του Βασίλη Βασιλειάδη και της Κικής Δημοπούλου να καταστήσουν τον τόμο έναν οδηγό, έναν σύμβουλο για τον αναγνώστη εκείνον που μετεωρίζεται ανάμεσα στην «κανονιστική-αντικειμενικοποιημένη» ανάγνωση (με πιθανό σκοπό τη «ασφαλή» διδασκαλία) και στην πρακτική του εντυπωσιολογικού σχολιασμού, έγινε πράξη καθ” ολοκληρίαν. Διαβάζοντας τα κείμενα του τόμου, ο αναγνώστης θα αναπροσδιορίσει πιο θετικά το ενδιαφέρον του για τη λογοτεχνία⋅ θα εισπράξει ουσιαστική (και όχι περιστασιακή ή παραθετική) ενίσχυση⋅ θα τεθεί σε άλλη θέση, όταν θα αναμετράται με το κείμενο (όπως γράφουν οι ίδιοι οι επιμελητές) αλλά και με ίδιο του τον εαυτό (θα συμπληρώσω εγώ).

    Γι” αυτό και ο τόμος, πέρα από την αξία που έχουν τα ίδια τα κείμενα και τα θέματα, είναι και ένα παράδειγμα/υπόδειγμα πολιτισμικής εισφοράς.


  • Ρέθυμνο (27-29/11/2015)

    Έχει περάσει αρκετός καιρός από τότε που επιστρέψαμε από το Ρέθυμνο. Στα τέλη Νοεμβρίου μεταφέραμε την Ημερίδα που είχε γίνει εδώ.  Στο Ρέθυμνο δεν ήρθαν όλοι όσοι μίλησαν εδώ στη Θεσσαλονίκη αλλά πάντως ήρθαν αρκετοί: η Βενετία Αποστολίδου, ο Θεοδόσης Νικολαΐδης, η Άντρια Λουκαΐδου, η Ελένη Κατσαβέλη και η Μαρία Κασσεροπούλου. Εκεί μας συνάντησε και ο Αντώνης Καρτσάκης. Μαζί μας και ο αγαπημένος μας δάσκαλος Πάνος Πίστας.

    Για πολλούς λόγους, αυτό το τριήμερο ήταν μια ξεχωριστή εμπειρία. Ζήσαμε όλοι την καταπληκτική κρητική φιλοξενία. Το πρώτο βράδυ που μείναμε στο Ρέθυμνο η Εύα Περπυράκη μάς έδειξε, λίγο μετά τα μεσάνυχτα, την παλαιά πόλη του Ρεθύμνου, τα απομεινάρια μιας εποχής, που την επομένη το πρωί θα έμοιαζαν ζωντανά, γεμάτα από το φως και τα βήματα των ανθρώπων.

    Η πραγματικά αποκαλυπτική για όλους μας μέρα ήταν το πρωινό του Σαββάτου. Όχι τόσο για το ιστορικό κέντρο της πόλης όσο για την επίσκεψή μας στα Ρούστικα και στο Πνευματικό Κέντρο «Μανόλης και Ανέστης Αναγνωστάκης». Οι άνθρωποι του Ομίλου Φίλων του ποιητή Μανόλη Αναγνωστάκη (εγώ είμαι απλώς ένα εξ αποστάσεως μέλος του ΔΣ), χάρη στην ακάματη εργασία και στο αστείρευτο μεράκι πρωτίστως της Έμμυς Παπαβασιλείου και της Εύας Περπυράκη, έχουν μεταποιήσει ένα εγκαταλελειμμένο κτίσμα των αρχών του 19ου, όπου έζησε η οικογένεια του πατέρα του Μανόλη, σε ένα ζωντανό κέντρο, που περιμένει με υπομονή τους επισκέπτες να του δώσουν ζωή και πνοή, σε ένα χωριό που δεν απέχει και πολύ από το Ρέθυμνο. Κι αυτό μπορεί να είναι μια μεγάλη πρόκληση για τους φίλους και συναδέλφους που βρίσκονται εκεί, τον Αλέξη, την Αγγέλα, τον Γιάννη, την Αναστασία, τον Δημήτρη. Να φέρουν φοιτητές να εργαστούν εκεί, να διοργανώσουν εκδηλώσεις και ημερίδες…

    Το Κέντρο έχει δύο ορόφους και τρεις χώρους. Στο ισόγειο, ο επισκέπτης διατρέχει ένα εκθεσιακό υλικό που αφορά τη ζωή και το έργο του Μανόλη. Το υλικό αυτό είναι σκηνοθετημένο με μεγάλη μαεστρία, προκαλεί διαρκώς τον επισκέπτη και δεν τον αφήνει να το προσπεράσει. Το υλικό μπορεί, σε κάποιο βαθμό, να είναι γνωστό αλλά σημασία έχει το πώς είναι οργανωμένο, πόσο καλαίσθητα ενθετημένο.

     

    Η έκθεση στο Κέντρο
    Από την έκθεσηIMG_3241

     

    Στον δεύτερο όροφο υπάρχουν δύο χώροι. Ο ένας είναι ένας μικρός αλλά συμπαθητικός χώρος που προορίζεται για ομιλίες. Ο άλλος, ελαφρώς υπερυψωμένος, φιλοδοξεί να είναι ένα είδος αναγνωστηρίου-εργαστηρίου: το εντυπωσιακό οικογενειακό δέντρο, πολλές φωτό από το παρελθόν της οικογένειας αλλά και από τα νεότερα μέλη (τη Νόρα και τον Ανέστη), που διεκδικούν τη δική τους παρουσία. Στον μέσον του χώρου δεσπόζει ένα τραπέζι με τα βιβλία του Μανόλη και με αρκετό χώρο για κάποιον που θέλει κάτι να σημειώσει, ακόμα και να εργαστεί.

    Το οικογνειακό δέντρο

    Το οικογνειακό δέντρο

    Με τον Πάνο και τον Γιάννη

    Με τον Πάνο και τον Γιάννη

     

    Η καταπληκτική μας επίσκεψη στα Ρούστικα, άριστα οργανωμένη από τον Όμιλο, ολοκληρώθηκε με τη βόλτα μας στο χωριό και το παραδοσιακό μεσημεριανό, στη μοναδική ταβέρνα της πλατείας. Μας περίμεναν πόρτες ανοιχτές και άνθρωποι με ανοιχτή καρδιά, με πολλά χρόνια στις πλάτες και με μια νότα αισιοδοξίας και καλωσορίσματος που έκανε πολλούς να ξεχάσουν ότι ήταν ταξιδιώτες και εμένα να νιώσω ένα σπινθήρισμα ψυχής, σαν να ήθελα να μιλήσω προς τους ανθρώπους αυτούς με μερικές από τις λέξεις και τους ιδιωματισμούς που άκουγα στα μικρά και εφηβικά μου χρόνια από την χανιώτισσα γιαγιά μου.

    Η Ημερίδα έγινε το απόγευμα. Πολύς κόσμος, δεν μπορούσα να φανταστώ ότι θα υπήρχε τέτοια ανταπόκριση. Ακόμα κι ο Αλέξης μας έλεγε ότι η προσέλευση θα ήταν μικρή λόγω της μέρας και της ώρας (Σάββατο, στις 5, στο Σπίτι του Πολιτισμού). Άραγε πόσο βοήθησε και η πρωτότυπη έκθεση που ετοίμασαν η Λίλια Διαμαντοπούλου και η Θάλεια Ιερωνυμάκη; Μια έκθεση από νέους ανθρώπους που έγραψαν, ζωγράφισαν, σκιτσάρισαν θέματα, ιδέες, λόγια και σκέψεις απ” αφορμή τον άλλο Μανόλη, τον Μανούσο Φάσση. Μια καταπληκτική ιδέα, που είχα τη χαρά να τη μοιραστώ με τη Λίλια τον Ιούνιο του 2015 στη Βιέννη, όταν ακόμα το σχεδίαζε.

    Το βραδινό φαγητό στην παραλία του Ρεθύμνου και η περιπλάνηση στα στενά της πόλης ήταν το καλύτερο αντίδοτο στο άγχος για την οργάνωση αυτής της διπλής Ημερίδας.

    Ο πρωινός περίπατος στο Κάστρο μας άφησε, όμως, με ένα μικρό παράπονο: Ήταν κλειστό στο εσωτερικό του και έτσι αρκεστήκαμε με τη Νέτα και τη Θάλεια σε έναν περίπατο στο λιμάνι. Με αποζημίωσε η βόλτα στο λιμάνι και ο καφές στις ανταύγειες του θαλάσσιου νερού…

    IMG_3297

    Κατά την επιστροφή ένιωθα μια επικίνδυνη (όσο και ασυνήθιστη) πληρότητα συναισθημάτων. Είχα μείνει με την εντύπωση πως κάναμε κι εμείς κατιτίς για τον Μανόλη, που σαν να τον έβλεπα κιόλας να ξεπροβάλει με τα μουστάκια του και τα γυαλιά του μέσα από τα σύννεφα…

    IMG_3231


  • Ημερίδα για τον Αναγνωστάκη (Ρέθυμνο)

    Ρέθυμνο

    Βλ. εδώ το Πρόγραμμα.


  • Τα παιδία περιπαίζει

    Εικαστική έκθεση στο Ρέθυμνο, με αφορμή τη ζωή και το έργο του ποιητή Μανούσου Φάσση.

    Βλ. δελτίο Τύπου

    Αφίσα


Μετάβαση σε γραμμή εργαλείων