StewartΉταν ο πρώτος στον κινηματογράφο που μας δίδαξε πως «It’s a Wonderful Life». Ο πρώτος που εκτίμησε τη δυνατότητα ενός ηθοποιού να δώσει στο ρόλο του ταυτόχρονα κωμικές και δραματικές διαστάσεις. Και ο πρώτος που εφάρμοσε το λεγόμενο «φυσικό παίξιμο», αποδίδοντας το ρόλο του λες και ο τελευταίος ήταν πραγματικός άνθρωπος. O πιο πιστός στρατιώτης του κινηματογράφου, ο μεγάλος James Stewart.

Κάποιους ανθρώπους τους βλέπεις, τους ακούς και λες «αυτός είναι γεννημένος για μεγάλα πράγματα». Ο James Stewart δεν ανήκει σ΄ αυτή την κατηγορία, αλλά τα φαινόμενα απατούν. Γεννημένος σαν σήμερα, το Μάιο του 1908 στην Πενσιλβάνια, ο χρόνος του ως έφηβος μοιραζόταν ανάμεσα στη μουσική και τα αθλήματα, αλλά το όνειρό του ήταν να γίνει πιλότος αεροπλάνων, και ίνδαλμά του ο Τσαρλς Λίντμπεργκ (τον οποίο αργότερα υποδύθηκε στη μεγάλη οθόνη). Το 1928 ξεκίνησε τις σπουδές του στο Princeton όπου διέπρεψε στην αρχιτεκτονική και το design, αεροπλάνων φυσικά.

Όσο ήταν στο Princeton, o Stewart εκδήλωσε για πρώτη φορά ενδιαφέρον για την υποκριτική και έπαιξε μικρούς ρόλους σε παραστάσεις της θεατρικής ομάδας University Players, στην οποία ανήκε και ο εξίσου φημισμένος, στην πορεία, Henry Fonda, με τον οποίο έγιναν και παρέμειναν καλοί φίλοι. Αν και οι γονείς του ήταν αντίθετοι στο να ακολουθήσει καριέρα ηθοποιού, και ο ίδιος δεν είχε πάρει ιδιαίτερα μαθήματα υποκριτικής, έκανε ένα εξαιρετικά επιτυχημένο ντεμπούτο στο Broadway το 1932 στην κωμική παράσταση Goodbye Again. Παρ΄ όλα αυτά, οι εποχές ήταν δύσκολες για το θέατρο, κι έτσι το 1934, με προτροπή του Fonda, o James στράφηκε στον άκρως κερδοφόρο κινηματογράφο.

Στο τρέιλερ της ταινίας "After the Thin Man", 1936.

Στο τρέιλερ της ταινίας «After the Thin Man», 1936.

Η ντροπαλή, γήινη φυσιογνωμία του Stewart, σε συνδυασμό με τη μέτρια εξωτερική του εμφάνιση, όπως ήταν φυσικό δεν έπεισε αρχικά τους ανθρώπους του Χόλιγουντ, και ο νεαρός ηθοποιός δυσκολευόταν να βρει καλούς ρόλους. Το 1936, κι αφού είχε κάνει αρκετά μαθήματα εν τω μεταξύ, εμφανίστηκε σε σημαντικό ρόλο στις κωμωδίες After the Thin Man (1936), με το δίδυμο William Powell – Myrna Loy, και Wife vs. Secretary με τον φημισμένο Clark Gable, τη Loy και τη Jean Harlow.

Η καριέρα του, ωστόσο, άλλαξε για πάντα όταν συνάντησε τον επιτυχημένο δημιουργό Frank Capra, του οποίου ήδη πολλές ταινίες είχαν πρωταγωνιστικούς ρόλους που θα ταίριαζαν «γάντι» στην περσόνα που είχε δημιουργήσει ο Stewart. Ο τελευταίος πρωταγωνίστησε, πλάι στην αγαπημένη ηθοποιό του Capra Jean Arthur, στην ταινία του You Can’t Take it with You, που κέρδισε το Όσκαρ Καλύτερης Ταινίας το 1938. Ήταν ο πρώτος πρωταγωνιστικός του ρόλος σε high-profile ταινία, και ανέβασε κατά πολύ τις μετοχές του στο Χόλιγουντ.

Την επόμενη χρονιά, ωστόσο, Stewart και Capra ξανασυνεργάστηκαν στο τολμηρό και διάσημο ως τις μέρες μας εγχείρημα Mr. Smith Goes to Washington, μια ταινία με ιδιαίτερες πολιτικοκοινωνικές προεκτάσεις που προκάλεσε μεγάλες αντιδράσεις εντός και εκτός ΗΠΑ. Η εμφάνιση του Stewart στο ρόλο ενός τίμιου μέχρι… αηδίας γερουσιαστή που θριαμβεύει στον ιδεαλιστικό κόσμο του Capra είναι αναμφίβολα μια απ΄ τις καλύτερες της καριέρας του, προτάθηκε για Όσκαρ και δεν το κέρδισε μόνο εξαιτίας του τεράστιου ανταγωνισμού που υπήρχε εκείνη τη χρονιά.

Το 1940 ο Stewart πρωταγωνίστησε σε 2 ταινίες με τη φίλη του και πρώην σύζυγο του Fonda Margaret Sullavan. Η πρώτη (The Shop Around the Corner) καθιέρωσε με επιτυχία αρκετά από τα κλισέ που βλέπουμε και ξαναβλέπουμε έκτοτε στις ρομαντικές κομεντί, ενώ η έτερη (The Mortal Storm) ήταν από τις πρώτες που κατήγγειλαν ανοιχτά τη Ναζιστική Γερμανία πριν οι ΗΠΑ αποφασίσουν να μπουν στον πόλεμο. Την ίδια χρονιά, ο Stewart πρωταγωνίστησε στην γκλαμουράτη screwball κωμωδία The Philadelphia Story πλάι στους αστέρες Cary Grant και Katharine Hepburn. Αν και ο ρόλος του εκεί δεν ήταν τόσο σημαντικός και συγκλονιστικός όσο άλλοι στην καριέρα του, ήταν αρκετός για να του χαρίσει το μοναδικό του Όσκαρ Α΄ Ανδρικού Ρόλου (από 5 υποψηφιότητες).

Ο... συνταγματάρχης James Stewart, το 1960.

Ο… συνταγματάρχης James Stewart, το 1960.

Ο Stewart ήταν ένας βαθύτατα πατριώτης Αμερικανός με στενή σχέση με το στρατό, και με την είσοδο της χώρας του στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο εγκατέλειψε προσωρινά την καριέρα του για να υπηρετήσει την πατρίδα του. Κατά τη διάρκεια της θητείας του ήταν ιδιαίτερα δυσαρεστημένος που η φήμη και το όνομά του έκαναν τους ανωτέρους του να τον τοποθετήσουν σε θέσεις μακριά από το πεδίο της μάχης, και διακρίθηκε τόσο στον Β΄ Παγκόσμιο όσο και στον πόλεμο του Βιετνάμ, με τη συμμετοχή του εκεί να προκαλεί αντιδράσεις. Έφτασε μέχρι το βαθμό του συνταγματάρχη.

Επιστρέφοντας στο Χόλιγουντ μετά τον πόλεμο, ο Stewart έπαιξε στην ταινία χάρη στην οποία είναι πιο γνωστός σήμερα. Πρόκειται φυσικά για το It’s a Wonderful Life του Capra, στο οποίο υποδύεται με μαεστρική κωμικοτραγική ισορροπία τον απόλυτο μεσοαστό ήρωα George Bailey. Αν και σήμερα η ταινία θεωρείται δικαίως μια από τις καλύτερες όλων των εποχών, τότε απέτυχε να προκαλέσει εντύπωση, και η καριέρα του άργισε να ξαναπάρει μπροστά.

Στα τέλη της δεκαετίας του ΄40 ο Stewart έκανε 3 πράγματα που άλλαξαν τη ζωή και την καριέρα του. Αν και ποτέ δεν απασχόλησε με την προσωπική του ζωή, φαινόταν πως θα μείνει αμετανόητος εργένης μέχρι το 1949, όταν και παντρεύτηκε το μοντέλο Gloria McLean, με την οποία έκανε 2 παιδιά και (παραδόξως) δε χώρισε ποτέ. Ένα χρόνο πριν συνεργάστηκε για πρώτη φορά με το μεγάλο Άλφρεντ Χίτσκοκ, συμμετέχοντας τελικά σε 4 ταινίες του, με πιο διάσημες τον Σιωπηλό Μάρτυρα και, φυσικά, το Vertigo, που αποτελεί και τον καλύτερο καθαρά δραματικό ρόλο του. Ταυτόχρονα έκανε στροφή και στον κόσμο των γουέστερν, συμμετέχοντας κυρίως σε ταινίες του Anthony Mann, υποδυόμενος συνήθως τον ταλαιπωρημένο αλλά πάντοτε τίμιο και ικανό ήρωα. Πιο σημαντική του εμφάνιση σε γουέστερν η ερμηνεία του στο αντισυμβατικό Ο Άνθρωπος που Σκότωσε τον Λίμπερτι Βάλανς του Τζον Φορντ, πλάι στον «Δούκα» John Wayne.

Με τον κλασικό Αμερικανικό κινηματογράφο να αφήνει τη θέση του στο Νέο Χόλιγουντ τη δεκαετία του 1960, ο Stewart δεν επιδίωξε ποτέ να παραμείνει στο προσκήνιο, προτιμώντας σποραδικές εμφανίσεις στη μεγάλη αλλά και τη μικρή οθόνη. Το 1985 βραβεύτηκε με Όσκαρ Συνολικής Προσφοράς, ενώ η τελευταία του εμφάνιση στο σινεμά ήταν το 1991. Πέθανε 6 χρόνια αργότερα, έχοντας δηλώσει πιο πριν πως δεν επιθυμεί να τον θυμόμαστε ως σταρ του σινεμά αλλά ως άνθρωπο που «αγαπούσε τη σκληρή δουλειά, τη χώρα του, την οικογένειά του και την κοινωνία».

Ακριβώς αυτή η χαμηλών τόνων προσωπικότητα του Stewart τον έκανε συχνά να περνά απαρατήρητος και σήμερα μνημονεύεται λιγότερο από άλλους αστέρες που ίσως και να πρόσφεραν λιγότερα απ΄ αυτόν στην τέχνη. Επίσης, τις καινοτομίες του στην υποκριτική μιμήθηκαν πιο χαρακτηριστικά και με εξίσου μεγάλη επιτυχία ηθοποιοί όπως ο Marlon Brando, o James Dean και ο Montgomery Clift, με αποτέλεσμα το credit να πάει σ΄ αυτούς για τις καινοτομίες αυτές. Παρ΄ όλα αυτά, αρκετές από τις ταινίες του θεωρούνται -και είναι- από τα μεγαλύτερα αριστουργήματα της τέχνης, και ο ίδιος ψηφίστηκε το 1999 ως ο 3ος μεγαλύτερος κλασικός ηθοποιός στην ιστορία του αμερικανικού σινεμά.