7. Μάθημα των Θρησκευτικών και Ενοριακή Εκκλησιαστική Κατήχηση – 04.05.2017

Epistimoniki_Imerida_04.05.2017_4

Από αριστερά προς τα δεξιά: Αθ. Στογιαννίδης, Μ. Κωνσταντίνου, B. Schröder

Με επιτυχία διεξήχθη η Επιστημονική Ημερίδα που διοργάνωσε το Τμήμα Θεολογίας ΑΠΘ και το Εργαστήριο Παιδαγωγικής του ιδίου Τμήματος την Πέμπτη 04.05.2017. Με την ημερίδα αυτή ξεκίνησαν οι εκδηλώσεις «Θεολογικού Λόγου και Τέχνης» που διοργανώνει το Τμήμα Θεολογίας κατά τον Μάιο του 2017. Η εκδήλωση ξεκίνησε με χαιρετισμούς του Καθηγητή κ. Μιλτιάδη Κωνσταντίνου, Κοσμήτορα της Θεολογικής Σχολής ΑΠΘ, και του Καθηγητή κ. Παναγιώτη Σκαλτσή, Προέδρου του Τμήματος Θεολογίας ΑΠΘ.

Epistimoniki_Imerida_04.05.2017_6

Παναγιώτης Σκαλτσής

 Προσκεκλημένος ομιλητής ήταν ο Prof. Dr. Bernd Schröder, Καθηγητής Πρακτικής Θεολογίας στη Θεολογική Σχολή του Πανεπιστημίου του Göttingen. Ο κ. Schröder ανέπτυξε το θέμα: «Η ενοριακή εκκλησιαστική κατήχηση σήμερα: προβληματισμοί και προοπτικές». Μεταξύ των άλλων τόνισε ότι οι παιδαγωγικοί σκοποί της Θρησκευτικής Εκπαίδευσης μπορούν να επιτευχθούν με τον πιο κατάλληλο τρόπο, μόνο όταν το Μάθημα των Θρησκευτικών διδάσκεται «σε απόλυτη συμφωνία με τις αρχές των θρησκευτικών κοινοτήτων» (Άρθρο 7, παρ. 3 του γερμανικού Συντάγματος), καθώς και όταν αυτού του είδους το Μάθημα των Θρησκευτικών συνεργάζεται στενά με άλλες Ομολογίες (η προοπτική της «διομολογιακής συνεργασίας») και άλλες θρησκείες (η προοπτική της «διαθρησκειακής συνεργασίας»).

Epistimoniki_Imerida_04.05.2017_8

Bernd Schröder

Θα πρέπει όμως να επισημάνουμε και το εξής: μαζί με τις φάσεις της αλληλοκατανόησης μεταξύ των διαφορετικών, θα πρέπει το Μάθημα των Θρησκευτικών να περιλαμβάνει και φάσεις κατά τις οποίες οι μαθητές εμβαθύνουν στη διδασκαλία της οικείας τους θρησκευτικής παράδοσης ή Ομολογίας. Μία τέτοια προοπτική για το Μάθημα των Θρησκευτικών υπηρετεί τόσο τις θρησκευτικές κοινότητες (καθώς εξασφαλίζει ένα πλαίσιο ανοιχτότητας αλλά και τη δυνατότητα να γίνεται αναφορά σε ερωτήματα και απόψεις των νέων ανθρώπων), όσο και την ίδια την κοινωνία (καθώς δίνει στις θρησκείες τη δυνατότητα να προσφέρουν ωφέλεια σε θέματα παιδείας αλλά και σε θέματα που αφορούν στη διαμόρφωση του τρόπου ζωής των νέων ανθρώπων). Κατά κύριο λόγο μία τέτοια προοπτική ωφελεί τους ίδιους τους μαθητές, και τούτο διότι με αυτόν τον τρόπο αποκτούν έναν ευρύτερο ορίζοντα, μαθαίνουν να αναπτύσσουν παράλληλα την «ταυτότητα και την αλληλοκατανόηση», και επίσης να εξελίσσουν και να εξετάζουν με διάθεση αυτοκριτικής τις προσωπικές τους πεποιθήσεις.

Οι θρησκευτικές κοινότητες (μιλώντας με βάση το δικό του θρησκευτικό πλαίσιο, δηλ. την Ευαγγελική Εκκλησία) θα πρέπει να αντιμετωπίσουν τις ακόλουθες προκλήσεις:

Epistimoniki_Imerida_04.05.2017_10– Να υποστηρίξουν την προαναφερθείσα προοπτική Θρησκευτικής Εκπαίδευσης στα Σχολεία, όπως επίσης την παρουσία του Μαθήματος των Θρησκευτικών και της θρησκείας γενικότερα μέσα στη σχολική ζωή.

– Αναφορικά με τη διαχείριση του ερωτήματος περί της θρησκείας μέσα από τα προσωπικά βιώματα και τις εμπειρίες του ανθρώπου, να προσφέρουν „ακριβείς“ (όρος που χρησιμοποιεί ο R. Englert) και κατανοητές απαντήσεις, οι οποίες ενισχύουν τις δυνατότητες επικοινωνίας.

– Αναφορικά με την ολοένα και μεγαλύτερη απαίτηση ο τρόπος και το νόημα ζωής του σύγχρονου ανθρώπου να θεμελιώνεται πάνω σε λογικά κριτήρια, να παρουσιάζουν τη χριστιανική θρησκεία ως έναν «τρόπο ζωής» (και συγκεκριμένα ως μία πληθώρα από διαφορετικούς τρόπους ζωής).

Epistimoniki_Imerida_04.05.2017_5

Αθ. Στογιαννίδης, B. Schröder

– Ενόψει του γεγονότος ότι υφίστανται σήμερα πολλές μορφές ασυμβατότητας και ασυγχρονίας, όπως π.χ. μεταξύ χριστιανικής θρησκείας και του πολυπολιτισμικού υποβάθρου των μοντέρνων κοινωνιών, θα πρέπει να ενισχύσουν τις δυνατότητες ουσιαστικής επικοινωνίας μεταξύ των ίδιων των μελών που ανήκουν στους κόλπους τους και να προάγουν τα οφέλη από την οικουμενικότητα του Χριστιανισμού που απαντάται σε όλον τον κόσμο.

– Αναφορικά με την εξάπλωση του πλουραλισμού μέσα στον χώρο των θρησκειών και των κοσμοθεωριών, να αναζητήσουν τον διάλογο όπως επίσης και την κριτική προσέγγιση.

– Αναφορικά με το γεγονός ότι, αφενός μεν υφίστανται μη θρησκευτικές δομές βάσει των οποίων ένα πράγμα καθίσταται κατανοητό και εύλογο στον σύγχρονο άνθρωπο, αφετέρου δε ότι ο αριθμός των ατόμων που δεν ανήκουν σε καμία Ομολογία αυξάνει ολοένα και περισσότερο, να δείξουν τη δυναμική που έχει μέσα του ο Χριστιανισμός, όπως επίσης και τη δυνατότητα αναζήτησης της αλήθειας που προσφέρεται στον άνθρωπο, όταν το νόημα της ζωής του θεμελιώνεται σ’ ένα θρησκευτικό προσανατολισμό.

Epistimoniki_Imerida_04.05.2017_17

Μαρία Ράντζου

Στη συνέχεια τον λόγο πήρε η κα. Ράντζου, Επίκουρη Καθηγήτρια Κατηχητικής και Χριστιανικής Παιδαγωγικής του Τμήματος Θεολογίας ΑΠΘ. Η κα. Ράντζου στη σχετική της εισήγηση που είχε ως τίτλο «Η ενοριακή εκκλησιαστική κατήχηση σήμερα: προβληματισμοί και προοπτικές». Η κα. Ράντζου  ανέφερε ότι στο Μάθημα των Θρησκευτικών, σε αντίθεση με την Κατήχηση, παίρνουν μέρος παιδιά που μπορεί να πιστεύουν, να θέλουν να πιστέψουν, που αναζητούν κάποιες απαντήσεις, που αμφισβητούν κάποια δεδομένα ή ακόμη κάποια παιδιά που δεν πιστεύουν καθόλου. Το Μάθημα των Θρησκευτικών έχει σχέση με τη θρησκευτικότητα, είναι η προαγωγή της θρησκευτικότητας υπό την έννοια της υπαρξιακής ερώτησης του ανθρώπου για το απόλυτο μυστήριο, ενώ η κατήχηση έχει σχέση πρωτίστως με την πίστη που βιώνει η εκκλησιαστική κοινότητα. Το Μάθημα των Θρησκευτικών θεμελιώνεται πρωτίστως παιδαγωγικά και θεολογικά· η Κατήχηση πρωτίστως θεολογικά και επιδιώκεται η παιδαγωγική εφαρμογή του προς βίωση περιεχομένου της. Το Μάθημα των Θρησκευτικών συμπορεύεται ή επηρεάζεται από τους γενικότερους σκοπούς και στόχους του σχολείου· η Κατήχηση εντάσσεται στο γενικότερο ποιμαντικό έργο της Ενορίας. Στην περίπτωση της Κατήχησης απώτερος στόχος – και προς αυτόν εργάζονται όλα τα μέλη και οι φορείς της ενορίας – είναι η εν Χριστώ τελείωση των Κατηχουμένων, δηλαδή η σωτηριολογική διάσταση της Κατήχησης. Η πράξη της Κατήχησης ξεκινά από το θυσιαστήριο και καταλήγει σ’ αυτό, είναι κατά κύριο λόγο ευχαριστιακή και μέσα από αυτή τη διάσταση χρίζεται, θεμελιώνεται και ριζώνει η αγαπητική κοινωνία των μελών της.

Epistimoniki_Imerida_04.05.2017_12

Πέτρος Παναγιωτόπουλος

Κατόπιν, ο κ. Πέτρος Παναγιωτόπουλος, Δρ.Θεολογίας και Φυσικός, παρουσίασε το θέμα: «Μάθημα Θρησκευτικών και Ενοριακή Κατήχηση: Μεταξύ συμπληρωματικότητας και παραλληλίας». Ο κ. Παναγιωτόπουλος υπογράμμισε ότι το Μάθημα των Θρησκευτικών θα πρέπει να εφοδιάσει τον μαθητή με όλη εκείνη τη σκευή για τη σημασία του θρησκευτικού γεγονότος στον άνθρωπο και τον πολιτισμό του. Από την άλλη, η Εκκλησιαστική Κατήχηση έχει το δικό της καθήκον να επιτελέσει. Οφείλει να μυσταγωγήσει καταρχάς τους πιστούς στο μυστήριο της Βασιλείας. Καλείται όμως παράλληλα και να δώσει της δικές της απαντήσεις στα διλήμματα των καιρών, που έχουν να κάνουν με την ανάγκη της προβολής της ανθρωπιάς και της ενότητας έναντι των διχασμών και διασπάσεων που απειλούν το ανθρώπινο πρόσωπο, την ανάδειξη του οικουμενικού προτάγματος έναντι της μισαλλοδοξίας, την κατάθεση των πολιτισμικών μεγαλουργημάτων όταν μένει πιστή στη διδασκαλία της (αλλά και των τερατουργημάτων που προκύπτουν όταν την παραχαράσσει). Στην αντιπατερναλιστική εποχή που ζούμε, πιο εύγλωττο από όλα τα επιχειρήματα είναι το παράδειγμα που δίνει κανείς. Και η Ενοριακή Κατήχηση έχει πλέον όλα τα φόντα να μη μείνει ουραγός και terra incognita ή σκοτεινή περιοχή σε μια ζέουσα συζήτηση που απασχολεί μεγάλο κομμάτι του εκκλησιαστικού σώματος. Της προσφέρεται η ευκαιρία όχι μόνο να λειτουργήσει συμπληρωματικά και να προσφέρει διεξόδους – αλλά ταυτόχρονα να αναδειχθεί σε υπόδειγμα και πρωτοπορία μιας άλλης πρότασης που έχει να προσφέρει στον άνθρωπο του σήμερα και να τον διακονήσει στις ανησυχίες του.

Epistimoniki_Imerida_04.05.2017_19

Π. Παναγιωτόπουλος, Ε. Πεπές

Στη συνέχεια ο κ. Ευάγγελος Πεπές, Δρ. Θεολογίας και εκπαιδευτικός-θεολόγος Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης, παρουσίασε εισήγηση με θέμα «Σχολική θρησκευτική αγωγή και εκκλησιαστική κατήχηση: Συγγενικές ή μη μαθησιακές διαδικασίες;», επεσήμανε τα εξής: Οι σχέσεις της Σχολικής Θρησκευτικής Αγωγής και της Ενοριακής Εκκλησιαστικής Κατήχησης εξαρτώνται από την αντίληψη που κυριαρχεί για το τι είναι και πώς διδάσκεται η χριστιανική αλήθεια. Η ορθόδοξη πατερική και ασκητική παράδοση, πέρα από αυτή καθεαυτή τη χριστιανική αλήθεια, περιγράφει και τον τρόπο διδαχής της. Κυρίαρχη προϋπόθεση αυτής της διδαχής είναι η διατήρηση της ελευθερίας του ανθρώπου. Σύμφωνα με την ορθόδοξη γνωσιολογία μία προσπάθεια γνωστικής αποκλειστικά προσέγγισης του υπερβατικού Θεού δεν οδηγεί στη γνώση Του.

Epistimoniki_Imerida_04.05.2017_11

Από αριστέρα προς τα δεξιά: Αθ. Στογιαννίδης, B. Schröder, Μ. Ράντζου, Π. Παναγιωτόπουλος, Ε. Πεπές

Η  ολοκληρωμένη γνώση του Θεού, του ανθρώπου και του κόσμου από τον άνθρωπο προϋποθέτει εκτός από τη συνέργεια του Θεού και την ελεύθερη συγκατάθεση του ανθρώπου. Ο άνθρωπος δεν γνωρίζει τον Θεό εξ ακοής, αλλά μέσω της ενσυνείδητης και αυτόβουλης εφαρμογής του ευαγγελικού μηνύματος στη ζωή του.

Η επιστημονική ημερίδα ολοκληρώθηκε με την εισήγηση του κ. Αθανασίου Στογιαννίδη, Επίκουρου Καθηγητή Σχολικής Παιδαγωγικής και Διδακτικής Μεθοδολογίας του Μαθήματος των Θρησκευτικών στο Τμήμα Θεολογίας ΑΠΘ. Ο κ. Στογιαννίδης παρουσίασε το θέμα «Η πολιτική διάσταση του Μαθήματος των Θρησκευτικών – Η αγιοπνευματική διάσταση της Ενοριακής Εκκλησιαστικής Κατήχησης: σχέση διαλογική ή διαλεκτική;». Στην εν λόγω εισήγηση αναφέρθηκαν τα εξής: φαίνεται μάλλον εύστοχη η άποψη σύμφωνα με την οποία, ο παιδαγωγικός κλάδος της Διδακτικής χαρακτηρίζεται ως μία επιστήμη του πολιτισμικού εγκλιματισμού ή εκπολιτισμού (Enkulturationswissenschaft), ενώ ταυτόχρονα, θεωρείται κύριο αντικείμενο μελέτης της επιστήμης της Παιδαγωγικής η μάθηση του πολιτισμού.

Epistimoniki_Imerida_04.05.2017_7

Αθ. Στογιαννίδης

Κάθε παιδαγωγική διαδικασία έχει έναν προσανατολισμό, δηλ. έχει έμφυτη μέσα της μία διάθεση να παρουσιάζει στον μαθητή μία επιθυμητή κατεύθυνση για την ανάπτυξη της προσωπικότητάς του. Στο σημείο αυτό τίθεται το ερώτημα περί των προσανατολισμών της Κατήχησης και του Μαθήματος των Θρησκευτικών. Η Κατήχηση εντάσσεται στους σκοπούς της αγιοπνευματικής ζωής της Εκκλησίας. Αρκεί να ρίξουμε μία ματιά στην Ακολουθία του Μυστηρίου του Βαπτίσματος: βλέπουμε ότι η Κατήχηση αποτελεί ένα οργανικό τμήμα της όλης ιερολογίας, που προηγείται της τέλεσης του Μυστηρίου. Η Κατήχηση είναι ένα γεγονός που προκύπτει μέσα από τα σπλάχνα της Εκκλησίας, σ’ αυτήν αποτυπώνεται η ίδια της η ζωή, ενώ το έργο της Κατήχησης πραγματώνεται εν Αγίω Πνεύματι, καθώς συνδέεται με το κήρυγμα του θείου λόγου και με την διαποίμανση του λαού. Αυτό ίσως θα μπορούσαμε να ονομάσουμε ως αγιοπνευματική διάσταση της Κατήχησης. Από την άλλη πλευρά, το κατεξοχήν ζήτημα στο Μάθημα των Θρησκευτικών δεν είναι να πιστέψει ο μαθητής στον Θεό, αλλά να αποκτήσει εργαλεία σκέψης για τον τρόπο που αντιλαμβάνεται την έννοια του Θεού. Και τα εργαλεία αυτά δεν μπορεί παρά να προέρχονται από το οικείο πολιτισμικό περιβάλλον μέσα στο οποίο οι μαθητές αναπτύσσονται.  Η θεολογία ως επιστήμη χρησιμοποιεί και αποσαφηνίζει έννοιες και πράγματα, όπως π.χ. αν ο Θεός θεωρείται ως ένα ον απρόσιτο ή προσιτό· και αν θεωρείται προσιτός, πώς κατανοείται η εγγύτητα αυτή· φυσικά υπάρχουν πολλά διαφορετικά εργαλεία σκέψης, όπως υπάρχουν και διαφορετικές μεταξύ τους Γεωμετρίες, αλλά και διαφορετικές μεταξύ τους Θεολογίες.

Epistimoniki_Imerida_04.05.2017_15

Από αριστέρα προς τα δεξιά: Αθ. Στογιαννίδης, B. Schröder, Μ. Ράντζου, Π. Παναγιωτόπουλος, Ε. Πεπές

Αν αντιληφθούμε ότι το Μάθημα των Θρησκευτικών αποτελεί κατά πρώτο λόγο ένα σχολικό μάθημα, τότε θα πρέπει να προβληματιστούμε σοβαρά για τα εργαλεία σκέψης και ερμηνείας που προσφέρουμε στους μαθητές. Αν κάτι τέτοιο συμβαίνει για τα μαθήματα που απλώς περιγράφουν, αναλύουν και βελτιώνουν τη ζωή του ανθρώπου, τότε κάτι τέτοιο θα πρέπει να ισχύει πολύ περισσότερο για το Μάθημα των Θρησκευτικών, δηλ. για το μάθημα εκείνο που έχει ως κατεξοχήν θέμα του την αναζήτηση νοήματος της ζωής.

Τα σχόλια έχουν κλείσει.